آیه ۲ سوره مائده

سوره مائده(المائدة)، آیه ۲ · جزء ۶ · صفحه ۱۰۶

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّن رَّبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَن صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَن تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَىٰ وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! شعائر و حدود الهی (و مراسم حج را محترم بشمرید! و مخالفت با آنها) را حلال ندانید! و نه ماه حرام را، و نه قربانیهای بی‌نشان و نشاندار را، و نه آنها را که به قصد خانه خدا برای به دست آوردن فضل پروردگار و خشنودی او می‌آیند! اما هنگامی که از احرام بیرون آمدید، صیدکردن برای شما مانعی ندارد. و خصومت با جمعیّتی که شما را از آمدن به مسجد الحرام (در سال حدیبیه) بازداشتند، نباید شما را وادار به تعدّی و تجاوز کند! و (همواره) در راه نیکی و پرهیزگاری با هم تعاون کنید! و (هرگز) در راه گناه و تعدّی همکاری ننمایید! و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید که مجازات خدا شدید است!

معنی کلمات و عبارات
«لا تُحِلُّوا»: حلال مکنید. مباح ندانید. «شَعَآئِرَ»: جمع شَعِیرَة، علائم. مراد خود عبادات است که انجام آنها نشانه خوشنودی خدا از انجام‌دهندگان عبادات است، و نشانه‌هائی هستند که بدانها راه هدایت از ضلالت باز شناخته می‌شود. از قبیل: مناسک حجّ و سائر فرائض و احکام شریعت. «الشَّهْرَ الْحَرَامَ»: ماه حرام. مراد هر چهار ماه حرام است، یعنی: ذوالقعده، ذوالحجّه، محرّم، رجب (نگا: توبه / ). «الْهَدْیَ»: حیوانات بی‌نشانی که به بیت‌الله هدیّه می‌شود. «آمِّینَ»: قصدکنندگان. روندگان. «لا یَجْرِمَنَّکُمْ»: شما را وادار نسازد. «شَنَآنُ»: بغض. دشمنانگی. «الْعُدْوَانِ»: تعدّی و تجاوز. ظلم و ستم.
نزول

سال ۲۳ بعثت(دوره مدنی) · این آیه در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. بازپخش وحی در این سال

شأن نزول

«شیخ طوسی» گوید: قتاده گويد: در جاهليت وقتى که مردى براى اجراى حج از خانه خود بيرون مى آمد، قلاده اى از پوست يا شاخه درخت مى بست و کسى در اين حالت متعرض او نمى شد و اگر برمى گشت قلاده موئى به خود مى بست و کسى متعرض او نمى گشت. عطا گويد: مردم در اجراى حج از پوست درخت حرم قلاده مى بستند و هنگامى که مي‌خواستند از حرم بيرون بيايند، آن را وسيله امن از براى خود قرار مي‌دادند. فراء گويد: اهل حرم از پوست درخت قلاده مى بستند و اهل غيرحرم با مو و پشم قلاده مى بستند سپس آيه «لاتُحِلُّوا شَعائِرَاللَّهِ» نازل گرديد. مجاهد گويد: قلاده مزبور پوست درخت بود که در گردن مردم و حيوانات بسته مي‌شد و به وسيله آن خود را در امن مي‌داشتند، چنان که سدى نيز گفته است، ابن زيد گويد: مورد خطاب در آيه، مؤمنين مى باشند که خداوند آن‌ها را از کندن پوست درخت حرم و آويختن آن به گردن نهى نمود چنان که مشرکين در جاهليت چنين کارى مي‌کردند چنان که عطا و ربيع بن انس هم روايت کرده اند. امام باقر|امام محمدباقر عليه‌السلام فرمود: اين آيه درباره مردى از بنى‌ربيعة نازل گرديد که به او حطم مى گفتند.

طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج ‌۳، ص ۲۳۱. محمدباقر محقق،‌ نمونه بينات در شأن نزول آيات از نظر شیخ طوسی و ساير مفسرين خاصه و عامه، ص ۲۶۴. طبرى صاحب جامع البيان از عكرمة روايت نمايد: كه حطم بن هندالبكرى با قافله خود وارد مدينه شد تا طعامى را كه حمل كرده بود در مدينه بفروشد. نزد رسول خدا صلى الله عليه و آله آمد و بيعت كرد و مسلمان شد وقتى كه خواست بيرون برود. پيامبر متوجه او بود پس از رفتن او به اصحاب فرمود: اين شخص با قيافه كفر و فجور وارد شد و با مكر و حيله خارج گشت. اين شخص وقتى كه وارد يمامه شد از اسلام برگشت سپس در ماه ذی القعده با قافله اى كه حامل طعام بود، اراده مكه نمود. اصحاب پيامبر وقتى كه از قصد او اطلاع يافتند، عده اى از مهاجر و انصار در صدد شدند به او حمله نمايند و قافله او را غارت كنند سپس اين آيه آمد و مردم از حمله به او منصرف شدند، صاحب كشف الاسرار گويد: بعضى از مفسرين گويند: اين آيه در شأن قريش و خزاعة و بنى‌كنانة و بنى‌عامر بن صعصعة آمد كه اينان در جاهليت در ماه حرام و غير آن غارت مى كردند و قتل مي‌نمودند و قومى هم سعى بين صفا و مروة نمى كردند و وقوف در عرفات را از شعائر نمى شمردند. وقتى كه مسلمان شدند، خداوند به اينان خبر داد كه همه اين‌ها از شعائر دين حق و نشانه اسلام است، بايد توجه كنند و احترام و حرمت آن را نشكنند. ابن ابى‌حاتم در تفسير خود بنا به روايت از زيد بن اسلم درباره اين قسمت از آيه «وَلايَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ» چنين گويد: رسول خدا صلى الله عليه و آله با اصحاب خود در حديبيه بودند، هنگامى كه مشركين آن‌ها را از آمدن به مكه براى حج مانع شده بودند و اين كار مشركين بر رسول خدا صلی الله علیه و آله گران آمد، در اين هنگام عده اى از مشركين اهل مشرق قصد انجام عمرة نموده بودند، اصحاب گفتند: يا رسول اللّه ما اين مشركين را كه قصد عمرة دارند به تلافى مشركينى كه ما را مانع گرديدند، مانع مي‌شويم سپس اين آية نازل گرديد.

