تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تُسِرُّونَ وَ ما تُعْلِنُونَ «19» وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ لا يَخْلُقُونَ شَيْئاً وَ هُمْ يُخْلَقُونَ «20» أَمْواتٌ غَيْرُ أَحْياءٍ وَ ما يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ «21» إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْکِرَةٌ وَ هُمْ مُسْتَکْبِرُونَ «22» لا جَرَمَ أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما يُسِرُّونَ وَ ما يُعْلِنُونَ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُسْتَکْبِرِينَ «23»
ترجمه
و خدا ميداند آنچه را پنهان ميداريد و آنچه را آشکار مينمائيد
و آنانرا که ميخوانند غير از خدا نمى‌آفرينند چيزى را و آنها آفريده ميشوند
مردگانند نه زندگان و نميدانند چه زمان بر انگيخته ميشوند
خداى شما خدائى است يگانه پس آنانکه نميگروند بروز پسين دلهاى آنها حقّ ناپذير است و آنها سر کشانند
نيست چاره‌اى همانا خدا ميداند آنچه را پنهان ميدارند و آنچه را آشکار مينمايند همانا او دوست ندارد سر کشان را.
تفسير
خداوند متعال پس از اثبات توحيد و بيان شمّه‌اى از نعم نامتناهى خود و نفى شرک جلى ابطال شرک خفى فرموده باين تقريب که خدا از عقائد و اعمال ظاهرى و باطنى شما آگاه است و بر طبق آن بشما جزاء ميدهد و اگر غير خدا را باطنا در نيت عبادت شريک کنيد قبول نميفرمايد بلکه بر همان عمل عقاب ميفرمايد و بتهائى را که کفّار بخدائى ميخوانند و غير از خدايند چيزى را خلق نميکنند و خدا بايد خالق باشد تا مستحقّ عبادت شود و آنها مخلوق خدايند بموادّ و مصنوع آنهايند بهيئات روح ندارند پس مرده‌اند سابقه روح دارى هم در آنها نيست پس بهتر آنستکه گفته شود زنده نيستند تا تصوّر نشود که زنده بوده و مرده‌اند و ادراک نميکنند وقت بعث خودشان را بنابر آنکه گفته‌اند خداوند آنها را در قيامت زنده ميکند تا تبرّى نمايند از عبده خودشان يا وقت بعث عبده خودشان را چه رسد بآنکه پاداش عبادت آنها را بدهند و پس از ذکر ادلّه کافيه و حجج وافيه بر توحيد که نتيجه آن اثبات يکتائى و بى‌همتائى خداوند و لازمه آن وجود روز جزا است باز اگر کفّار معتقد بآخرت نشوند معلوم ميشود دلهاى آنها حق پذير نيست و از
جلد 3 صفحه 279
انغمار در معصيت سياه شده که منکر حقّ و حقيقت ميشوند و از اطاعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم استکبار و استنکاف مينمايند لا جرم و لابدّ و ناچار که بمعناى حقّا در کلام عرب استعمال ميشود يعنى حقّ و راست و درست است که خدا از باطن و ظاهر آنها آگاه است هر مکر و حيله‌اى که بخواهند بر خلاف رسول اکرم بنمايند ميداند و بجزاى اعمالشان ميرساند چون خداوند آنها را دوست ندارد و از سر تقصير آنها نميگذرد و در بعضى روايات از امام باقر عليه السّلام آخرت برجعت و انکار بکفر و استکبار بسرکشى از ولايت امير المؤمنين عليه السّلام تفسير شده و معلوم است که مراد بيان مصاديق است نه انحصار مفاهيم بآنها چنانچه مکرر ذکر شده است ..