تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْکَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ اخْفِضْ جَناحَکَ لِلْمُؤْمِنِينَ (88) وَ قُلْ إِنِّي أَنَا النَّذِيرُ الْمُبِينُ (89) کَما أَنْزَلْنا عَلَى الْمُقْتَسِمِينَ (90) الَّذِينَ جَعَلُوا الْقُرْآنَ عِضِينَ (91) فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ (92)
عَمَّا کانُوا يَعْمَلُونَ (93)
ترجمه
مدوز البتّه دو چشم خود را بسوى آنچه بهره‌مند نموديم بآن اصنافى را از آنها و اندوه مخور بر ايشان و فرود آور جانبت را براى اهل ايمان
و بگو همانا اين منم بيم دهنده آشکار
چنانچه نازل نموديم بر قسمت کنندگان
جلد 3 صفحه 265
آنانکه گردانيدند قرآن را پاره‌ها
پس قسم بپروردگار تو هر آينه مسئول ميکنيد البته آنها را تمامى
از آنچه بودند که بجا ميآوردند.
تفسير
- خداوند سبحان براى گوشزد بندگان نهى فرموده است پيغمبر خود را از دوختن چشم بمال کفار چه اموال آنها اجناس و انواعى باشند و چه آنها فرق و اصنافى و بنابر اوّل ازواجا حال براى ما متّعنا است و بنابر ثانى مفعول به آنست که اظهر است و بآن ترجمه شد چون تمام آنها در مقابل نعمت کتاب و ايمان که خداوند باو و امّتش داده حقير و ناچيز است و نيز نهى فرمود او را از آنکه محزون و غمگين باشد از بقاء آنها بر کفر براى علاقمندى آنحضرت بقوّت و شوکت اسلام چون خداوند قادر است که اسلام را قوّت و شوکت دهد بدون مسلمان شدن آنها و امر فرمود آنحضرت را که تواضع و فروتنى کند با اهل ايمان اگر چه ضعيف و ناتوان باشند و بى‌اعتنا باشد بکفّار اگر چه قوى و توانا باشند در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود کسيکه قرآن باو داده شده است پس گمان کند بکسى داده شده است بهتر از آنچيزيکه باو داده شده پس بزرگ شمرده چيزيرا که کوچک شمرده خدا و کوچک شمرده چيزى را که بزرگ شمرده خدا و قمّى ره از آنحضرت نقل نموده که چون اين آيه نازل شد پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود قريب باين مضمون که کسيکه دلبستگى بخدا پيدا نکند از دنيا جز حسرت نبرد و کسيکه چشم بمال مردم داشته باشد گرفتارى و همّش زياد شود و خشم و غيظش ساکن نگردد و کسيکه نداند نعمت خدا را براى خود جز در خوراک و لباس ارزان شده است کار او و نزديک گشته عذاب او و کسيکه صبح کند در حاليکه غمناک باشد براى دنيا صبح نموده است در حاليکه غضبناک است بر خدا و کسيکه شکايت کند از مصيبتى که بر او وارد شده شکايت از پروردگار خود نموده و کسيکه داخل شود در آتش از اين امّت که قرآن خوانده از کسانى است که بقرآن استهزاء نموده و کسيکه وارد شود بر دولتمندى و خشوع نمايد نزد او براى طلب مالش دو ثلث از دينش رفته است و در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که نگاه نميفرمود بآنچه در نظر او خوب ميآمد از امتعه دنيا و نيز امر فرمود آنحضرت را که بفرمايد من با بيان کافى وافى ميترسانم شما را از غضب
جلد 3 صفحه 266
خدا در برابر مخالفت و معصيت او و بيان ميکنم تمام معارف الهيّه و آنچه را محتاجيد شما بآن و مأمورم من بابلاغ آن بشما و آنکه در صورت اعراض عذاب بر شما نازل خواهد شد چنانچه نازل فرمود خدا عذاب را بر قسمت کنندگان و آنها آنانند که قرآن را پاره پاره و جزء جزء نمودند و بعضى را گفتند حقّ است و بعضى را گفتند باطل است و ما ببعضى مؤمنيم و ببعضى کافريا بعضى را گفتند سحر است و بعضى را گفتند شعر است و بعضى را گفتند افسانه است و آنها يهود و نصارى بودند که مفسرين گفته‌اند يا قريش بودند که از صادقين سلام اللّه عليهما روايت شده است و چگونگى عذاب آنها در دنيا مذکور در تواريخ و در آخرت مسطور در لوح محفوظ است و بنابراين کما انزلنا در آيه شريفه مربوط و متعلّق است به انا النذير در آيه قبل که مراد از آن انذار از عذاب است و بعضى گفته‌اند مفاد اين آيه آنستکه ما نازل نموديم کتاب را بتو چنانچه نازل نموديم بر قسمت کنندگان و بنابراين کما انزلنا مربوط است بقول خداوند و لقد آتيناک در آيات سابقه که مراد از آن انزال کتاب است و معناى اوّل اظهر است و کلمه عضين جمع عضه بمعناى عضو و جزء است و خداوند قسم ياد فرموده بذات اقدس خود که تمامى آنها را در معرض سؤال و پرسش که موجب رسوائى و فضيحت و خوارى و خفت آنها گردد در آورد و مجازات فرمايد آنها را بر اعمال ناشايسته‌اى که بجا ميآوردند ..