در آن زمان چه می‌گذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱- حفظ شعایر الهى، از وظایف مؤمنان «یایها الذین ءامنوا لاتحلوا شعر اللّه» «احلال» «مصدر تحلّوا» به معناى مباح شمردن است و مباح شمردن شعایر الهى به این است که حرمت و احترام آنها حفظ نشود. ۲- هتک حرمت شعایر الهى، حرام و گناه است. «یایها الذین ءامنوا لاتحلوا شعر اللّه» ۳- مناسک حج، از شعایر الهى است.* «لاتحلوا شعر اللّه» «شعائر» جمع «شعیرة» به معناى علامت است. و احتمالا مراد از آن، علایم و مناسک حج باشد. ۴- حرامها و حلالهاى الهى (همانند حلیت چهارپایان و حرمت صید در حال احرام)، از شعایر الهى است.* «أحلت لکم بهیمة الانعم ... لاتحلوا شعر اللّه» از مصادیق شعایر الهى، با توجه به آیه قبل، حلالها و حرامهاى الهى است. ۵- هتک حرمت ماههاى حرام، هَدْى (قربانى بى نشان حج) و قلائد (قربانى با نشان حج)، حرام و گناه است. «لاتحلوا ... و لاالشهر الحرام و لاالهدى و لاالقلئد» «قلائد» جمع قلادة به معناى گردنبند است و مراد از آن گوسفند، شتر و گاوى است که به منظور قربانى کردن در حج، علامتى را بر گردن آن مى آویزند. و لفظ «الشهر الحرام» اگر چه مفرد است ولى مراد از آن جنس است. بنابراین شامل تمامى ماههاى حرام مى شود. ۶- هتک حرمت علامتهاى ویژه قربانى حج، حرام و گناه است. «و لاتحلوا ... و لاالقلئد» بنابر اینکه مراد از «قلائد»، خود علامت باشد، نه حیوان داراى علامت. ۷- عدم جواز هتک حرمت راهیان خانه خدا و سلب امنیت از آنان «لاتحلوا ... و لا ءآمین البیت الحرام» «آمین» جمع «آم» به معناى قصد کننده است و مراد از قصد کنندگان بیت الحرام، راهیان حج هستند. ۸- اهمیت ویژه قربانى در مراسم حج* «و لاالهدى و لاالقلئد» ذکر قربانى با تفصیل آن (با نشان و بى نشان) از میان سایر مناسک حج، بیانگر اهمیت خاص آن است. ۹- کعبه، خانه و جایگاهى مقدس و سزاوار احترام خاص «لاتحلوا ... و لا ءآمین البیت الحرام» ۱۰- ماههاى حرام، قربانیهاى بى نشان و بانشان حج و نیز نشانه هاى قربانى، از شعایر الهى «لاتحلوا شعر اللّه و لاالشهر الحرام و لاالهدى و لاالقلئد» بنابر اینکه امور یاد شده از باب ذکر خاص بعد از عام (شعر اللّه) باشد. ۱۱- راهیان خانه خدا، از شعائر الهى «لاتحلوا شعر اللّه ... و لا ءآمین البیت الحرام» بنابر اینکه امور یاد شده از باب ذکر خاص بعد از عام (شعر اللّه) باشد و راهیان خانه خدا از جمله آنها هستند. ۱۲- علامتهاى راهیان خانه خدا، از شعایر الهى «لاتحلوا شعر اللّه ... و لاالقلئد» ۱۳- اهمیت خاص مسجد الحرام، حج و مناسک آن «یایها الذین ءامنوا لاتحلوا ... و لا ءآمین البیت الحرام» ۱۴- دستیابى حاجیان به پاداشهایى از جانب خدا و جلب رضایت او از اهداف تشریع حج و عمره است. «و لا ءآمین البیت الحرام یبتغون فضلا من ربهم و رضوناً» مراد از «فضلا» مى تواند ثواب و پاداش باشد و مى تواند مقصود از آن درآمدهاى مالى باشد. در برداشت فوق معناى اول لحاظ شده است. گفتنى است «آمین البیت الحرام = راهیان خانه خدا» شامل حاجیان و معتمران مى شود. ۱۵- کسب مال و تجارت به هنگام سفر بسوى خانه خدا، امرى مشروع و مجاز بر حاجیان و معتمران «ءآمین البیت الحرام یبتغون فضلا من ربهم» چنانچه مراد از «فضلا» رزق و روزى و درآمدهاى مادى باشد، ابتغاء فضل به معناى کسب درآمد به وسیله تجارت و مانند آن است. ۱۶- روزیها و بهره هاى مادى، از تفضلات الهى بر مردم «یبتغون فضلا من ربهم» ۱۷- دستیابى مردم به روزى و درآمدهاى مادى، پرتوى از ربوبیت خداوند نسبت به آنان «یبتغون فضلا من ربهم» ۱۸- حج، وسیله اى براى جلب رضایت خداوند «یبتغون فضلا من ربهم و رضوناً» توصیف راهیان حج به جلب کنندگان رضوان الهى به این معناست که حج و حرکت بسوى آن، از عوامل دستیابى به رضایت خداوند است. ۱۹- اهتمام اسلام به امور مادى و معنوى مردم «یبتغون فضلا من ربهم و رضوناً» ۲۰- روزى و سود در تجارت، به دست خداوند است.