آیه ۴۴ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۴۴ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۷

وَ أَصْحَابُ مَدْيَنَ وَ كُذِّبَ مُوسَى فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

و اصحاب مدین (قوم شعیب)؛ و نیز موسی (از سوی فرعونیان) تکذیب شد؛ امّا من به کافران مهلت دادم، سپس آنها را مجازات کردم. دیدی چگونه (عمل آنها را) انکار نمودم (و چگونه به آنان پاسخ گفتم)؟!

معنی کلمات و عبارات
«أَصْحَابُ مَدْیَنَ»: اهل شهر مدین، یعنی قوم شعیب (نگا: اعراف / ). «أَمْلَیْتُ»: مهلت داده‌ام (نگا: آل‌عمران / . «أَخَذْتُهُمْ»: ایشان را گرفتار عقاب کرده‌ام (نگا: آل‌عمران / ، اعراف / ، عنکبوت / ). «نَکِیرِ»: زشت دانستنم و ناپسندیدنم. نکیر به معنی انکار بوده و اشاره دارد به این که خداوند نعمت را به نقمت، سلامت را به هلاکت، آبادانی را به ویرانی، و سعادت را به شقاوت تبدیل فرموده است.
نزول
نکات آیه
۱ - موسى و شعیب(ع)، از پیامبران الهى «فقد کذّبت ... و أصحب مدین و کذّب موسى» اصحاب مدین، قوم شعیب بودند; همان طور که در آیه ۸ سوره «اعراف» آمده است: «و إلى مدین أخاهم شعیباً...». ۲ - انکار رسالت شعیب(ع) و متهم شدن او به دروغ گویى از سوى مردم مدین «فقد کذّبت ... و أصحب مدین» ۳ - تکذیب موسى(ع) از سوى فرعونیان «و کذّب موسى» از این که تکذیب حضرت موسى(ع) به قومش نسبت داده نشده، استفاده مى شود که تنها فرعونیان با او به مخالفت برخاستند و بنى اسرائیل به او ایمان آوردند و دعوتش را پذیرفتند. ۴ - خداوند، به همه اقوام کافر و تکذیب گر، فرصت مى داد تا شاید متنبه شوند و دست از مخالفت بردارند. «فأملیت للکفرین ثمّ أخذتهم» «إملاء» (مصدر «أملیت») از «مَلْو» و به معناى فرصت دادن است; یعنى، آن اقوام تکذیب گر و کافر را فرصت دادم تا به خود بیایند و دست از مخالفت بردارند. آن گاه چون آنان از فرصت داده شده استفاده نکردند و هم چنان بر کفر و تکذیب خود اصرار ورزیدند، آنان را از میان برداشتم و نابودشان ساختم. ۵ - خداوند، اقوام تکذیب گر و کفر پیشه تاریخ را پس از این که از فرصت داده شده استفاده نکردند و هم چنان بر کفر و انکار خود پاى فشردند، با عذاب استیصال نابود کرد. «فأملیت للکفرین ثمّ أخذتهم» «نکیر» به معناى انکار (تغییر) است. و مقصود از آن به قرینه آیه بعد، تغییر نعمت به محنت، حیات به مرگ و نابودى و آبادانى به ویرانى است. گفتنى است که استفهام در جمله «فکیف کان نکیر»، استفهام تعجیبى و بیانگر شدت کیفر است. ۶ - توصیه شدن مشرکان صدراسلام به این که به خود بیایند و دست از کفر و تکذیب بردارند و خود را چونان جوامع پیشین، گرفتار خشم و عذاب خدا نسازند. «و إن یکذّبوک فقد کذّبت ... فأملیت للکفرین ثمّ أخذتهم» بیان سرگذشت اقوام تکذیب گر پیشین براى مردم شرک پیشه صدراسلام - که