سوره یونس، آیه ۱۹ · جزء ۱۱ · صفحه ۲۱۰
وَمَا كَانَ النَّاسُ إِلَّا أُمَّةً وَاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ فِيمَا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ
(در آغاز) همه مردم امّت واحدی بودند؛ سپس اختلاف کردند؛ و اگر فرمانی از طرف پروردگارت (درباره عدم مجازات سریع آنان) از قبل صادر نشده بود، در میان آنها در آنچه اختلاف داشتند داوری میشد (و سپس همگی به مجازات میرسیدند).
معنی کلمات و عبارات
«أُمَّةً وَاحِدَةً»: (نگا: بقره / . «لَوْ لا کَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّکَ»: (نگا: ابراهیم / ، نحل / ، فاطر / ). «لَقُضِیَ بَیْنَهُمْ»: در میانشان داوری میشد و کار فیصله پیدا میکرد. مراد این است که خدا در دنیا فوراً آنان را مجازات میکرد و عذاب خدا سریعاً دامنگیرشان میگردید. «فِیمَا»: درباره چیزی که. مراد از این چیز، دین است که مردمان در امر آن اختلاف پیدا میکنند. گروهی راه آن میپویند و دستهای راه دیگر میجویند.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - انسانها در جامعه نخستین به صورت امت واحد مى زیستند. «و ما کان الناس إلا أمة وحدة»
۲ - زندگى انسانها از آغاز تاریخ، زندگى اجتماعى بود. «و ما کان الناس إلا أمة وحدة»
«امت» به هر جمعیتى گفته مى شود که امر واحدى آنان را گرد هم آورده باشد.
۳ - توحید و یکتاپرستى، دین مشترک جوامع بشرى نخستین «و ما کان الناس إلا أمة وحدة فاختلفوا»
«امت» به هر جمعیتى که امر واحدى آنان را گرد هم آورده باشد گفته مى شود. مراد از آن امر واحد - که جوامع بشرى نخستین را گرد هم آورد و از ایشان یک امت تشکیل داد - به قرینه آیه قبل، توحید و یکتاپرستى است.
۴ - امت واحد و یکتاپرست نخستین، دیرى نپایید که گرفتار تفرقه دینى شده و به دو دسته موحد و مشرک انشعاب یافتند. «و ما کان الناس إلا أمة وحدة فاختلفوا»
قید «دیرى نپایید» از طرف «فاء» در «فاختلفوا»، بدست مى آید.
۵ - تاریخ شاهد دین دارى و گرایش به خدا از روز آغازین پیدایش انسان «و ما کان الناس إلا أمة وحدة فاختلفوا»
۶ - امهال جوامع شرک پیشه و تأخیر افتادن کیفر آنان به جهان آخرت، قانون الهى حاکم بر نشئه دنیا «و لو لا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
خداوند هنگام هبوط آدم و حوا به زمین، فرمود: «و لکم فى الأرض مستقر و متاع إلى حین ; شما - خطاب به عموم انسانها و از جمله آدم و حواست - تا مدتى معین در زمین خواهید ماند و از نعمتهاى آن بهره خواهید گرفت» (بقره / ۳۶) ; یعنى، قانون الهى حاکم بر نشئه دنیا این است که هر جامعه اى داراى مدت و زمانى معین است و پیش از فرارسیدن اجل، از میان نمى رود. جمله «و لو لا کلمة سبقت من ربک» اشاره به این قانون دارد.
۷ - شرک، گناهى است نابخشودنى. «و لو لا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم»
۸ - اگر استمرار زندگى نوع انسان در زمین خواسته خدا نبود، اختلاف پدید آمده در میان جامعه نخستین، نسل بشر را منقرض مى کرد. «و لو لا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم فیما فیه یختلفون»
برداشت فوق مبتنى بر این است که جمله «لو لا کلمة سبقت من ربک» اشاره به مضمون جمله «و لکم فى الأرض مستقر و متاع إلى حین» داشته باشد ; که در این صورت مراد از «لقضى بینهم» حکم به هلاکت و نابودى آنان خواهد بود.
۹ - قیامت، روز داورى میان موحدان و مشرکان «و لو لا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم فیما فیه یختلفون»
از اینکه خداوند فرمود: دنیا جاى داورى میان اهل شرک و توحید نیست، معلوم مى شود محل داورى میان آنان، جهانى دیگر است.
۱۰ - خدا، پروردگار و مربى انسانهاست. «و لو لا کلمة سبقت من ربک»
۱۱ - امهال جوامع شرک پیشه در دنیا و تأخیر انداختن کیفر آنان به جهان آخرت، مقتضاى ربوبیت و پروردگارى خدا نسبت به انسانها «و لو لا کلمة سبقت من ربک لقضى بینهم فیما فیه یختلفون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۱–۲۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۲۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۸–۲۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اختلاف دینی انسان های نخستینتاریخ زندگی اجتماعیتوحید عبادی در تاریخجامعه نخستینخداشناسی در انسان های نخستیندین انسان های نخستیندینداری در تاریخزندگی اجتماعی انسان های نخستینمشرکان انسان های نخستینمنشأ مهلت های خداموانع انقراض انسان هاموحدان انسان های نخستینخدا شناسی در تاریخموحدان در قیامتزندگی اجتماعی انسان هاتاریخ انسانامت واحدهمهلت به مشرکانآثار اختلافسنت مهلتقضاوت در قیامتگناه شرکهماهنگی ادیانگناه نابخشودنیمشرکان در قیامتمربی انسان هاآثار مشیت خداسنتهای خداآثار ربوبیت خداربوبیت خداویژگیهای قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
- اتّحاد انسانهای جوامع ابتدایی در اعتقادات، گرایشها و رفتارشان+۱ آیه
- بروز اختلاف در جوامع پیشین+۱ آیه
- استمرار اختلاف انسانها در انتخاب دین و عقیده، سنّت و مشیّت تغییرناپذیر الهی+۱ آیه
- پیدایش اختلاف میان امّت واحد نخستین+۱ آیه
- امّت واحد بودن همه انسانها در مقطعی از تاریخ+۱ آیه
- پدید امدن تفرقه میان امّت واحد اوّلیّه+۱ آیه
- وحدت و یگانگی انسانهای اوّلیّه در جوامع ابتدایی+۱ آیه
- انسانهای نخستین، دارای زندگی اجتماعی+۱ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۷ آیه
- مهلت دادن به جوامع شرک پیشه در دنیا و تاخیر انداختن کیفر انان به جهان اخرت، مقتضای ربوبیت خداوند+۳ آیه
- مهلت خداوند به اختلاف کنندگان در دین، تا زمانی مشخص+۱ آیه
- اشتراک در اعتقاد به دین واحد، در جوامع نخستین بشری+۱ آیه
- بروز اختلاف بین مردمان نخستین، و انشعاب انان به دو دسته موحّد و مشرک
- شرک، پدیده ای کهن و دارای پیشینه در تاریخ بشر+۳ آیه
- اختلاف اقوام و ملّتها، بر پایه تعلّق قضای الهی+۱ آیه
- مهلت به اختلاف افکنان در دنیا، مورد قضای خداوند+۲ آیه