تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطاناً وَ ما لَيْسَ لَهُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ ما لِلظَّالِمِينَ مِنْ نَصِيرٍ (71) وَ إِذا تُتْلى عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ کَفَرُوا الْمُنْکَرَ يَکادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آياتِنا قُلْ أَ فَأُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ کَفَرُوا وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ (72) يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ فَاسْتَمِعُوا لَهُ إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُباباً وَ لَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَ إِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبابُ شَيْئاً لا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَ الْمَطْلُوبُ (73) ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ (74)
ترجمه
- و ميپرستند غير از خدا آنچه فرستاده نشد بآن حجّتى و آنچه نيست براى آنها بآن دانشى و نيست براى ستمکاران هيچ ياورى
و چون خوانده شود
جلد 3 صفحه 622
بر آنها آيتهاى ما که واضحات است ميشناسى در روى آنان که کافر شدند اثر انکار را نزديک باشند که حمله کنند بآنان که ميخوانند بر آنها آيتهاى ما را بگو آيا پس خبر دهم شما را ببدتر از آنتان، آتش، وعده داده است آنرا خدا بآنان که کافر شدند و بد جاى بازگشتى است
آن اى مردمان زده شد مثلى پس گوش دهيد مر آن را همانا آنان که ميخوانيد غير از خدا هرگز نتوانند آفريد مگسى را و اگر چه اجتماع نمايند بر آن و اگر بر بايد از آنها مگس چيزيرا نميتوانند استرداد کنند آنرا از او ناتوان باشد عابد و معبود
نشناختند خدا را حقّ شناسائى او همانا خدا هر آينه تواناى ارجمند است.
تفسير
- خداوند متعال به بيان لطيف ديگرى ابطال فرموده عمل اهل شرک را و آن آنستکه اينها ميپرستند اشيائى را که دليلى بر جواز پرستش آنها نيست و خودشان هم نميدانند بالفطره و بدون دليل مانند بديهيّات استحقاق عبادت آنها را خلاصه آنکه نه دليلى بر اثبات خدائى آنها اقامه شده و نه کشفى حاصل گشته براى کسيکه بگويد من يقين دارم اينها مستحق عبادتند بلکه مدرک عملشان فقط تقليد و تبعيّت از رويّه پيشينيانشان است و البته چنين کسانى ستمکار بخود و خلقند چون ممکن است جمعى هم تقليد از آنها نمايند و گمراه شوند و روز قيامت کسى نميتواند يارى نمايد آنها را و مانع از دخولشان در جهنّم گردد و اينها بقدرى عنود و حسود و شرورند که وقتى خوانده شود بر آنها آيات ما که دلالت بر فضل تو و اهل بيت اطهارت دارد با آنکه حقّ بودن آن واضح است آثار انکار و عناد در رخسار آنها ظاهر و آشکار ميگردد بطوريکه نزديک ميشود بآنکه بپرند و حمله کنند بکسانيکه ميخوانند براى آنها آن آياترا پس بگو آيا خبر دهم شما را بعقوبتى بدتر و ناگوارتر از اين کدورت و ملالتى که براى شما از شنيدن آيات الهى پيدا ميشود آن آتش است که خدا وعده داده بکفّار و باز گشتگاه بدى است آتش جهنّم و خداوند اخيرا براى مصوّر و ممثّل نمودن عجز بتان و ضعف عقل بت‌پرستان بيان بديعى فرموده که از آن تعبير بمثل شده بمناسبت آنکه مقصود از مثل تصوير و حسّى نمودن مطلب است و امر باستماع آن فرموده باين تقريب که آنانکه شما بت‌پرستان ميپرستيد که غير از خداوند يکتايند قادر بر خلق مگسى
جلد 3 صفحه 623
که حيوان ضعيف کوچکى است نيستند و اگر با يکديگر متفق و متّحد شوند و کمک کنند نميتوانند مانند آن و کمتر از آنرا وجود دهند و اگر فرضا مگسى بر بايد از دست و بدن آنها چيزيرا نميتوانند استنقاذ و استرداد نمايند آن چيز را از آن مگس با کمال ضعفش و چنين اشياء بى‌جان ناتوانى نميشود خداى توانا باشند و قابل ستايش و پرستش نيستند پس کسانيکه مانند آنانرا مستحق ستايش و پرستش دانند ضعيف العقل ميباشند که طالب و عابد آنهايند و آنان هم ضعيفند که قادر بر خلق مگسى و گرفتن چيزيکه از آنها ربوده نيستند که معبود و مطلوب اينانند و بعضى طالب و مطلوب را بمعناى سالب و مسلوب گرفته‌اند و بنابراين مراد ضعيف بودن مگس و بتها است و در هر حال همه ضعيفند و ممکن است هر دو معنى مراد باشد که مکرّر بيان و اثبات جواز آن شده است و اين عقائد باطله و اعمال فاسده ناشى است از عدم معرفت بخدا آنطور که سزاوار و حقّ معرفت او است و بايد و شايد که بندگان پروردگار خود را بشناسند که قادر و قاهر و قوى و عزيز و توانا و ارجمند است و کسى نميتواند در برابر او عرض اندام نمايد و در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که قريش بتها را بمشک و عنبر آلوده مينمودند و از براى هر يک محل خاصى از کعبه تعيين کرده بودند و نسبت بآنها تعظيم و تعبّد مخصوصى داشتند پس خداوند مگس سبزى را که چهار پر داشت فرستاد و تمام آنمشک و عنبرها را خورد و نازل شد يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ تا آخر و بنابراين ممکن است مراد از مثل تمثّل خارجى باشد ..