با پیامبر(ص) مبارزه مى کردند - در واقع نصیحتى بود به آنان مبنى بر این که از سرگذشت پیشنیان عبرت بگیرند و دست از مخالفت بردارند. ۷ - عذاب قهر الهى، بسیار سخت، هراس انگیز، مرگبار و درهم کوبنده است. «فکیف کان نکیر» «نکیر» اسم «انکار» است و یکى از معانى «انکار» تغییر دادن و دگرگون کردن مى باشد. بنابراین معناى جمله فوق چنین مى شود: بنگرید چگونه آن شهرها را با مردم کفرپیشه شان دگرگون و زیرورو کردم. ۸ - مهلت دادن به کافران حق ستیز و سپس هلاک ساختن آنها، سنت الهى در طول تاریخ «فقد کذّبت قبلهم ... فأملیت للکفرین ثمّ أخذتهم» ۹ - لزوم عبرت گرفتن از سرنوشت جوامع کفر پیشه تاریخ «ثمّ أخذتهم فکیف کان نکیر» جمله «فکیف کان نکیر» به تقدیر «فانظروا کیف کان نکیر» است; یعنى، به سرگذشت آنان بنگرید و در عاقبت کارهایشان مطالعه کنید که عذاب خشم الهى چه بر سرشان آورد. ۱۰ - قوم نوح، عاد، ثمود،ابراهیم، لوط، اصحاب مدین و فرعونیان، اقوام هلاک شده با عذاب استیصال «فقد کذّبت قبلهم قوم نوح ... ثمّ أخذتهم فکیف کان نکیر» ۱۱ - تکذیب پیامبران و مبارزه با آنان، مایه هلاکت و نابودى اقوام پیشین «فقد کذّبت ... فأملیت للکفرین ثمّ أخذتهم»
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

زمینه تنبه مکذبان انبیاعذاب استیصال اهل مدینعذاب استیصال فرعونیانعذاب استیصال قوم ابراهیمعذاب استیصال قوم عادعذاب استیصال قوم لوطعذاب استیصال قوم نوحعذاب استیصال مکذبان انبیافلسفه مهلت به اقوام پیشینفلسفه مهلت به مکذبان انبیاهلاکت قوم ابراهیمتهمتهای اهل مدینعذاب استیصال قوم ثمودتهمت دروغگویی به شعیبهلاکت اهل مدینتوصیه به مشرکان صدراسلامزمینه تنبه کافرانآثار مبارزه با انبیاعذاب اهل مدینعوامل انقراض اقوام پیشیناجتناب از کفرفلسفه مهلت به کافرانهلاکت مکذبان انبیانبوت شعیبمکذبان شعیبویژگیهای عذابهای خداعذاب استیصال کافرانتاریخ فرعونیانهلاکت قوم نوحمکذبان موسیتاریخ اهل مدینعبرت از اقوام پیشینهلاکت فرعونیانهلاکت قوم عادمهلت های خداعذاب اقوام پیشینفرعونیان و موسیعوامل هلاکت اقوام پیشینهلاکت قوم لوطعذاب سختمهلت به کافرانهلاکت قوم ثمودهلاکت کافراننبوت موسیآثار تکذیب انبیاتاریخ اقوام پیشینعبرت از تاریخاهل عذابسنتهای خداعوامل عبرتمراتب عذابتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۰)
  • . کفر و انکار حق، سبب گرفتار شدن به کیفر استدراج+۲ آیه
  • کافران، مشمول کیفر استدراج در دنیا+۴ آیه
  • امّتهای پیشین، تکذیبکننده انبیا ومعارف الهی+۶ آیه
  • تکذیب رسولان الهی، سبب انقراض و نابودی امّتهای پیشین+۶ آیه
  • تکذیب انبیای گذشته ازسوی اقوام و امّتهای انان+۶ آیه
  • تکذیب پیامبران خدا، سبب گرفتاری به عذاب الهی+۶ آیه
  • هشدار خداوند به مشرکان صدر اسلام از گرفتارشدن به عذاب استیصال همچون اقوام گذشته+۵ آیه
