تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) أَ فَمَنْ يَعْلَمُ أَنَّما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ الْحَقُّ کَمَنْ هُوَ أَعْمى‌ إِنَّما يَتَذَکَّرُ أُولُوا الْأَلْبابِ «19» الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَ لا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ «20» وَ الَّذِينَ يَصِلُونَ ما أَمَرَ اللَّهُ بِهِ أَنْ يُوصَلَ وَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ «21» وَ الَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً وَ يَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولئِکَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ «22» جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّيَّاتِهِمْ وَ الْمَلائِکَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ کُلِّ بابٍ «23» سَلامٌ عَلَيْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ «24» ترجمه‌ - آيا پس کسيکه ميداند که آنچه فرستاده شد بتو از پروردگارت حق است مانند کسى است که او کور است جز اين نيست که پند ميگيرند صاحبان خردها آنانکه وفا ميکنند بعهد خدا و نمى‌شکنند پيمان را و آنانکه پيوند ميکنند آنچه را امر کرده است خدا بآن که پيوند کرده شود و مى‌ترسند از پروردگارشان و بيم دارند از بدى حساب‌ و آنانکه صبر کردند براى طلب خوشنودى پروردگارشان و بر پا داشتند نماز را و انفاق نمودند از آنچه روزى داديمشان نهانى و آشکارا و دفع ميکنند بخوبى بدى را آنگروه مر ايشانرا است انجام آنسراى‌ که بهشتهاى اقامت دائمى است داخل ميشوند در آنها آنان و کسيکه شايسته باشد از پدرانشان و زنانشان‌ جلد 3 صفحه 201 و فرزندانشان و فرشتگان وارد ميشوند بر ايشان از هر درى‌ گويند سلام بر شما براى آنکه صبر نموديد پس خوب است انجام آنسراى‌ تفسير استفهام انکارى است يعنى کسيکه ميداند آنچه بر پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شده است از جانب خدا حقّ است نيست مانند کسيکه نميداند چون آن بينا و اين کور است و آن دو مساوى نيستند بلکه مثل دانا آب و طلا است و مثل نادان کف و جرم است و علم نور، و جهل ظلمت است که در آيات سابقه اشاره و بيان شده بود و فرق بين اين عناوين يعنى علم و جهل و نور و ظلمت و بينا و کور اگر چه واضح است ولى متذکّر نميشوند مگر صاحبان عقول مبرّى از شوائب و هم و تعصّب و عناد که ايمان مصداق نور و کفر مصداق ظلمت و مؤمن مصداق عالم و بصير و کافر مصداق جاهل و کور است و عيّاشى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که بشيعيان خود فرمود شما مصداق اولوالالبابيد در اين آيه شريفه و ايشان کسانى هستند که وفا ميکنند بعهديکه با خدا بستند بعقول خودشان که نبايد احکام آنرا مشوب بوهم و تعصّب و عناد و لجاج نمايند و نيز نميشکنند پيمانى را که با خودهاشان بستند و محکم نمودند آنرا ميان خودشان و قمّى ره از امام کاظم عليه السّلام نقل نموده که اين آيه در حقّ آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نازل شده و عهدى که خدا از آنها گرفت و ميثاقيکه از مردم گرفت در عالم ذر بر ولايت امير المؤمنين و ائمه بعد از او عليهم السلام و نيز کسانى هستند که صله رحم بجا مى‌آورند خصوصا رحم آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که از آن جمله است دوستى امير المؤمنين و اولاد طاهرين او و مراعات حقوق ايشان چنانچه در کافى از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که نازل شده در حقّ رحم آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و شامل اقارب شخص هم ميشود و نبايد مانند کسانى بود که چيزى را اختصاص بچيزى ميدهند و نيز در کافى و عيّاشى ره از آنحضرت نقل نموده که رحم معلّق بر عرش است ميگويد خدا يا وصل کن کسى را که مرا وصل نمود و قطع کن کسيکه مرا قطع نمود و آن رحم آل محمد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است که مراد از اين آيه است و رحم هر صاحب رحمى و عيّاشى و رحم هر مؤمن نقل نموده و در مجمع و قمّى ره و عياشى ره از امام کاظم عليه السّلام نيز مانند اين حديث را نقل نموده‌اند و عياشى از امام صادق عليه السّلام روايت نموده که از چيزهائى که خدا واجب نموده است در مال غير از زکوة صله رحم است بمقتضاى اين آيه و در مجمع از امام رضا عليه السّلام اين معنى تأکيد شده است‌ جلد 3 صفحه 202 و بيان مفصّلى در اين باب از حقير در سوره بقره ذيل آيه شريفه الذين ينقضون عهد اللّه گذشت که بايد طالب بآن مراجعه نمايد و آنها مى‌ترسند از پروردگارشان که قطع رحم نميکنند و ميترسند از سختى حسابشان در روز محشر پس تا زنده‌اند