سوره حج(الحج)، آیه ۳۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۶
الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ الصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَ الْمُقِيمِي الصَّلاَةِ وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ
همانها که چون نام خدا برده میشود، دلهایشان پر از خوف (پروردگار) میگردد؛ و شکیبایان در برابر مصیبتهایی که به آنان میرسد؛ و آنها که نماز را برپا میدارند، و از آنچه به آنان روزی دادهایم انفاق میکنند.
معنی کلمات و عبارات
«وَجِلَتْ»: به خوف و هراس افتاد (نگا: اَنفال / حجر / و).
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۳۴ و ۳۵
محمد بن العباس بعد از دو واسطه از عیسى بن داود او از امام کاظم علیهالسلام نقل نماید و گوید: از امام درباره این قسمت از آیه ۳۴ «وَ بَشِّرِ الْمُخْبِتِینَ» و آیه ۳۵ سؤال کردم، فرمود: درباره ما اهل البیت علیهمالسلام بخصوص نازل شده است.
البرهان فی تفسیرالقرآن.
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - خشیت و خوف شدید از خداوند، نشانه ایمان راستین «و بشّر المخبتین . الذین إذا ذکر اللّه وجلت قلوبهم»
«الذین» در محل نصب و صفت براى «المخبتین» مى باشد. «وجل» (مصدر «وجلت») به معناى ترسیدن است و چنان که در آیه پیش گفته شد، «مخبت» به کسى گفته مى شود که دلى آرام و قلبى مطمئن دارد. مقصود از «مخبتین» در این جا، مؤمنانى هستند که در توحید به جایى رسیده اند که جانشان از هرگونه شائبه شرک به دور بوده و دلشان آرام و قلبشان مطمئن است. آیه فوق در بیان آثار و نشانه هاى این مؤمنان راستین مى باشد.
۲ - ترس و خشیت از خدا، خصلتى ارزشمند در بینش قرآنى «الذین إذا ذکر اللّه وجلت قلوبهم»
۳ - تمجید خداوند از دل هایى که با شنیدن نام او، خشیت و ترس بر آنها عارض مى شود. «الذین إذا ذکر اللّه وجلت قلوبهم»
۴ - مؤمنان راستین، شخصیت هایى صبور در برابر مصیبت ها و ناملایمات زندگى «و بشّر المخبتین ... و الصبرین على ما أصابهم»
۵ - مداومت در اقامه نماز و مواظبت بر انجام درست و کامل آن، یکى دیگر از اوصاف و نشانه هاى مؤمنان راستین «و المقیمى الصلوة»
«إقامة» (مصدر «مقیمین») به معناى انجام دادن درست و کامل است. به کارگیرى وصف (مقیمین) بیانگر این نکته است که خواندن نماز، خصلتى است که از مؤمنان جدا نمى شود. بنابراین معناى «المقیمى الصلوة» چنین مى شود: آنان که همواره نماز را درست و کامل به جا مى آورند; نه آن را ترک مى کنند و نه در انجام درست و کامل آن، کوتاهى مىورزند.
۶ - انفاق مال و دستگیرى از نیازمندان، از برنامه هاى زندگى مؤمنان راستین «و بشّر المخبتین ... و ممّا رزقنهم ینفقون»
به کارگیرى فعل مضارع (ینفقون) بیانگر این حقیقت است که انفاق و رسیدگى به کار نیازمندان، کار یک روز و یا چند روز مؤمنان راستین نیست; بلکه برنامه اى است که آنان در طول زندگى، خود را موظف به انجام آن مى دانند.
۷ - لزوم رعایت اعتدال و میانه روى در انفاق «و ممّا رزقنهم ینفقون»
«من» در «ممّا رزقناهم» تبعیضیه است; یعنى، بخشى از مال خود را انفاق مى کنند. به کارگیرى آن در این جا - که اوصاف مؤمنان راستین بیان مى شود - دربردارنده توصیه اى است از سوى خداوند به آنان که مبادا در انفاق زیاده روى کنند و احیاناً خود و کسانى را که تحت تکفل آنانند به زحمت اندازند.