  • تکذیب رسالت شعیب(علیه السلام) ازسوی عدّهای از مردم مدین+۷ آیه
  • نابودی اهل مدین، و دیگر اقوام درس عبرتی برای ایندگان+۳ آیه
  • نزول عذاب بر کافران اهل مدین، پس از مهلتی از طرف خداوند+۱ آیه
  • تکذیب شعیب(علیه السلام) ازسوی اهل مدین، عامل نزول عذاب بر انان+۴ آیه
  • کفر اهل مدین، از عوامل نزول عذاب بر انان+۳ آیه
  • مهلت خداوند به کافران اهل مدین
  • کیفرشدن کافران اهل مدین ازسوی خداوند، پس از مهلت دادن به انها
  • ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ+۱۰ آیه
  • خداوند، منشا تحوّلات تاریخ بشری+۳ آیه
  • تکرار مخالفت با پیامبران الهی، در طول تاریخ+۷ آیه
  • تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۴ آیه
  • مکذّبان، گرفتار عذاب استدراج+۲ آیه
  • امّتهای پیشین، از مکذّبان رسالت انبیا+۷ آیه
  • تکذیب رسالت شعیب(علیه السلام) از سوی کافران قومش، درپیدارنده عذاب الهی+۷ آیه
  • تکذیب رسالت موسی و هارون(علیهما السلام) از ناحیه فرعونیان+۲ آیه
  • هلاکت قوم ثمود، به واسطه عذاب استیصال، کیفر تکذیبگری انان+۳ آیه
  • گرفتاری قوم لوط به عذاب الهی، کیفر تکذیب انان+۷ آیه
  • تکذیب نوح(علیه السلام) از سوی قومش، موجب هلاکت و نابودی انان در دنیا+۴ آیه
  • مهلت دادن به مکذّبان حقستیز، سنّت الهی در طول تاریخ+۲ آیه
  • انقراض و نابودی بسیاری از تمدّنهای بشری، قبل از عصر بعثت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • کفر، از عوامل نزول عذاب بر قوم ثمود+۱ آیه
  • تکذیب انبیا و پیامبران الهی امری حرام+۶ آیه
  • تکذیب انبیا و پیامبران الهی، امری حرام+۶ آیه
  • مجازات سخت کافران، پس از مهلت یافتن در دنیا، مورد پرسش تعجّب امیز از سوی خدا+۱ آیه
  • مجازات کافران پس از مهلت یافتن و برخورداری در دنیا، مورد پرسش تعجّب امیز خدا+۱ آیه
  • سیر و سیاحت در زمین و مطالعه سرنوشت شوم مکذّبان، راهی برای پرهیز ادمی از تکذیب حقایق الهی+۳ آیه
  • تکذیب شعیب(علیه السلام) و نبوّت او، از سوی قومش+۹ آیه
  • تکذیب رسالت شعیب(علیه السلام) از سوی کافران قومش، درپی دارنده عذاب الهی+۵ آیه
  • شعیب(علیه السلام)، پیامبر و رسول اهل مدین+۶ آیه
  • اثار به جای مانده از پیشینیان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۴ آیه
  • عذاب و کیفر، فرجام مکذّبان انبیا، به دلیل استفاده نکردن از شنوایی برای درک و تصدیق انذارهای انان+۴ آیه
  • ابتلا و گرفتاری کافران قوم نوح، عاد و ثمود به عذاب استدراج+۱ آیه
  • هلاکت و نابودی قوم عاد، با عذاب استیصال+۱ آیه
  • نزول عذاب بر قوم عاد، در پی تکذیب رسالت هود(علیه السلام)+۵ آیه
  • اظهار و تاکید قوم عاد بر ایمان نیاوردن به هود(علیه السلام)و تصدیق نکردن پیامها و رسالتهای او+۲ آیه
  • تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۴ آیه
  • هلاکت مکذّبان انبیا، مایه عبرت برای دیگران+۴ آیه
  • کافران، خواستار نزول سریع و بدون تاخیر عذاب از پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • هشدار به کافران صدر اسلام از گرفتار شدن به عذابی مانند عذاب پیشینیان+۳ آیه
  • ابتلای امّتهای کافر پیشین به کیفر الهی+۸ آیه
  • حق ناپذیری قوم ابراهیم پس از اتمام حجت ان حضرت، باعث نابودی و عذاب انان+۳ آیه
  • تکذیب پیامبران خدا، سبب گرفتاری به عذاب الهی+۶ آیه
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
  • مدین، سرزمینی اباد، در زمان حضرت شعیب(علیه السلام)+۴ آیه
  • تاریخ و سرگذشت هلاکت بار قوم ابراهیم، مایه عبرت+۳ آیه
  • قوم ابراهیم، مردمی کافر و تکذیبگر رسالت+۲ آیه
  • مهلت دادن خداوند به قوم ابراهیم. قبل از عذاب انان+۲ آیه
  • هلاکت قوم ابراهیم پس از تکذیب رسالت ان حضرت و اتمام حجّت بر انان+۳ آیه
  • عذاب نازل شده بر قوم لوط، سخت و سهمگین+۱ آیه
  • مهلت خداوند به قوم لوط با تاخیر عقوبت انان+۱ آیه
  • تکذیب نوح(علیه السلام) از سوی قومش، موجب به هلاکت و نابودی انان در دنیا+۳ آیه
  • قوم نوح، از اقوام هلاک شده با عذاب استیصال+۱ آیه
  • عذاب شدن کافران قوم نوح، عاد و ثمود، پس از مهلت دادن به انان+۱ آیه
  • تکذیب نوح(علیه السلام) از جانب قومش، موجب هلاکت و عذاب انان از جانب خداوند+۸ آیه
  • کفر قوم نوح، موجب هلاکت و عذاب شدن انان از سوی خداوند+۵ آیه
  • گرفتار شدن قوم نوح به عذاب استدراج، به سبب کفر انان+۱ آیه
  • کافران، مشمول کیفر استدراج در دنیا+۴ آیه
  • کافران (کر و کور و لال) فاقد شناخت صحیح در معارف الهی+۱ آیه
  • توبیخ کافران، به دلیل عبرت نگرفتن از فرجام شوم امّتهای کفرپیشه+۳ آیه
  • کفرورزی اهل مدین، عامل نزول عذاب بر انان+۳ آیه
  • قوم ابراهیم، از اقوام کفرپیشه+۱ آیه
  • قوم عاد، از زمره کفرپیشگان+۲ آیه
  • قوم لوط، از جمله اقوام کفرپیشه+۱ آیه
  • قوم نوح، از مصادیق کفرپیشگان+۳ آیه
  • کفرورزی قوم نوح، سبب هلاکت و نابودی انها+۴ آیه
  • تکذیب پیامبر صلی الله علیه و اله، موجب کفر+۱ آیه
  • عذاب الهی، کیفر تکذیبکنندگان محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
  • مهلت خداوند به مکذّبان محمّد صلی الله علیه و اله جهت کیفر و عذاب انان+۳ آیه
  • تهدید مکذّبان محمّد صلی الله علیه و اله به عذاب، از جانب خدا+۲ آیه
  • تکذیب محمّد صلی الله علیه و اله از جانب کافران، همچون تکذیب سایر پیامبران، در طول تاریخ+۶ آیه
  • هلاکت فرعونیان، پیامد تکذیب رسالت موسی علیه السلام از سوی انان+۴ آیه
  • کافران به موسی علیه السلام، مورد عقوبت و کیفر الهی
  • تکذیب رسالت هود علیه السلام موجب نابودی مکذبان وی+۶ آیه
واژه‌ها