* «یبتغون فضلا من ربهم» «من» نشویه در «من ربهم» بیانگر آن است که روزیها از جانب خداوند است. ۲۱- تلاش براى تجارت و امرار معاش، امرى پسندیده و مورد ترغیب خداوند «یبتغون فضلا من ربهم» از اینکه تجارت و به دست آوردن درآمدهاى مادى در ردیف جلب رضایت الهى قرار گرفته است، برداشت فوق به دست مى آید. ۲۲- ربوبیت خداوند، منشأ تفضل او به بندگان خویش «یبتغون فضلا من ربهم» ۲۳- لزوم برقرارى امنیت اقتصادى براى حجاج در ایام حج «لاتحلوا شعر اللّه ... و لا ءآمین البیت الحرام یبتغون فضلا من ربهم» از مصادیق مورد نظر براى حفظ حرمت راهیان حج، به قرینه «یبتغون فضلا من ربهم»، حفظ امنیت اقتصادى آنان است. ۲۴- حرمت صید و شکار در حال احرام و جواز آن پس از خروج از احرام «و إذا حللتم فاصطادوا» ۲۵- عداوت و دشمنى مشرکان با مسلمانان در صدر اسلام «و لایجرمنکم شنئان قوم» بنابر اینکه «شنئان» (بغض و عداوت)، اضافه به فاعل «قوم» شده باشد، نه به مفعول. به قرینه (ان صدوکم) که بیان دشمنى آن قوم است. ۲۶- لزوم احترام به حقوق انسانها، حتى دشمنان کینه توز «و لایجرمنکم شنئان قوم ان صدوکم» ۲۷- خداوند، فراخوان مسلمانان صدر اسلام به پرهیز از تجاوز و تعدى به مشرکان «و لایجرمنکم شنئان قوم ... ان تعتدوا» ۲۸- حرمت تجاوز و تعدى، حتى به دشمنان «و لایجرمنکم شنئان قوم ان صدوکم ... ان تعتدوا» ۲۹- جلوگیرى مشرکان از ورود مسلمانان صدر اسلام به مسجدالحرام «ان صدوکم عن المسجدالحرام» ۳۰- جلوگیرى مشرکان از ورود مسلمانان به مسجدالحرام، مایه خشم و کینه مؤمنان نسبت به آنان «و لایجرمنکم شنئان قوم ان صدوکم عن المسجدالحرام» ۳۱- خشم و کینه، زمینه تجاوز و ستم به دیگران «و لایجرمنکم شنئان قوم ... ان تعتدوا» بنابر اینکه «قوم» مفعول براى «شنئان» باشد و فاعل آن (کم) حذف شده باشد یعنى خشم و کینه شما نسبت به طائفه اى نباید باعث تجاوز و تعدى به آنان شود. ۳۲- لزوم رعایت عدالت در انتقام «و لایجرمنکم ... ان تعتدوا» ۳۳- احساسات دینى نباید بهانه تعدى و ظلم شود. «و لایجرمنکم شنئان قوم ان صدوکم عن المسجدالحرام ان تعتدوا» بنابر اینکه «ان صدوکم» به تقدیر «لام»، بیانگر علت کینه مسلمانان نسبت به مشرکان باشد. یعنى جلوگیرى از ورود به مسجدالحرام، که یک مسأله دینى است و موجب دشمنى شده، نباید بهانه تعدى و تجاوز قرار گیرد. ۳۴- انجام عمره و زیارت خانه خدا، امرى مرسوم در نزد مشرکان عصر بعثت «و لاءآمین البیت الحرام ... و لایجرمنکم شنئان قوم ان صدوکم» در شأن نزول آیه آمده است که مشرکان براى عمره و زیارت خانه خدا راهى مکه بودند و مسلمانان خواهان هجوم به آنان شدند، در آن هنگام این آیه نازل شد. (مجمع البیان) جمله «و لایجرمنکم» این معنا را تأیید مى کند. ۳۵- اسلام، فراخوان مردم به برقرارى صلح و امنیت اجتماعى در میان خویش* «یأیها الذین ءامنوا ... ان تعتدوا» ۳۶- لزوم تعاون و همکارى در انجام کارهاى نیک و سیر به سوى تقوا و پرهیزگارى «و تعاونوا على البر و التقوى» ۳۷- لزوم همکارى و تعاون در مراسم حج، بر اساس نیکى و تقوا «لایجرمنکم ... عن المسجدالحرام ان تعتدوا و تعاونوا على البر و التقوى» از مصادیق مورد نظر براى «برّ» و «تقوى»، به قرینه فرازهاى پیشین، مناسک حج و مسایل پیرامون آن است. ۳۸- برقرارى مقررات الهى اجتماعى در جامعه، مرهون تعاون و همکارى است. «اوفوا بالعقود ... تعاونوا على البر و التقوى» فرمان خداوند به تعاون در انجام کارهاى نیک پس از بیان مقررات اجتماعى الهى (اوفوا بالعقود ... لاتحلوا ...)، رهنمودى براى پیاده کردن آن مقررات است. ۳۹- حرمت تعاون و همکارى در گناه و تجاوز «و لاتعاونوا على الاثم و العدون» ۴۰- جلوگیرى از انجام حج، گناه و تجاوز است. «و لا ءآمین البیت الحرام ... و لاتعاونوا على الاثم و العدون» ۴۱- لزوم رعایت تقواى الهى «واتقوا اللّه» ۴۲- تقوا، زمینه ساز همکارى در نیکیها، فراخوانى یکدیگر به تقواپیشگى و پرهیز از تعاون بر گناه و تجاوز است. «واتقوا اللّه» جمله «اتقوا اللّه» پس از امر به تعاون در کارهاى نیک و نهى از همکارى در گناه، مى تواند اشاره به راهى جهت تحقق امر و نهى یاد شده باشد. ۴۳- تعدى و تجاوز حتى به دشمنان، تعاون در گناه و تجاوز و ترک همکارى در کارهاى نیک، حاکى از بى تقوایى است. «لایجرمنکم ... و لاتعاونوا على الاثم و