آیه ۲۵ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۲۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۵

إِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَ الْبَادِ وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

کسانی که کافر شدند، و مؤمنان را از راه خدا بازداشتند، و (همچنین) از مسجد الحرام، که آن را برای همه مردم، برابر قرار دادیم، چه کسانی که در آنجا زندگی می‌کنند یا از نقاط دور وارد می‌شوند (، مستحقّ عذابی دردناکند)؛ و هر کس بخواهد در این سرزمین از راه حق منحرف گردد و دست به ستم زند، ما از عذابی دردناک به او می‌چشانیم!

معنی کلمات و عبارات
«الْمَسْجِدِ الْحَرَام»: مراد مکّه است که به سبب اهمّیّت فراوان مسجدالحرام، از مکّه بدان تعبیر شده است. «سَوَآءً»: برابر و یکسان. مفعول دوم است. «الْعَاکِفُ»: ساکن. مقیم. فاعل (سَوَآءً) می‌باشد. «الْبَادِ»: از بادیه آینده. مراد زُوّار و حجّاجی است که از اطراف و اکناف به مکّه می‌آیند. اصل آن (الْبادی) است. «بِإلْحَادٍ»: إلحاد به معنی انحراف از حد اعتدال است. مفعول‌به است و حرف (ب) در اوّل آن زائد است (نگا: مریم / ). «بِظُلْمٍ»: ستمگرانه. به سبب ظلم. «مَن یُرِدْ فِیهِ بِإلْحَادٍ بِظُلْمٍ»: هرکس در آنجا از روی ستم مرتکب کج‌روی و انحراف شود. هرکس در آنجا منحرفانه و ستمگرانه مرتکب هرگونه گناهی شود. مفعول فعل (یُرِدْ) یا محذوف است که (شَیْئاً) است، و حرف (ب) برای ملابسه می‌باشد، یا این که این حرف زائد است و إلحاد مفعول است. (بِظُلْمٍ) حال یا بدل (بِإلْحادٍ) بوده و جنبه تأکید را دارد.
نزول
نکات آیه
۱ - کفر به خدا و سرپیچى از عبادت او، گناهى نابخشودنى و در پى دارنده عذاب دردناک دوزخ است. «إنّ الذین کفروا و یصدّون عن سبیل اللّه» مراد از «الطیب من القول» - همان طور که در آیه پیش گفته شد - کلمه توحید و «صراط حمید» عبادت خداى یگانه است. بنابراین با توجه به ارتباط این آیه با آیه پیش، مى توان گفت: «کفروا» در «إنّ الذین کفروا»به تقدیر «کفروا بالطیب من القول» است و مراد از «سبیل اللّه» در «یصدون عن سبیل اللّه»، عبادت و پرستش خداى یگانه مى باشد. قابل ذکر است که «الذین» اسم «إنّ» و خبر آن محذوف است و تقدیر آن به قرینه ذیل آیه چنین مى شود: «إنّ الذین کفروا... نذیقهم من عذاب ألیم». ۲ - پرستش خداى یگانه، راهى به سوى خدا و منتهى به لقاى او است. «و یصدّون عن سبیل اللّه» «سبیل اللّه» یعنى راه خدا «راه خدا» مى تواند به معناى راهى باشد که «خدا براى اهل ایمان ترسیم و تعیین کرد» و یا مى تواند به معناى راهى باشد که «به سوى خدا و به او منتهى مى شود». برداشت فوق بر پایه معناى دوم است. ۳ - ممانعت کفرپیشگان صدراسلام از برگزار شدن مراسم عبادت خدا و زیارت مسجدالحرام توسط مسلمانان «إنّ الذین کفروا و یصدّون عن سبیل اللّه و المسجد الحرام» «صدّ» (مصدر «یصدّون») به معناى منع و بازداشتن است. مفعول «یصدون» محذوف و به تقدیر «یصدون الذین آمنوا» مى باشد. ۴ - کعبه، داراى حرمت و قداستى والا در پیشگاه خداوند «و یصدّون عن سبیل اللّه و المسجد الحرام» تهدید شدن کافران به عذاب دوزخ، به خاطر ممانعت کردن مردم از زیارت مسجدالحرام، بیانگر مطلب فوق مى باشد. ۵ - جلوگیرى از ورود حاجیان به مسجدالحرام، نمونه آشکار بازداشتن مردم از راه خدا «و یصدّون عن سبیل اللّه و المسجد الحرام» مراد از «سبیل اللّه» - همان طور که گفته شد - عبادت و