۸ - اموال و دارایى ها، رزقى از جانب خدا و عطاى او به انسان ها «و ممّا رزقنهم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۳۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۵–۳۷ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۲–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
مداومت بر نمازمدح خداترسانارزش ترس از خدامؤمنان هنگام سختیصبر بر سختینماز مؤمنانصبر مؤمنانانفاق به فقرااعتدال در انفاقمنشأ مالانفاق مؤمنانآداب انفاقمدحهای خداآثار ترس از خداصفات پسندیدهنشانه های ایمانصفات مؤمنانعطایای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۰)
- اقامه نماز، از نشانههای اخبات در برابر خداوند+۱ آیه
- انفاق مال و دستگیری از نیازمندان، از اثار اخبات در برابر خداوند+۱ آیه
- ترس و خشیت شدید از خداوند هنگام یاد خدا، از نشانههای اخبات+۱ آیه
- صبر بر مشکلات و مصیبتها، از نشانههای اخبات در برابر خداوند+۱ آیه
- اقامه نماز از اوصاف دیگر مخبتان در برابر خداوند+۱ آیه
- مخبتان از انفاقکنندگان در راه خدا+۱ آیه
- ترس و خشیت شدید از خداوند، از نشانههای مخبتان+۱ آیه
- مخبتان، انسانهایی شکیبا در برابر مشکلات و ناملایمات+۱ آیه
- امور اقتصادی و معیشتی مردم، دارای جایگاهی مهمّ در حدّ مسایل اعتقادی و عبادی+۱۱ آیه
- وصول به مقام مخبتین از اثار انفاق مال+۱ آیه
- انفاق از اموال حلال و مشروع، مورد توصیه و فرمان خدا+۱۲ آیه
- بشارت الهی به فروتنان انفاقگر+۱ آیه
- انفاق از روزیهای خدادادی از اوصاف متواضعان (مخبتین)+۱ آیه
- متواضعان، انفاق کننده بخشی از داراییهای خود+۱ آیه
- تداوم و استمرار انفاق امری ارزشمند+۴ آیه
- توجّه به خدادادیبودن داراییها و امکانات، زمینهساز انفاق انسان+۱۱ آیه
- محدودبودن انفاقِ شایسته به اموال حلال و مشروع+۱۲ آیه
- محدود نبودن انفاق به امکانات و داراییهای خاص+۱۲ آیه
- استحباب انفاق به دیگران، از مال خویش+۹ آیه
- لزوم ترس داشتن از خداوند
- انفاق از اموال حلال و مشروع، مورد توصیه و فرمان خدا+۱۲ آیه
- خوف شدید از خدا هنگام یاد او، از نشانه های متواضعان+۱ آیه
- خوف شدید از خدا هنگام یاد او، از اوصاف مخبتین+۱ آیه
- مخبتین خایف، مورد بشارت خدا+۱ آیه
- خوف دلهای متواضعان، هنگام ذکر خدا+۱ آیه
- توصیه و فرمان خدا به انفاق از اموال حلال و مشروع+۱۲ آیه
- انفاق مخبتین، از رزق خود+۱ آیه
- خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۲ آیه
- صبر و شکیبایی در برابر حوادث و ناملایمات درپی دارنده بشارت الهی+۳ آیه
- فرمان خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر دادن بشارت به صابران+۲ آیه
- فروتنان، شخصیّت هایی صبور در برابر مصیبتها+۱ آیه
- بهره مندی مخبتین از بشارت الهی در سایه شکیبایی+۱ آیه
- اخبات و تواضع از عوامل دستیابی به صبر+۱ آیه
- مصیبتها و بلایا از موارد شکیبایی+۲ آیه
- شکیبایی در برابر مصایب مورد تشویق و بشارت الهی+۳ آیه
- انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی
- یاد خدا، موجب خشیت قلب مخبتان(فروتنان)+۱ آیه
- قلب، جایگاه ترس و بیم ادمی+۱ آیه
- اموال و داراییها، رزقی از جانب خدا و عطای او به انسانها+۱۱ آیه
- اقامه نماز، موجب مدح خداوند
- انفاق به دیگران، سزاوار تمجید و ستایش خداوندی+۵ آیه
- خوف از خداوند، از زمینههای مدح او
- صبر و بردباری، از عوامل مدح+۱ آیه
- انفاق به دیگران، سزاوار تمجید و ستایش خداوندی+۵ آیه
- مدح خداوند از فروتنان بیمناک از خداوند، به علت صبر انان در مصیبت و اقامه نماز و انفاق در راه خدا+۱ آیه
- صبر در مصیبتها و سختیها، موجب دریافت بشارت الهی+۱ آیه
- صبر در برابر مصیبتها، نشانه اخبات و فروتنی+۱ آیه
- اقامه نماز، سبب قرار گرفتن در زمره مخبتان و خاضعان در برابر خدا+۱ آیه
- مخبتان، از اقامهکنندگان نماز+۱ آیه
- وجوب ترس داشتن از خداوند