العدون واتقوا اللّه» ۴۴- ضرورت رعایت تقوا حتى نسبتِ به دشمنان «لایجرمنکم شنئان قوم ان صدوکم عن المسجدالحرام ان تعتدوا ... واتقوا اللّه» ۴۵- کیفر و مجازات خداوند، شدید است. «إنّ اللّه شدید العقاب» ۴۶- خداوند، شدید العقاب است. «إنّ اللّه شدید العقاب» ۴۷- همکارى در گناه و تجاوز، گناهى بزرگ و موجب کیفر و مجازاتى سخت «و لاتعاونوا على الاثم و العدون ... إنّ اللّه شدید العقاب» تهدید به عذاب شدید، نشانه بزرگى گناه است. ۴۸- توجه به کیفر سخت الهى، زمینه ساز تقواپیشگى و پرهیز از همکارى در گناه «و لاتعاونوا على الاثم و العدون واتقوا اللّه إنّ اللّه شدید العقاب»
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

تعصب دینیاحترام به شعائراحترام به کعبهامنیت در حجاهمیت رعایت حقوقتجارت در حجتجارت در عمرهتجاوز به دشمنانترک تعاونتشویق به تجارتتشویق به کارتعاون بر تجاوزتعاون بر تقواتعاون بر نیکیتعاون بر گناهتعاون حرامتعاون در حجحرمت تجاوزحرمت هتک شعائرحلیت چهارپایانزمینه احکامزمینه تعاونسود تجارتعمره مفردهفضایل حاجیانفواید مادی حجفواید معنوی حجمسلمانان و مشرکانممانعت از حجموارد شعائرموانع تعاون بر گناهنشانه های حاجیانهتک حرمت حاجیانهتک قربانی حجکسب مالامنیت حاجیاناقتصادیآثار تعاوندشمنی با مشرکانرسوم مشرکان صدر اسلامعبادات مشرکانهتک ماههای حرامکنترل عواطفاسلام و معنویاتعدالت در انتقاماهمیت قربانی حجحقوق دشمنانصید جایزمنشأ فضل خداموجبات رضایت خداو مادیاتاهمیت حجزیارت کعبهشدید العقابفلسفه حجمشرکان و مسلماناناحکام صیدآثار بغضاهمیت مسجدالحرامقربانی حجمحرمات احرامصید حرامآثار حجاجتناب از تجاوزممانعت از مسجدالحرامحقوق مردماهمیت امنیت اجتماعینشانه های بیتقواییموارد تجاوزقداست کعبهاهمیت تأمین معاشاجتماعیاهمیت صلحزمینه تجاوزمشرکان صدر اسلامعوامل دشمنیروزی انسانزمینه ظلمآثار دشمنیحدود خداگناه کبیرهنیازهای مادی انساناحکام حجدشمنان مسلمانانپسندیدهرضایت خداصدر اسلاماهمیت عدالتموارد گناهدعوت به تقوامراتب کیفرموجبات کیفرمنشأ روزینظام جزاییزمینه تقوافضل خدانیازهای معنوی انساناهمیت تقواکیفرهای خداآثار علممسؤولیت مؤمنانآثار تقواربوبیت خدااوامر خداتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸۳)
  • لزوم احترام ماههای حرام و اتش بس در انها+۴ آیه
  • ممنوعیّتِ شکستن حریم مقدّسات دینی
  • ممنوعیّت همکاری بر گناه و تجاوز
  • ممنوعیّت رفتارهای غیر عادلانه با مخالفان، با انگیزه کینه و دشمنی با انها+۱ آیه
  • مؤمنان، موظّف به رعایت حرمت زایران خانه خدا
  • لزوم رعایت حرمت و تعظیم شعایر حجّ، از سوی مؤمنان
  • مؤمنان، موظّف به رعایت حرمت شعایر الهی
  • مؤمنان موظف به رعایت حرمت قربانی حج
  • ماههایی مخصوص در طول سال، برخوردار از حرمت و احترام+۶ آیه
  • کعبه، دارای حرمتی ویژه در پیشگاه خداوند+۱ آیه
  • مسجدالحرام، دارای حرمت ویژه و شایسته احترام+۵ آیه
  • خروج از احرام، سبب جواز شکار و صید
  • حرمت شکار حیوانات در حال احرام+۲ آیه
  • حرمت شکار در حال احرام+۲ آیه
  • رایج بودن اشعار (علامت زدن) شتر به منظور قربانی در حج در صدر اسلام
  • جایز نبودن هتک حرمت حیوان اشعار شده (علامت زده شده) برای قربانی در حج
  • ازادی انسان در انجام فعالیّتهای اقتصادی
  • حرمت امداد و کمکرسانی بر گناه و تجاوز+۱ آیه
  • ممنوعیّت امداد و همکاری بر گناه و تجاوز+۱ آیه
  • حرمت امداد بر گناه و تجاوز+۱ آیه
  • لزوم برقراری امنیّت اقتصادی برای حجاج در ایّام حج
  • عدم جواز سلب امنیّت از راهیان خانه خدا
  • لزوم برقراری امنیّت اقتصادی برای حجّاج در ایام حج
  • عدم جواز جنگ و سلب امنیّت از جامعه در ماههای حرام+۳ آیه
  • امنیّت، امری مهم برای انسانها
  • بدعتگذاری در احکام خداوند، گناه و حرام
  • بغض، زمینهساز تجاوز و تعدی به دیگران
  • جایز نبودن تجاوز به دشمنان، به سبب بغض با انان+۱ آیه
  • بغض مشرکان، با مسلمانان صدر اسلام و جلوگیری انان از ورود مسلمانان به مسجدالحرام
  • لزوم پرهیز مؤمنان از تجاوز به حقوق انسانها، حتّی نسبت به دشمنان مبغوض خود+۱ آیه
