تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ إِنْ کَذَّبُوکَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَ أَنَا بَرِي‌ءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ (41) وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْکَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ کانُوا لا يَعْقِلُونَ (42) وَ مِنْهُمْ مَنْ يَنْظُرُ إِلَيْکَ أَ فَأَنْتَ تَهْدِي الْعُمْيَ وَ لَوْ کانُوا لا يُبْصِرُونَ (43) إِنَّ اللَّهَ لا يَظْلِمُ النَّاسَ شَيْئاً وَ لکِنَّ النَّاسَ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ (44)
ترجمه
و اگر تکذيب کردند تو را پس بگو براى من است کردارم و براى
جلد 3 صفحه 22
شما است کردارتان شما بيزاريد از آنچه من ميکنم و من بيزارم از آنچه شما ميکنيد
و از آنها کسانى هستند که گوش ميدارند بتو آيا پس تو مى‌شنوانى کران را و اگر چه باشند که تعقّل ننمايند
و از آنها کسى است که مينگرد بسوى تو آيا پس تو هدايت مينمائى کورانرا و اگر چه باشند که به ديده بصيرت نبينند
بدرستيکه خداوند ستم نمى‌نمايد مردم را بچيزى ولى مردم بخودشان ستم ميکنند.
تفسير
پس از اصرار کفّار به تکذيب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آنحضرت مأمور شد باعراض از آنها و واگذاردنشان بحال خودشان چون معلوم شد گوش شنوا و چشم بينا ندارند و نميخواهند بشنوند و بيابند و به بينند و بدانند و با اين قبيل اشخاص هيچ نوع سخن گفتن مفيد نيست فقط بايد از آنها تبرّى نمود تا تکليف قطعى نسبت بآنها معلوم شود لذا بعضى در آيه اوّل فرموده‌اند منسوخ است بآيه قتال و بنظر حقير منافاتى بين دو آيه نيست چون ترک تعرّض دائمى از آيه استفاده نميشود. و در آيات بعد خداوند شرح حال آنها را داده است باين تقريب که بعضى از آنها در وقتى که تو قرائت قرآن و بيان احکام و شرائع الهى را مينمائى گوش ميدهند به صوت تو ولى مانند کران که نميشنوند قبول نميکنند آيا ممکن است مطالب حقّه را به کرانيکه تعقّل هم نميکنند فهماند اينها از اين قبيل ميباشند چون گوش ميدهند نه براى فهميدن بلکه براى استهزاء و ردّ نمودن و بعضى نظر ميکنند و ميبينند معجزات تو را ولى مانند کوران که نمى‌بينند تصديق به نبوّت تو نمينمايند آيا ممکن است کورانيرا که ديده بصيرت آنها هم کور باشد هدايت نمود اينها از اين قبيل ميباشند چون طالب بصيرت و بينائى نيستند عناد و لجاج چشم دل آنها را کور کرده علائم نبوّت را در وجود تو مشاهده مينمايند و انکار ميکنند و ميان سحر و معجزه تميز نميدهند و تدبّر و تفکّر در آيات الهى نمينمايند و از منافع آن محروم ميشوند اصرار آنها بکفر و تکذيب، موجب ملالت خاطر تو نشود مسئوليّت قبول آنها بعهده تو نيست نتيجه اعمال آنها بخودشان و اصل و ثمره عمل تو عائد تو ميگردد و اين خود يک نوع تنبيه و توبيخ است خداوند ذره‌اى به احدى ظلم نميکند مردم خودشان ظلم بخود مينمايند که حاضر براى استماع و تعلّم احکام الهى نميشوند و استعداد فهم و ادراک مطالب حقّه را که خداوند در وجود آنها بوديعت نهاده است باطل مينمايند در کافى از امام باقر عليه السّلام
جلد 3 صفحه 23
نقل نموده که خداوند حليم عليم همانا غضب ميکند بر کسيکه قبول ننمايد عطاء او را و گمراه ميکند کسى را که قبول نکند هدايت او را حقير عرض ميکنم گمراه نمودن خداوند بنده را سلب توفيق و واگذاردن عبد است بحال خود که نتيجه آن گمراهى است.