سوره حج(الحج)، آیه ۷۲ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۴۰
وَ إِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ تَعْرِفُ فِي وُجُوهِ الَّذِينَ كَفَرُوا الْمُنْكَرَ يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ آيَاتِنَا قُلْ أَ فَأُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذٰلِكُمُ النَّارُ وَعَدَهَا اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ
و هنگامی که آیات روشن ما بر آنان خوانده میشود، در چهره کافران آثار انکار مشاهده میکنی، آنچنان که نزدیک است برخیزند و با مشت به کسانی که آیات ما را بر آنها میخوانند حمله کنند! بگو: «آیا شما را به بدتر از این خبر دهم؟ همان آتش سوزنده [= دوزخ] که خدا به کافران وعده داده؛ و بد سرانجامی است!»
معنی کلمات و عبارات
«بَیِّنَاتٍ»: جمع بیّنة، واضح و روشن. یعنی آشکارا بر عقائد حقه و احکام صادقه و بر بطلان عبادت ایشان دلالت دارند. حال (آیَاتُ) میباشد. «الْمُنکَرَ»: زشت. مراد اخم و تخم و ترشروئی و چهره درهم کشیدن است. مصدر میمی است. «یَکادُونَ یَسْطُونَ»: نزدیک است پا شوند و حملهور گردند. «النَّارُ»: خبر مبتدای محذوف است و تقدیر چنین است: هِیَ النَّارُ. یا این که مبتدا و خبر آن (وَعَدَهَا اللهُ الَّذِینَ کَفَرُوا) است. «الْمَصِیر»: جایگاه (نگا: نساء / و .
نزول
سال ۱۵ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۰ رویداد)
- فرض شدن روزه رمضانمرتبط با نزول
15 بعثت · مدینه - کشته شدن کعب بن اشرف
15 بعثت · مدینه - تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه
15 بعثت · مدینه - غزوه بحران
15 بعثت · بحران - غزوه ذی امر
15 بعثت · ذی امر - غزوه قرقرة الکدر
15 بعثت · قرقرة الکدر - اخراج بنیقینقاع از مدینه
15 بعثت · مدینه - سریه نخله
15 بعثت · نخله - غزوه سویق
15 بعثت · قرقرة الکدر / اطراف مدینه - تشریع زکات فطر و نماز عید
15 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - قرآن، داراى ساختارى بندبند که هر بند آن «آیه» نامیده مى شود. «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت»
۲ - آیات قرآن، روشن، قابل فهم و به دور از هرگونه ابهام «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت»
«بینات» (جمع «بینة») حال براى «آیاتنا» و «بینة» (مؤنث «بیّن») به معناى روشن و واضح الدلاله است.
۳ - تعصب کورکورانه و جاهلانه مشرکان صدراسلام نسبت به مرام شرک، و خشم و کینه آنان نسبت به معارف الهى قرآن «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت تعرف فى وجوه الذین کفروا المنکر»
«منکر» (مرادف «انکار») مصدر میمى و به معناى ناخرسندى و کراهت است; یعنى، هر گاه آیات روشن ما بر آنان تلاوت شود، آثار کراهت و ناخشنودى را در چهره کافران تشخیص مى دهى.
۴ - فراخوانده شدن مردم صدراسلام به توحید و تلاوت شدن آیات قرآن بر آنان از سوى مؤمنان «و إذا تتلى علیهم ءایتنا ... بالذین یتلون علیهم ءایتنا»
۵ - خشمگین شدن کافران صدراسلام و ظهور آثار کینه و نفرت در چهره آنان، به هنگام شنیدن آیات قرآن و معارف توحیدى آن «و إذا تتلى علیهم ءایتنا بیّنت تعرف فى وجوه الذین کفروا المنکر»
۶ - بر افروختگى مشرکان با شنیدن آیات قرآن و خشم حاصل از آن، به حدى بود که آنان را در آستانه حمله و تهاجم به کسانى قرار مى داد که آیات قرآن را بر آنها تلاوت مى کردند. «یکادون یسطون بالذین یتلون علیهم ءایتنا»
«سَطْو» (مصدر «یسطون») به معناى تهاجم و حمله است; یعنى، چیزى نمانده که مشرکان با کسانى که آیات ما را بر آنان مى خوانند گلاویز شوند.
۷ - استهزا و ریشخند کفرپیشگان کینه توز صدراسلام از سوى خداوند «قل أفأنبّئکم بشرّ من ذلکم النار»
استفهام در «أفأنبّئکم» براى استهزا و ریشخند و «تنبئة» (مصدر «أُنبّأ») به معناى خبر دادن است. «ذلکم» نیز به حالت درهم رفتگى چهره مشرکان به هنگام شنیدن آیات توحیدى قرآن اشاره دارد.
۸ - تهدید شدن مشرکان کینه توز به آتش دوزخ، از سوى پیامبر(ص) و به دستور خداوند «قل أفأنبّئکم بشرّ من ذلکم النار»
۹ - چهره هاى کفرپیشگان در دوزخ، بسیار گرفته و درهم کشیده خواهد بود. «قل أفأنبّئکم بشرّ من ذلکم النار»
۱۰ - آتش دوزخ، وعده الهى به کافران و سرانجام شوم آنان «النار وعدها اللّه الذین کفروا»
۱۱ - دوزخ، بازگشتگاه و سرانجام کافران «و بئس المصیر»
«مصیر» به معناى عاقبت کار و نیز به معناى مرجع و محل بازگشت مى آید.