  • جلوگیری مشرکان از ورود مسلمانان به مسجدالحرام، مایه بغض و کینه مؤمنان نسبت به انان
  • جواز کسب و تجارت در حج+۱ آیه
  • تلاش برای تجارت و امرار معاش، پسندیده و مورد ترغیب خداوند+۱ آیه
  • جواز کسب و تجارت، در سفر حجّ+۲ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۴ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
  • تعاون اجتماعی، علّت برقراری مقررات در جامعه+۱ آیه
  • حرمت تعاون اهل ایمان با یکدیگر، برای تجاوز به دیگران
  • تعاون بر تجاوز به دیگران، باعث گرفتاری انسان به مجازات سخت خداوند+۱ آیه
  • اراستگی به تقوای الهی، از موانع تعاون بر تجاوز به حقوق دیگران
  • توجّه به کیفر سخت خداوند، زمینهساز پرهیز از تعاون بر تجاوز به دیگران+۱ آیه
  • لزوم تعاون اهل ایمان با یکدیگر بر اساس تقوا و پارسایی
  • توجّه به کیفر سخت خداوند، زمینهساز تعاون براساس تقوا
  • حرمت تعاون اهل ایمان با یکدیگر، بر اساس گناه
  • تعاون بر گناه، سبب گرفتاری به مجازات سخت خداوند+۱ آیه
  • بیتقوایی، منشا تعاون بر گناه و ترک همکاری در کارهای نیک
  • تقوای الهی، از موانع تعاون یکدیگر بر گناه
  • توجّه به کیفر سخت خداوند، زمینهساز اجتناب از تعاون بر گناه+۱ آیه
  • لزوم تعاون اهل ایمان بر نیکی
  • تقوا، زمینه تعاون بر نیکی
  • توجّه به کیفر شدید خداوند، زمینهساز تعاون بر نیکی
  • لزوم همکاری و تعاون در مراسم حج، براساس نیکی و تقوا
  • حرمت تعاون اهل ایمان با یکدیگر براساس تجاوز و گناه به دیگران
  • لزوم تعاون اهل ایمان با یکدیگر براساس تقوا و پارسایی
  • دعوت خداوند از اهل ایمان به تعاون براساس نیکی و تقوا
  • قربانیهای تقلید شده (با نشان) حج، از شعایر الهی
  • عدم جواز هتک حرمت نسبت به قربانی تقلیدشده (نشاندار) برای حج
  • تقوا، زمینهساز پرهیز از هرگونه تجاوز به دیگران
  • اجتناب مؤمنان از صید در خشکی در حال احرام، از اثار تقواپیشگی انان
  • پرهیز از گناه، برخاسته از تقواپیشگی انسان
  • تقوای الهی، مستلزم حفظ حرمت ماههای حرام+۱ آیه
  • تقواپیشگی، مقتضی رعایت احترام حاجیان و راهیان خانه خدا
  • پرهیزکاری و خداترسی، مستلزم حفظ حرمت قربانی حج
  • تحقّق نیکی، در گرو تقواپیشگی و پرهیز از گناه
  • بزرگداشت شعایر الهی، از اثار تقوا و خداترسی دلها+۱ آیه
  • تقوا، مرتبهای برخاسته و فراتر از ایمان+۱ آیه
  • خداوند، فراخوان مؤمنان به رعایت تقوا و پرهیز از مخالفت با او+۱ آیه
  • توجّه به کیفر سخت الهی، زمینهساز تقواپیشگی+۱ آیه
  • لزوم رعایت تقوا در حال احرام
  • لزوم رعایت تقوا در امر احسان و نیکوکاری
  • لزوم تعاون و همکاری، در سیر به سوی تقوا و پرهیزکاری
  • لزوم رعایت تقوا در سفر و مناسک حج
  • اهلایمان، موظّف به رعایت تقوا، در مقام مقابله به مثل با دشمنان+۲ آیه
  • تهدید شدن گناهکاران از جانب خدا، به کیفر و عذاب
  • رعایت حرمت ماههای حرام در جاهلیّت+۳ آیه
  • حرمت اغاز جنگ، در ماههای حرام+۴ آیه
  • اجرای مناسک حج، عامل جلب رضایت الهی
  • کسب مال و تجارت در سفر حج، امری مشروع و مجاز برای حاجیان+۱ آیه
  • جواز کسب و کار، در حج+۳ آیه
  • لزوم برقراری امنیّت اقتصادی برای حاجیان، در ایّام حج
  • حج و مناسک و مقرّرات ان، از شعایر بزرگ الهی+۳ آیه
  • حج، از مصادیق برّ و تقوا، و تعاون برای اجرای ان، کاری شایسته
  • لزوم تعظیم مناسک حج و علایم ان و اجتناب از هتک حرمت انها
  • جلوگیری از اجرای مناسک حج، گناه و تجاوز
  • حج، راهی برای دستیابی به رضوان و پاداشهای الهی
  • دستیابی حاجیان به پاداش الهی، از اهداف تشریع حج و عمره
  • جواز کسب و کار، در هنگام اجرای مناسک حج+۱ آیه
  • لزوم همکاری و تعاون در مراسم حج، براساس نیکی و تقوا
  • عدم جواز هتک حرمت راهیان خانه خدا و سلب امنیّت از انان
  • حاجیان و راهیان خانه خدا، از شعایر الهی
  • لزوم برقراری امنیّت اقتصادی برای حاجیان، در ایّام حج
  • انجام عمره و زیارت خانه خدا، امری مرسوم در نزد مشرکان عصر بعثت
  • جلوگیری از برگزاری حج، گناه و عملی متجاوزانه