پرستش خداى یگانه است. بنابراین و با توجه به این که زیارت مسجدالحرام از سوى مؤمنان و انجام مراسم ویژه آن (طواف، سعى و...) از مصداق هاى عبادت خدا محسوب مى شود، ذکر آن بعد از «سبیل اللّه»، مى تواند بدان معنا باشد که جلوگیرى از ورود زائران به مسجدالحرام، از مصادیق بارز ممانعت از راه خدا است. ۶ - مسجدالحرام، از آن عموم مردم خداپرست است و قشر خاصى حق محروم کردن مردم از زیارت آن را ندارد. «الذى جعلنه للناس» ۷ - تمامى مسلمانان (مکّى و آفاقى)، نسبت به مسجدالحرام از حق مساوى برخورداراند. «الذى جعلنه للناس سواء العکف فیه و الباد» «سواء» به معناى «مستوى» و حال براى «الناس»است. «عاکف» به معناى مقیم (منظور اهل مکّه) است. «بادى» یعنى اهل بادیه و مقصود از آن مردمى است که بیرون مکّه و در سرزمین هاى دیگر زندگى مى کنند; یعنى، ما مسجدالحرام را براى همه انسان ها قرار دادیم و در بهره مندى از آن، مکّى و آفاقى برابراند و کسى را بر دیگرى امتیازى نیست. ۸ - ممانعت از ورود حاجیان به مکّه، تجاوز به حقّى است که خدا براى آنان قرار داده است. «و یصدّون ... الذى جعلنه للناس» ۹ - ساکنان مکّه، حق ممانعت دیگران از زیارت مسجدالحرام را ندارند. «الذى جعلنه للناس سواء العکف فیه و الباد» ۱۰ - حج و زیارت مسجدالحرام، مراسمى رایج در میان مردم جزیرة العرب «سواء العکف فیه و الباد» ۱۱ - «مسجدالحرام» نامى شناخته شده و متداول در میان مردم جزیرة العرب «و المسجد الحرام الذى جعلنه للناس» ۱۲ - ممنوعیت هرگونه انحراف از حق و تجاوز به حقوق دیگران، در محیط مسجدالحرام «و من یرد فیه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب ألیم» «إلحاد» به معناى انحراف و کج روى است. از نکره آوردن «إلحاد» و «ظلم» استفاده مى شود که مردم در مسجدالحرام و محدوده آن، باید در امنیت و آرامش مطلق باشند و در این راستا از کم ترین و کوچک ترین انحراف و تجاوز به حقوق آنان، چشم پوشى نخواهد شد. ۱۳ - مکّه (مسجد الحرام و محدوده آن) باید محیطى أمن براى همگان باشد. «سواء العکف فیه و الباد» ۱۴ - انحراف از حق و تجاوز به حقوق دیگران در محیط مسجد الحرام، گناهى است بس بزرگ و کج روان و ستم کاران باید در انتظار کیفر سخت دنیوى باشند. «و من یرد فیه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب ألیم» برداشت یاد شده بر این اساس است که مقصود از «عذاب ألیم» کیفر دنیوى نیز باشد. ۱۵ - عذاب دردناک دوزخ، کیفر هر نوع انحراف از حق و تجاوز به حقوق دیگران در محیط مسجد الحرام «و من یرد فیه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب ألیم»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۶ - «عن على(ع) انّ رسول اللّه صلى اللّه علیه و آله نهى أهل مکّة أن یؤاجروا دورهم، و أن یعلّقوا علیها أبواباً، و قال: «سواء العاکف فیه و الباد»; از حضرت على(ع) روایت شده است که رسول خدا(ص) اهل مکّه را از اجاره دادن خانه ها و گذاشتن درب براى آنها نهى کرد و فرمود: «سواء العاکف فیه و الباد»». [منبع: قرب الاسناد، ص ۱۰۸، ح ۳۷۲; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۸۴، ح ۸.] ۱۷ - «عن أبى الصباح الکنانى قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن قول اللّه عزّوجلّ: «و من یرد فیه بالحاد بظلم نذقه من عذاب ألیم» فقال: کلّ ظلم یظلمه الرجل نفسه بمکّة من سرقه أو ظلم أحد أو شىء من الظلم فإنّى أراه ألحاداً; ابى الصباح کنانى گفت: از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و من یرد فیه بالحاد بظلم نذقه من عذاب ألیم» سؤال کردم فرمود: هر ظلمى که شخص در مکّه بر خویش کند; خواه دزدى باشد، یا ستم به دیگرى و یا هرگونه ستمى، من آن را الحاد و انحراف مى بینم». [منبع: کافى، ج ۴، ص ۲۲۷، ح ۳; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۸۳- ، ح ۶۰.] ۱۸ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ «و من یرد فیه بإلحاد بظلم» فقال: من عبد فیه غیر اللّه عزّوجلّ أو تولّى فیه غیر أولیاء اللّه فهو ملحد بظلم...; از امام صادق(ع) درباره سخن خداوند عزّوجلّ «و من یرد فیه بالحاد بظلم» روایت شده است که فرمود: کسى که در مکّه، غیر از خداى عزّوجلّ را پرستش کند، یا ولایت غیر اولیاى خدا را بپذیرد، «الحاد به ظلم» کرده است». [منبع: کافى، ج ۸، ص ۳۳۷، ح ۵۳۳; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۸۳، ح ۵۷.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

اتجاوز به حقوق مردمتاریخ زیارت مسجدالحرامتجاوز به حقوق حاجیانتجاوز به حقوق دیگران در مسجدالحرامتساوی حقوق مسلمانانحقوق مسلمانانحقوق مسلمانان مکه مکهحقوق موحداندرب خانه های مکهراههای سلوکعمومیت زیارت مسجدالحرامعمومیت مسجدالحرامقبول ولایت غیر اولیاءاللهمردم جزیرة العرب و حجمردم جزیرة العرب و زیارت مسجدالحراممردم جزیرة العرب و مسجدالحرامممانعت از عبادت خدا در مسجدالحرامممانعت حاجیان از مکهممنوعیت حق کشی در مسجدالحرامممنوعیت ممانعت از مسجدالحرامنهی از اجاره خانه های مکهویژگیهای مسجدالحرامکفر تجاوز به حقوق مردمکیفر انحرافکیفر تجاوز به حقوق دیگرانکیفر دنیوی منحرفانگناه انحرافگناه تجاوز به حقوق دیگرانگناه تجاوز به حقوق مردمگناه ترک عبادت خداگناه ظلم در مکهگناه کفر به خداامنیت مسجدالحرامنواهی محمدتاریخ مسجدالحرامزمینه لقاءاللهموجبات عذاب اخروویژگیهای مکهفرجام توحید عبادیتاریخ حجکیفر دنیوی ظالمانتجاوز به حقوق دیگرانامنیت مکهممانعت از مسجدالحرامفضیلت کعبهآثار ترک عبادت خداقداست کعبهآثار کفر به خداعبادت غیرخداممانعت از سبیل اللهگناه نابخشودنیظلم به خودعذاب دردناکموجبات جهنممراتب عذابتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۷)
  • ممنوعیّت هر گونه انحراف از حق و تجاوز به حقوق دیگران در محیط مسجدالحرام
  • انحراف از حق و تجاوز به حقوق دیگران در محیط مسجدالحرام، گناهی بس بزرگ و در بردارنده کیفر دنیایی
  • کراهت اجاره خانههای مکّه
  • مسجدالحرام، دارای حرمت ویژه و شایسته احترام+۷ آیه
  • توانایی انسان بر اراده کردن الحاد و انحراف
  • کافران (و کوششهای بدخواهانه انان) از موانع گسترش اسلام+۷ آیه
  • مسجدالحرام، محیطی امن برای همگان حتّی پیش از ظهور اسلام
  • لغو هرگونه امتیاز گروهی و طایفهای، در حج+۲ آیه
  • حرمتِ بازداشتن مردم، از حج خانه خدا
  • ممانعت از اجرای اعمال حج، موجب ابتلا به عذابی دردناک
  • ممانعت کفرپیشگان عصر بعثت، از اجرای مناسک حج خانه خدا
  • حرمت هر نوع الحاد، در مسجدالحرام
  • حرمت بازداشتن مردم، از ورود به مسجدالحرام+۱ آیه
  • انحراف از حق و تجاوز به حقوق دیگران در محیط مسجدالحرام، گناهی بس بزرگ و درپیدارنده عذاب دردناک
  • حق مساوی ساکنان حرم (مکّه) و واردشوندگان به ان، در استفاده از حرم
  • تساوی ساکنان حرم (مکّه) و واردشوندگان از راههای دور، در استفاده از مسجدالحرام