۱۲ - دوزخ، جایگاهى بد براى دوزخیان «و بئس المصیر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۷۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۷–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۷۲ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۷۲ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۷۲ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۱–۷۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تلاوت قرآن بر مردم صدراسلامدعوت از مردم صدراسلامدعوتهای مؤمنانزمینه غضب کافران صدراسلامسیمای کافران در جهنمشدت غضب کافران صدراسلامکافران صدراسلام هنگام تلاوت قرآناستهزای کافران صدراسلامروش برخورد کافران صدراسلامفرجام شوم جهنمیانانذار مشرکان صدراسلامتعصب مشرکان صدراسلامانذار از جهنمدشمنی کافران صدراسلامدشمنان قرآندشمنی مشرکان صدراسلاماستهزاهای خداوعیدهای خداآیه بندی قرآنساختار قرآنشومی جهنمفرجام شوم کافرانسهولت فهم قرآندعوت به توحیدوضوح قرآنآتش جهنمفرجام کافرانانذارهای محمدکافران در جهنمویژگیهای قرآناوامر خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۹)
- کفر کافران به ایات خدا، بهرغم تاکید خودشان بر ایمان به انها در صورت ارایه شدن+۲ آیه
- ایات قران، ایاتی روشن+۴ آیه
- برخورد انکارامیز کافران با ایات خدا+۲ آیه
- برافروختگی و خشم شدید کافران هنگام شنیدن ایات قران
- اتمام حجّت خداوند بر کافران و مشرکان صدر اسلام+۴ آیه
- انکار کافران در برابر اتمام حجّت خدا، باعث استحقاق انان برای کیفر و عذاب+۹ آیه
- اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان صدر اسلام بهوسیله پیامبر اسلام+۹ آیه
- انذار مردم، از رسالتهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- گرفتاری به اتش دوزخ و سرانجام شوم، وعده الهی به کافران
- انذار کافران از اتش جهنّم از وظایف پیامبر(صلی الله علیه واله)
- پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، موظّف به بیم دادن کافران و مشرکان زمان خود
- تلاوت ایات الهی بر کافران، برانگیزنده خشم انان
- کفر، از موانع تاثیر تلاوت ایات قران بر انسان+۸ آیه
- تلاوت ایات قران برای کافران از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)، برانگیزنده خشم انان+۱ آیه
- تلاوت ایات قران از سوی مؤمنان برای کافران برانگیزاننده خشم انان
- برخورد انکارامیز کافران، پس از تلاوت ایات خدا و قران برای انان+۹ آیه
- ظهور خشم و غضب در چهره کافران در پی تلاوت قران بر انان
- تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۳ آیه
- جهنّم، جایگاهی بس شوم و بد برای دوزخیان+۴ آیه
- تهدید مشرکان به عذاب دوزخ+۱ آیه
- تکذیب و انکار ایات الهی، از عوامل خلود در جهنّم+۱ آیه
- انکار ایات الهی از سر عناد و حقستیزی، درپیدارنده اتش همیشگی دوزخ+۱ آیه
- شرکورزی، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۱ آیه
- کفر، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۴ آیه
- نار (اتش) از نامهای جهنّم+۳ آیه
- گرفتاری به اتش جهنّم، وعده خدا به کافران+۱ آیه
- حرمت کفر به قران
- کافران مورد تهدید و هشدار خدا، از اتش جهنّم+۱ آیه
- پرسش تقریری محمّد(صلی الله علیه واله) از کافران، برای اگاه کردن انان به امری ناگوارتر (اتش دوزخ) از کراهت و ناخوشایندی انان، از تلاوت ایات الهی
- جهنّم، فرجامی بد و از مصادیق شرّ+۲ آیه
- علایم و سیمای انسانها، از راههای شناخته شدن انان
- پیامبر(صلی الله علیه واله) قادر بر شناخت مخالفت و انکار کافران، از روی صورتهای شان، پس از تلاوت ایات الهی بر انان
- اشکار شدن علامت ناخوشایندی و انکار در صورت کافران، پس از تلاوت ایات بر انان
- پیامبر(صلی الله علیه واله) قادر بر شناخت اثار مخالفت و انکار کافران، از روی صورتهای شان، پس از تلاوت ایات الهی بر انان
- نقش صورت در نشان دادن روحیّات و باطن افراد، با ظاهر شدن علایمی بر روی ان
- غضب و برافروختگی شدید کافران، هنگام استماع و شنیدن ایات قران
- ایات از اسما و صفات قران+۶ آیه
- بیّنات، از اسما و صفات قران+۵ آیه
- حرمت کفر به قران
- کفرورزی، از موانع تاثیر تلاوت ایات خدا بر انسان+۹ آیه
- هشدار خدا به کافران، از فرجام شوم انان+۱ آیه
- گرفتاری به دوزخ، سرنوشت شوم کفرپیشگان+۳ آیه
- گرفتاری به اتش جهنّم، وعده خدا به کافران+۴ آیه
- ردّ دعوت پیامبر صلی الله علیه و اله (دعوت به یکتاپرستی) از سوی مشرکان و پافشاری انان بر شرک و بتپرستی+۱ آیه
- اتمامحجّت خدا بر کافران صدر اسلام، به وسیله پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- انذار انسانها، از وظایف و رسالتهای پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- انذارهای پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله، به کافران صدر اسلام
- ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۶ آیه
- گرفتاری به اتش جهنّم، وعده خدا به کافران+۱ آیه