  • هتک حرمت شعایر و مناسک حج، امری حرام
  • حفظ حرمت مناسک حج، از وظایف مؤمنان+۱ آیه
  • روا نبودن منع زایران خانه خدا، از حجگزاری
  • حرمت امداد و کمکرسانی بر گناه و تجاوز+۱ آیه
  • حرمت تعاون با یکدیگر، برای تجاوز به دیگران+۱ آیه
  • حرمت ظلم و تعدّی و تجاوزپیشگی+۲ آیه
  • عدم جواز جنگ و سلب امنیّت از جامعه، در ماههای حرام+۵ آیه
  • عدم جواز سلب امنیّت، از راهیان خانه خدا
  • حرمت شکار در حال احرام+۲ آیه
  • حرام و گناه بودن هتک شعایر
  • جایز نبودن هتک حرمت حیوان اشعار شده (علامت زده شده)، برای قربانی در حج
  • لزوم احترام به حقوق انسانها، حتی دشمنان کینهتوز
  • لزوم احترام به حقوق انسانها، حتّی دشمنان+۵ آیه
  • نهی خداوند، از تجاوز به حدود خدا و شکستن حریم احکام الهی
  • لزوم اتش بس، در ماههای حرام+۴ آیه
  • حرمت امداد و کمک رسانی بر گناه و تجاوز+۱ آیه
  • لزوم برقراری امنیّت اقتصادی، برای حجّاج در ایّام حج
  • عدم جواز سلب امنیّت، از حج گزاران خانه خدا
  • عدم جواز جنگ و سلب امنیّت از جامعه، در ماههای حرام+۳ آیه
  • حرام بودن بدعت در دین
  • جواز کسب و تجارت، در حج+۳ آیه
  • وجوب همکاری و تعاون در مراسم حج، براساس نیکی و تقوا
  • وجوب تعاون با یکدیگر در نیکی و تقوا
  • حرمت تعاون و همکاری اهل ایمان با یکدیگر، براساس گناه
  • حرمت تعاون با یکدیگر، برای تعدّی به دیگران+۱ آیه
  • لزوم تقوا پیشگی و اجتناب از مخالفت با دستورهای خداوند+۳ آیه
  • حرمت اغاز جنگ، در ماههای حرام+۴ آیه
  • حرمت جهاد، در ماههای حرام+۴ آیه
  • وجوب رعایت حرمت به جا اورندگان حج و زایران خانه خدا
  • لزوم حفظ حرمت مناسک حج+۲ آیه
  • عدم جواز هتک حرمت حاجیان و راهیان خانه خدا
  • حرمت جلوگیری از انجام دادن حج+۱ آیه
  • لزوم برقراری امنیّت اقتصادی، برای حجّاج، در ایّام حج
  • جایز نبودن هتک حرمت حاجیان و راهیان خانه خدا و سلب امنیّت از انان
  • جواز کسب و تجارت، در سفر حج+۱ آیه
  • حرمت صید، در حال احرام+۲ آیه
  • جواز صید، پس از خروج از احرام
  • قربانی، از مناسک حج+۵ آیه
  • مؤمنان، موظّف به رعایت حرمت قربانی حج
  • هتک حرمت قربانی حج و علامتهای ویژه ان امری حرام و گناه
  • وجوب رعایت حرمت و تعظیم شعایر الله، از سوی مؤمنان+۲ آیه
  • لزوم رعایت حرمت و تعظیم شعایر حج از سوی مؤمنان
  • جواز صید، پس از خروج از احرام
  • لزوم پرهیز از بی عدالتی و تعدّی به دشمنان+۲ آیه
  • حرمت تعدّی به حدود الهی+۲ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، حتّی درباره دشمنان+۴ آیه
  • هتک حرمت ماههای حرام، امری گناه و حرام
  • حرمت بازداشتن مردم، از ورود به مسجدالحرام+۳ آیه
  • جواز کسب و تجارت، در سفر حج+۱ آیه
  • خروج از احرام، سبب جواز شکار و صید
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی تلاش ادمی برای جلب خشنودی او
  • فضل خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیت او+۱ آیه
  • ماههای حرام، از شعایر خدا و دارای حرمت و قداست
  • قربانیهای حج، از شعایر دینی و الهی+۲ آیه
  • هتک شعایر الهی، حرام و ناروا
  • کار و کسب، زمینه بهره مندی از فضل و رحمت الهی+۱ آیه
  • تفضّل خدا بر تمام انسانها و بندگان، پرتوی از ربوبیّت و عطایای او+۱ آیه
  • خوف از خداوند، از اوصاف مؤمنان+۲ آیه
  • خوف مؤمنان از کافران، مورد نهی خداوند+۱ آیه
  • دشمنی، زمینه تعدّی به دیگران
  • لزوم رعایت تقوای الهی از جانب مؤمنان، حتّی نسبت به دشمنان خود
  • لزوم احترام به حقوق دشمنان و پرهیز از تعدّی به انان، به سبب دشمنی+۱ آیه
  • تعدّی و تجاوز حتّی به دشمنان، حاکی از بی تقوایی
  • لزوم رعایت تقوای الهی از سوی مؤمنان، حتی نسبت به دشمنان خود
  • مشرکان، از سرسخت ترین دشمنان مؤمنان
  • دشمنی مشرکان با مسلمانان صدر اسلام، موجب جلوگیری از ورود انان به مسجدالحرام
  • جواز تجاوز به دشمن و دفاع از خویشتن، در حدّ تجاوز انجام شده از سوی دشمن+۳ آیه
  • حج، وسیله ای جهت جلب رضای خداوند
  • قاصدان زیارت خانه خدا (حج گزاران و عمره گزاران)، از طالبان رضای خداوند