خودشان بحسابشان رسيدگى ميکنند و نميگذارند مديون سادات و ارحام و اجانب از دنيا بروند و در کافى و عيّاشى ره و معانى و قمّى ره از امام صادق عليه السّلام نقل نموده که اين آيه را تلاوت فرمود وقتى که ديد مردى با دقت تمام حقّ خود را از برادر دينى خود گرفت و فرمود آيا تصوّر کردى آنها که از سوء الحساب ميترسند کسانى هستند که ميترسند خدا بآنها ظلم و جور کند نه چنين است ميترسند که خداوند تمام حقّ خود را از آنها طلب کند و دقت نمايد و مراد از سوء الحساب اين است پس کسيکه تمام حقّ خود را با دقت بستاند از برادر خود بدى کرده در حساب با او و در مجمع و عيّاشى ره از آنحضرت نقل نموده که سوء الحساب آنستکه کاملا حسنات و سيّئات بنده را بسنجند و سهل انگارى نکنند در آن و نيز کسانى هستند که صبر ميکنند بر تحمّل زحمت عبادت و ترک معصيت و بردبارى در مصيبت براى رضاى خدا و نماز ميخوانند و سعى مينمايند در نماز خواندن مردم چون اقامه نماز بر هر دو صادق است و انفاق ميکنند از مال حلالى که خدا روزى و نصيب آنها فرموده صدقات مستحبّه را سرا و در خفيه و صدقات واجبه را علنا و آشکارا و دفع ميکنند بفعل حسن شر فعل قبيح را و محو ميکنند بطاعت اثر معصيت را و پاداش ميدهند بخوبى بدى را و بر طرف ميکنند بتوبه گناه را و بصدقه بلا را که هر يک از معانى مذکوره را ذکر نموده‌اند جز اخير را که حقير اضافه نمودم و ممکن است همه مراد باشد چنانچه مکرّر تقريب شده است و در مجمع از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده که بمعاذ بن جبل فرمود وقتى گناهى از تو صادر گشت بعد از آن عمل ثوابى را انجام ده محو ميکند آنرا و در روايت قمّى از امام صادق عليه السّلام علاوه فرموده که کارهاى خير دفع ميکند کارهاى بد را کسانيکه در اين سراى فانى حال و کارشان از اين قرار است نتيجه و عاقبت و مئال آن سراى باقى که بهشت جاويد است و از عمل بر طبق روان جاويد تهيّه ميشود از آن ايشان است انشاء اللّه تعالى و اخبارى راجع بجنّات عدن در ذيل آيه وعد اللّه المؤمنين سوره برائة ذکر شد و لفظ جنات مضاف بعدن و بدل از عقبى الدار است و لفظ عدن بمعناى اقامت و مراد از جنات عدن بهشتهائى است که‌ جلد 3 صفحه 203 اقامت دائمى ايشان در آنها است و از جمله تجليلات و احتراماتيکه خداوند از آنها فرموده آنستکه چون داخل در آن بهشتها و قصور عاليه شوند کسان آنها که صلاحيّت ورود در بهشت را داشته باشند اگر چه بمقام و مرتبه ايشان نرسيده باشند از قبيل پدران و همسران و فرزندانشان بتبع آنها داخل در مقامات رفيعه ايشان ميشوند براى بهجت و مسرّت و انس آنها بصحبت اينها و عيّاشى ره از امام صادق عليه السّلام روايت نموده که مرد مؤمن و زن مؤمنه چون داخل در بهشت شوند اگر مرد افضل باشد اختيار بمرد داده ميشود که زن مؤمنه خود را بهمسرى قبول نمايد و اگر زن افضل باشد اختيار بزن داده ميشود که شوهر مؤمن خود را همسر خود قرار دهد و ملائکه براى تقديم تهنيت و تبريک منزل از جانب خداوند وارد ميشوند بر ايشان از هر درى از درهاى بهشت که هشت است يا درهاى غرفه و قصر اختصاصى هر مؤمنى و ميگويند سلام بر شما براى صبرى که در دنيا نموديد يعنى بآن صبر محدود سلامتى و ايمنى از تمام بليّات و آفات و آلام و اسقام و مکاره را براى مدّت نامحدود خريدارى نموديد پس خوب است عاقبت اين سراى شما که دار کرامت الهى است و قمّى ره فرموده نازل شده است در باره ائمه عليهم السلام و شيعيان ايشان که صبر نمودند و از امام صادق عليه السّلام نقل شده که ما صابرانيم و شيعيان ما از ما صابرترند چون ما صبر نموديم از روى علم و آنها صبر نمودند بر چيزيکه نميدانند شايد مراد آن باشد که نميدانند عاقبت امر خودشان را که بچه منتهى ميشود پس آنها از اين جهت از ما صابرترند و در کافى و قمّى ره از امام باقر عليه السّلام حديث مفصّلى نقل نموده که اجمال آن در اين مقام آنستکه هزار فرشته براى تهنيت مؤمن ببهشت و تزويج حور العين از طرف خداوند مبعوث بر او ميشوند و آنها پس از استيذان از دربان اول و او پس از استيذان از حاجب و او پس از استيذان از قيّم که بين هر يک از آنها با ديگرى باغهائى فاصله است و استيذان او از خدّام قصر و استيذان آنها از مؤمن که ولى خدا است و تحصيل اجازه از هزار در غرفه که هر درى فرشته‌اى موکّل بر آن است و بعد از صدور اجازه مؤمن باز ميکنند وارد بر او ميشوند و به بيانى که مذکور در آيه است ابلاغ رسالت خودشان را مينمايند و اين حديث اصلا نبوى است و بعدا ذکر خواهد شد انشاء اللّه تعالى و بنابراين ظاهرا آيه اخيره بتمامى مقول قول ملائکه است بتقدير يقولون در صدر آن و محتمل است‌ جلد 3 صفحه 204 فنعم عقبى الدار کلام مستقل الهى باشد نه نقل قول آنها ..