تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
فَلَمَّا جاءَ آلَ لُوطٍ الْمُرْسَلُونَ (61) قالَ إِنَّکُمْ قَوْمٌ مُنْکَرُونَ (62) قالُوا بَلْ جِئْناکَ بِما کانُوا فِيهِ يَمْتَرُونَ (63) وَ أَتَيْناکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّا لَصادِقُونَ (64) فَأَسْرِ بِأَهْلِکَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَ اتَّبِعْ أَدْبارَهُمْ وَ لا يَلْتَفِتْ مِنْکُمْ أَحَدٌ وَ امْضُوا حَيْثُ تُؤْمَرُونَ (65)
وَ قَضَيْنا إِلَيْهِ ذلِکَ الْأَمْرَ أَنَّ دابِرَ هؤُلاءِ مَقْطُوعٌ مُصْبِحِينَ (66) وَ جاءَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَسْتَبْشِرُونَ (67) قالَ إِنَّ هؤُلاءِ ضَيْفِي فَلا تَفْضَحُونِ (68) وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ لا تُخْزُونِ (69) قالُوا أَ وَ لَمْ نَنْهَکَ عَنِ الْعالَمِينَ (70)
قالَ هؤُلاءِ بَناتِي إِنْ کُنْتُمْ فاعِلِينَ (71) لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِي سَکْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ (72)
ترجمه
پس چون آمدند خانواده لوط را فرستادگان
گفت همانا شمائيد گروهى ناشناخته شدگان
گفتند بلکه آمديم تو را بآنچه بودند که در آن شک ميکردند
و آورديم تو را براستى و بدرستيکه ماهر آينه راستگويانيم
پس بيرون
جلد 3 صفحه 259
بر خانواده خود را در پاره‌اى از شب و متابعت نما پشتهاشان را و نبايد روى بر گرداند از شما احدى و برويد بجائيکه مأمور ميشويد
و فرمان فرستاديم بسوى او اين امر را که دنباله اينها است بريده شده در حاليکه صبح کنندگانند
و آمدند اهل شهر که مژده ميدادند بيکديگر
گفت همانا اينها مهمانان منند پس رسوا مکنيد مرا
و بترسيد از خدا و خوار مسازيد مرا
گفتند آيا منع نکرديم تو را از اهل عالم
گفت اينها دختران منند اگر باشيد بجا آورندگان
بجان تو که آنها هر آينه در مستيشان حيران ميزيستند.
تفسير
شرح ورود ملائکه بعنوان مهمانى بر حضرت لوط و نشناختن او ايشانرا و بيم او از تعرّض قوم خود بايشان و اطلاع قوم و تعرض آنها و عجز آنحضرت از دفاع و کيفيت اضطرار و التماس او بآنها و اجابت ننمودن قوم و پس از اين وقايع شناختن حضرت ملائکه را و نزول عذاب در سوره هود گذشت و تکرار نميشود ولى اينجا شمّه‌اى از وقايع قبل از شناختن حضرت لوط ملائکه را بعدا ذکر شده و چون ذکر نشناختن حضرت ايشانرا در اوّل قصّه شده بود معرّفى ملائکه از خودشان و مأموريّتشان بملاحظه مطابقه جواب با سؤال قبلا ذکر شده است و قضاياى قبل، تعرّض اهل شهر بآنحضرت و مهمانها است که از فرشتگان بودند و اجمال قصه بطوريکه حلّ مشکلات اين مقام شود آنستکه چون فرستادگان خدا که ملائکه بودند بر لوط عليه السّلام و خانواده او وارد شدند حضرت لوط ايشانرا نشناخت و چون اطمينان کامل از قصد آنها نداشت که خير است يا شرّ معرفى ايشان از خودشان و غرضشان از ورود بر خودش را خواستار گشت و آنها در جواب عرضه داشتند که ما فرستادگان خداونديم و آمده‌ايم براى عذاب قومت که شک داشتند در آن نزد تو بامر خدا که بر حقّ و يقينى است و ما راستگويانيم پس خودت با اهل خانه‌ات بعد از نصف شب حرکت کن آنها جلو بروند و تو در دنبال باش که متوجّه و نگهبان آنها باشى و کسى از شما متوجّه به پشت سر خود نشود تا متأثر شود از کيفيت عذاب قوم و بجانب مأموريّت خودتان سير کنيد تا بمکانيکه براى شما تعيين شده که بعضى گفته‌اند شام بوده برسيد و خداوند حکم فرمود و فرستاد بسوى حضرت لوط اين امر را و آن آنست که نسل قوم او قطع شود و تا صبح يکنفر از آنها باقى نماند و چون خبر ورود مهمانهاى خوب صورت بر او بقوم رسيد که اهل شهر سدوم بودند بيکديگر
جلد 3 صفحه 260
مژده دادند و براى فجور و عمل ناشايسته بخانه حضرت لوط روى نمودند و او بآنها فرمود اينها مهمانان منند مرا براى اين عمل ناشايسته با آنها رسوا و مفتضح نکنيد و از خدا بترسيد و مرا خوار و خجل ننمائيد و آنها جواب گفتند آيا ما تو را نهى ننموديم که از کسى مهمانى نکنى و از ورود اهل عالم بر خود امتناع نمائى و او در جواب فرمود اين دختران شهر که بمنزله دختران منند که پدر روحانى آنها هستم چه عيب دارند که شما بخيال پسران افتاده‌ايد يا بچند نفر از رؤساء آنها که قبلا خواستگارى از دختران آنحضرت کرده بودند و اجابت نفرموده بود فرمود که اينها دختران منند حاضرم آنها را برسم زنيّت بشما بدهم اگر حاضريد بشرط آنکه دست از مهمانان من بکشيد و آنها قبول ننمودند لذا خداوند بجان پيغمبر خود قسم ياد فرموده که آنها در مستى و غفلت و غوايت متحيّر و سرگردان بودند و اين مثبت فضيلتى براى حضرت ختمى مرتبت است بر ساير انبياء چون خداوند بعمر و جان هيچيک از انبياء قسم ياد نفرموده است ..