  • دستیابی به فضل و پاداشهای الهی، از اهداف زایران کعبه
  • دستیابی به ثروتهای مادّی، از اهداف زایران کعبه
  • جلب رضایت پروردگار، از اهداف زیارت کنندگان کعبه
  • دستیابی به منافع دنیا، از اثار زیارت کعبه
  • زیارت کعبه دارای پاداش اخروی+۲ آیه
  • جلب رضایت پروردگار، از اثار زیارت کعبه
  • زیارت کعبه، از شعایر الهی
  • زایران خانه خدا، دارای مقامی ارجمند در پیشگاه پروردگار
  • هتک حرمت و سلب امنیّت از زایران کعبه، موجب عذاب شدید الهی
  • لزوم رعایت تقوا در مورد زایران کعبه
  • دستیابی به فضل و پاداشهای الهی، از اهداف زایران کعبه
  • دستیابی به ثروتهای مادّی، از اهداف زایران کعبه
  • جلب رضایت پروردگار، از اهداف زیارت کنندگان کعبه
  • مؤمنان، مامور نگه داشتن حرمت زیارت کنندگان مسجد الحرام
  • جواز قربانی شتر، در مراسم حج+۳ آیه
  • نشانه گذاری شتران، جهت قربانی برای حاجیان امری مطلوب+۲ آیه
  • جواز قربانی کردن شتر، در مراسم حج+۴ آیه
  • نشانه گزاری شتران، جهت قربانی برای حاجیان، کاری مطلوب و مستحب+۲ آیه
  • رایج بودن اشعار و علامت زدن به شتر، به منظور قربانی در حج، در صدر اسلام+۱ آیه
  • اجتناب از تعدّی و تجاوز به حقوق مشرکان، توصیه خداوند به مؤمنان
  • بغض مشرکان نسبت به مسلمانان و جلوگیری انان، از ورود مؤمنان به مسجدالحرام
  • تجاوز مسلمانان به مشرکان و انتقام گرفتن از انان، مورد نهی خدا
  • لزوم رعایت حقوق مشرکان، از جانب مسلمانان
  • جلوگیری مشرکان از ورود به مسجدالحرام، سبب دشمنی مسلمانان با انان
  • عداوت و دشمنی مشرکان با مسلمانان
  • تجاوز مسلمانان به مشرکان و انتقام گرفتن از انان، مورد نهی خدا
  • لزوم بزرگداشت حدود و شعایراللّه و پرهیز از تجاوز بر حریم انها
  • احکام الهی (حلالها و حرامها) از شعایر الهی+۲ آیه
  • علامتهای نصب شده در سر راه راهیان خانه خدا، از شعایر الهی
  • علامتهای قربانی حج، از شعایر الهی و هتک ان، امری حرام
  • قربانی با نشان و بی نشان، از شعایر الهی در حج
  • ماههای حرام، از شعایر الهی و حفظ حرمت ان، وظیفه اهل ایمان
  • هتک حرمت شعایر الهی، مورد نهی خداوند
  • حفظ روابط صلح امیز با اقوام و ملّتها، دارای جایگاهی مهم در حقوق بین الملل اسلامی+۲ آیه
  • تعدّی و ظلم به حدود الهی، عملی ناشایست و حرام+۲ آیه
  • لزوم پرهیز از بی عدالتی و تعدّی به دشمنان+۲ آیه
  • ممنوع بودن تجاوز از حدّ، در مسیر مجازات ستم پیشگان+۳ آیه
  • بی عدالتی در برخورد با دشمنان، زمینه تعدّی و ظلم به انان
  • عاریه دادن امری مشروع و جایز
  • لزوم تقدّم عدالت بر احساسات+۱ آیه
  • تهدید خداوند نسبت به اجتناب از اجرای عدالت یا کوتاهی در اجرای ان
  • تقوای الهی، عامل اجرای عدالت+۱ آیه
  • توجّه به کیفر شدید خداوند، زمینه ساز اجرای عدالت و پرهیز از بی عدالتی
  • دشمنی و کینه با یک گروه، از موانع اجرای عدالت+۱ آیه
  • انحراف از عدالت، موجب گرفتاری به عذاب الهی در قیامت+۱ آیه
  • مسلمانان، موظّف به رعایت عدالت، حتّی در جنگ با دشمنان+۳ آیه
  • دعوت مردم به رعایت عدالت، از سوی خداوند+۲ آیه
  • اهتمام اسلام به لزوم اجرای عدالت و قسط، حتّی در مورد دشمنان+۶ آیه
  • لزوم رعایت عدالت، در انتقام از ستمگران+۵ آیه
  • مسلمانان، موظّف به رعایت عدالت، حتّی در جنگ با دشمنان+۲ آیه
  • توجّه به عذاب سخت الهی، زمینه ساز تقوا و پرهیز از همکاری با اهل گناه و تجاوز
  • همکاری در تجاوز، گناهی بزرگ و موجب کیفر و مجازاتی سخت
  • همکاری در گناه، گناهی بزرگ و موجب کیفر و مجازاتی سخت
  • مسجدالحرام، نامی شناخته شده و متداول، در میان مردم عرب جاهلیّت+۴ آیه
  • جواز تجارت و کسب مال، هنگام سفر برای انجام دادن عمره
  • عمره مفرده و زیارت خانه خدا، مورد اهتمام خداوند
  • انجام دادن عمره، راهی برای دستیابی به پاداش و رضوان الهی
  • برگزاری عمره و زیارت خانه خدا، فعالیّتی مرسوم، در نزد مشرکان جاهلی
  • کار و کسب، زمینه بهره مندی از فضل و رحمت الهی+۱ آیه
  • تفضّل خدا بر تمام انسانها و بندگان، پرتوی از ربوبیّت و عطایای او+۱ آیه