  • حاجیان ساکن مکّه و خارج از ان، دارای حق مساوی، در استفاده از مسجدالحرام
  • ممانعت از ورود حاجیان به مکّه، تجاوز به حق انان
  • تمامی مؤمنان ساکن مکّه و خارج از ان، دارای حق مساوی، نسبت به مسجدالحرام
  • کراهت اجاره دادن خانه های مکّه و اجاره گرفتن در مقابل انها
  • حرمت سلب امنیّت مسجدالحرام+۲ آیه
  • حرمت جلوگیری از انجام دادن حج+۱ آیه
  • روا نبودن تملّک، خرید و فروش و اجاره خانه های مکّه
  • حرمت هر نوع الحاد، در مسجدالحرام
  • حرمت بازداشتن مردم، از ورود به مسجدالحرام+۳ آیه
  • تساوی زایران و مجاوران، در بهره برداری از مسجدالحرام
  • حرام و ناروا بودن ممانعت از راه خدا+۶ آیه
  • مساوی بودن افراد مقیم و بادیه نشین، در استفاده از خانه های مکّه
  • عدم جواز مالکیّت خانه های مکّه
  • عدم جواز اجاره دادن خانه های مکه
  • زیارت کعبه، حقّی برای عموم مردم+۱ آیه
  • جلوگیری از زیارت کعبه و مسجد الحرام، موجب عذاب دردناک الهی+۱ آیه
  • کافران، بازدارنده مسلمانان از زیارت کعبه و مسجد الحرام+۱ آیه
  • زیارت کعبه دارای سابقه ای طولانی+۲ آیه
  • دین اسلام، از موارد راه خدا+۷ آیه
  • برخورداری ساکنان مکّه و غیر ان، از حق مساوی نسبت به مسجدالحرام و زیارت خانه خدا
  • عذاب دردناک، کیفر گمراهان از راه حق
  • تلاش و کوشش کافران، برای گمراه کردن و بازداشتن مردم از راه خدا+۵ آیه
  • گرفتاری ظالمان به عذابی دردناک، در قیامت
  • ممانعت از عبادت در مسجدالحرام، درپی دارنده عذاب دردناک
  • دردناک بودن، از اوصاف عذاب+۱ آیه
  • اراده انحراف از حق در سرزمین مکّه، سبب عذاب دردناک
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۳ آیه
  • بازداشتن انسانها از راه خدا، سبب عذاب الهی
  • استحقاق مشرکان مکّه برای عذاب خدا به دلیل بازداشتن مردم از مسجدالحرام+۱ آیه
  • حج و زیارت مسجدالحرام، مراسمی رایج در میان عرب، در عصر جاهلیّت
  • مسجدالحرام، نامی شناخته شده و متداول، در میان مردم عرب جاهلیّت+۵ آیه
  • سعی و تلاش پیگیر کفرپیشگان، برای جلوگیری از گسترش اسلام+۷ آیه
  • تلاش و سعی مستمّر کافران، برای بازداشتن مسلمانان از ورود به مسجدالحرام+۱ آیه
  • تلاش و مبارزه کافران با مسلمانان برای بازداشتن انان از اسلام+۷ آیه
  • ممانعت کفرپیشگان عصر بعثت از اجرای مناسک حج به وسیله مؤمنان
  • ممانعت کافران از اجرای اعمال حج، موجب ابتلای انان به عذابی دردناک
  • تساوی زایران و مجاوران، در بهره برداری از مسجدالحرام
  • حرمت هر نوع الحاد، در مسجدالحرام
  • ممنوعیّت هر گونه الحاد و تجاوز در مسجدالحرام
  • الحاد و تجاوز در مسجدالحرام از سوی مشرکان مکه به سبب ظلم انان
  • مسجد الحرام، مکانی امن برای همه مردم+۱ آیه
  • زیارت مسجد الحرام، دارای سابقه طولانی و رایج در میان مردم جزیره العرب
  • زیارت مسجدالحرام، حقّی برای عموم مردم
  • مسجدالحرام، از ان عموم مردم
  • تمامی مسلمانان (مکّی و افاقی) نسبت به مسجد الحرام، دارای حق مساوی
  • جلوگیری مشرکان از ورود مسلمانان صدر اسلام به مسجد الحرام+۲ آیه
  • جلوگیری از ورود حاجیان به مسجدالحرام، نمونه اشکار بازداشتن مردم از راه خدا
  • حرمت بازداشتن مردم، از ورود به مسجدالحرام+۳ آیه
  • ممنوعیّت اجاره گرفتن برای خانههای مکّه، از زایران خانه خدا
  • روا نبودن تملّک و خرید و فروش خانههای مکه
  • مساوی بودن افراد مقیم و بادیه نشین، در استفاده از خانههای مکه
واژه‌ها