  • اهل ایمان از مخاطبان قران+۴ آیه
  • رایج بودن تقلید (قلاّده انداختن به گردن) قربانی حج، در صدر اسلام+۱ آیه
  • قربانی تقلید شده (نشان دار) حج، از شعایر الهی
  • عدم جواز هتک حرمت نسبت به قربانی تقلید شده (نشان دار)، برای حج
  • قربانی، از مناسک حج+۲ آیه
  • لزوم گرامیداشت و تعظیم قربانی حج+۴ آیه
  • تقوا و خداترسی، مستلزم حفظ حرمت قربانی حج
  • رایج بودن اشعار (علامت زدن) شتر، به منظور قربانی در حج، در صدر اسلام
  • لزوم حفظ احترام حیوانات اشعار شده، جهت قربانی در حج+۲ آیه
  • جایز نبودن هتک حرمت قربانی بی نشان و با نشان حج
  • هتک حرمت قربانیهای حج، موجب عقاب شدید خداوند
  • کعبه، دارای حرمتی ویژه، در پیشگاه خداوند+۱ آیه
  • حرمت داشتن مکّه، موجب جلب رضایت الهی
  • بیت الحرام، از نامهای کعبه+۱ آیه
  • قلاّده اویختن مشرکان جاهلیّت به گردن قربانی، هنگام رفتن به حج و بازگشتن از ان
  • گناه، از عوامل گرفتاری به عذاب خدا
  • تقوا، زمینه ساز پرهیز ادمی از گناه
  • امداد بر گناه و تجاوز، مورد مذمّت و نهی خدا+۱ آیه
  • تهدید شدن گناهکاران از جانب خدا، به کیفر و عذاب
  • هتک حیوان علامت گذاری شده برای قربانی در حج، گناه و ناروا
  • هتک ماههای حرام و سلب امنیت از مؤمنان، حرام و گناه+۱ آیه
  • هتک مسجدالحرام و سلب امنیّت از مؤمنان، ناروا و گناه+۱ آیه
  • تقوا، مانع الوده شدن انسان به گناه و بروز رذایل اخلاقی+۱ آیه
  • تقوا، مانع الوده شدن انسان به گناه و بروز رذایل اخلاقی+۱ آیه
  • توجّه به کیفر سخت خداوند، مانع تعاون و همکاری با گناهکاران+۱ آیه
  • جواز تصرّف در اموال به دست امده از راه کسب و تجارت با رضایت طرفین
  • تجارت با اموال برای حجّاج بیتاللَّه، کاری مشروع
  • مال و ثروت، فضل الهی+۱ آیه
  • دستیابی مردم به روزی و درامدهای مادّی، پرتوی از ربوبیّت خداوند نسبت به انان+۱ آیه
  • حرمت جنگ در ماههای حرام و سلب امنیّت دشمن+۴ آیه
  • لزوم حفظ احترام و قداست ماههای حرام+۲ آیه
  • ماههای حرام، از شعایر الهی
  • زیارت مسجدالحرام، از شعایر الهی و دارای منافع دنیایی و رضایت الهی
  • جلوگیری مشرکان از ورود مسلمانان صدر اسلام به مسجد الحرام+۲ آیه
  • جلوگیری مشرکان از ورود مسلمانان صدر اسلام به مسجدالحرام، مایه خشم و کینه مؤمنان نسبت به انان
  • حرمت بازداشتن مردم، از ورود به مسجدالحرام+۳ آیه
  • مسلمانان، موظّف به حفظ قداست و حرمت مسجدالحرام+۱ آیه
  • اجتناب از هرگونه عداوت و دشمنی، مورد سفارش خداوند به مؤمنان در معاشرت و روابط با یکدیگر
  • اجتناب از هرگونه تعاون بر گناه، مورد سفارش خداوند به مؤمنان در معاشرت و روابط با یکدیگر
  • تعاون بر نیکیها و همکاری، از اداب معاشرت مؤمنان در روابط با یکدیگر
  • اضطرار مؤمنان، عامل جواز استفاده از خوردنیهای حرام برای انان+۱ آیه
  • جواز کسب و تجارت در حج، برای مسلمانان+۱ آیه
  • حرمت تعاون مؤمنان، بر اساس گناه و تعدّی به یکدیگر
  • لزوم تعاون اهل ایمان با یکدیگر، بر اساس نیکی و پارسایی
  • لزوم تعاون و همکاری مؤمنان در مراسم حج، بر اساس نیکی و تقوا
  • تعاون و همکاری مؤمنان، برای ادای مناسک حج، امری شایسته
  • مسلمانان، موظّف به تعظیم مناسک حج و اجتناب از هتک حرمت شعایر ان
  • ترس مؤمنان از کافران، مورد نهی خداوند+۱ آیه
  • دشمنی مؤمنان با مشرکان+۱ آیه
  • مؤمنان، موظّف به بزرگداشت شعایر الهی
  • مؤمنان، مامور نگهداشتن حرمت زیارتکنندگان مسجدالحرام
  • وجوب اتشبس و ترک جنگ در ماههای حرام+۴ آیه
  • وجوب تعاون مؤمنان با یکدیگر، در نیکی و تقوا
  • وجوب همکاری و تعاون در مراسم حج، براساس نیکی و تقوا
  • وجوب رعایت حرمت و تعظیم شعایر الهی حج، از سوی مؤمنان
  • وجوب رعایت حرمت به جا اورندگان حج و زایران خانه خدا
  • وجوب حفظ حرمت مناسک حج+۲ آیه
  • وجوب برقراری امنیّت اقتصادی، برای حجّاج، در ایّام حج
  • قربانی، از مناسک حج+۵ آیه
  • مؤمنان، موظّف به رعایت حرمت قربانی حج
  • وجوب برقراری امنیّت، برای راهیان خانه خدا
واژه‌ها