سوره حج(الحج)، آیه ۵۵ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۸
وَ لاَ يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي مِرْيَةٍ مِنْهُ حَتَّى تَأْتِيَهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً أَوْ يَأْتِيَهُمْ عَذَابُ يَوْمٍ عَقِيمٍ
کافران همواره در باره قرآن در شکّ هستند، تا آنکه روز قیامت بطور ناگهانی فرارسد، یا عذاب روز عقیم [= روزی که قادر بر جبران گذشته نیستند] به سراغشان آید!
معنی کلمات و عبارات
«الَّذِینَ کَفَرُوا ...»: مراد اغلب کفّار و افراد متعصّب و کینهتوز ملحد است؛ نه همه کافران. چرا که بسیاری در ادامه راه بیدار شدهاند و به صفوف پیغمبران و پیروان ایشان پیوستهاند. «مِرْیَةٍ»: شکّ و تردید. «السَّاعَةُ»: دم مرگ که نخستین مرحله و اوّلین منزل قیامت است (نگا: انعام / ). قیامت. «یَوْمٍ عَقِیمٍ»: روز نازا و سترون. یعنی قیامت که دیگر روزی به دنبال ندارد، و بیخیر و رحمت و راحت و خوشی برای کفّار است (نگا: ذاریات / ).
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - شک و تردد مشرکان صدراسلام نسبت به قرآن والهى بودن آن، عمیق و غیر قابل زوال بود. «و لایزال الذین کفروا فى مریة منه حتّى تأتیهم الساعة»
متعلق «کفروا» حذف شده و تقدیر آن به قرینه «أنّه الحقّ من ربّک» (در آیه پیش)، «کفروا بالقرآن» مى باشد. «مریة» اسم مصدر از فعل «امترى یمترى» و به معناى شک و تردید است. «ال» در «الساعة» براى عهد ذهنى و «ساعة» به معناى لحظه و هنگام است. بنابراین «الساعة»; یعنى، آن هنگام که اشاره دارد به زمان برپایى قیامت و حضور مردم در عرصه محشر. «بغت و بغتة» یعنى ناگهان.
۲ - توصیه خداوند به پیامبر(ص)، مبنى بر این که از کفرپیشگان حق ستیز قطع امید کند و به ایمان آوردن آنان دل نبندد. «حتّى تأتیهم الساعة بغتة»
اخبار خداوند به این که مخالفان پیامبر(ص)، هرگز به قرآن ایمان نخواهند آورد، مى تواند متضمن توصیه اى باشد به پیامبر(ص) مبنى بر این که آنان را در کفر بى ایمانى شان رها کند و امیدى به گرویدن آنان به اسلام و قرآن نداشته باشد.
۳ - برپایى قیامت و حضور مردم در عرصه محشر، رخدادى ناگهانى و غافلگیر کننده «حتّى تأتیهم الساعة بغتة»
۴ - زمان برپایى قیامت، زمانى است مشخص در پیشگاه خداوند. «حتّى تأتیهم الساعة بغتة»
به کارگیرى «ساعة» با الف و لام عهد بیانگر برداشت یاد شده است.
۵ - تهدید کفرپیشگان صدراسلام به عذاب استیصال «أو یأتیهم عذاب یوم عقیم»
مراد از «عذاب» در جمله فوق عذاب استیصال است. اضافه «عذاب» به «یوم»، اضافه ظرفیه و به تقدیر «عذاب فى یوم عقیم» مى باشد. «عقیم» نیز صفت «یوم» و به معناى نازا است. توصیف «یوم» به «عقیم»، بدان جهت است که روزى که عذاب استیصال نازل شود، آن روز، آخرین روز زندگى کافران خواهد بود و براى آنان روز دیگرى در پى نخواهد آمد.
۶ - روز وقوع عذاب استیصال، آخرین روز حیات کافران بوده و رهایى آنان از آن ناممکن است. «أو یأتیهم عذاب یوم عقیم»
۷ - عذاب استیصال، برطرف کننده هرگونه شک و ریب از دل کفرپیشگان نسبت به آیات الهى «أو یأتیهم عذاب یوم عقیم»
۸ - بى فایده بودن اظهار ایمان در روز وقوع عذاب استیصال و نیز در روز رستاخیز «حتّى تأتیهم الساعة بغتة أو یأتیهم عذاب یوم عقیم»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۲–۵۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ایمان هنگام عذاب استیصالرفع شک کافرانشک به وحیانیت قرآنعذاب استصالعوامل رفع شک از آیات خدایأس از ایمان حق ستیزانایمان بی ارزشایمان در قیامتمشرکان صدراسلام و قرآنآثار عذاب استیصالشک مشرکان صدراسلامیأس از ایمان کافرانانذار کافران صدراسلامانذار از عذاب استیصالنجات از عذاب استیصالعذاب استیصال کافرانناگهانی بودن قیامتعلم به قیامتوقت قیامتفرجام کافرانتوصیه به محمدعلم خداویژگیهای قیامتتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۳)
- حسابرسی اختلاف مؤمنان با کافران در قیامت+۲ آیه
- هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۱ آیه
- شک و تردید همیشگی مشرکان کافر، در حقّانیّت قران+۲ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۲ آیه
- روز شکست کفرپیشگان در بدر، روزی عقیم و بد فرجام برای انان
- روز عذاب و کیفر کفرپیشگان در قیامت، روزی عقیم
- روز گرفتاری کفرپیشگان به عذاب هلاکت بار، روزی عقیم و بد فرجام برای انان
- وقوع قیامت، ناگهانی و غیر قابل پیش بینی برای انسانها+۴ آیه
- جهل انسان به زمان وقوع قیامت+۷ آیه
- قیامت، دارای زمان معیّن شده (ساعت) نزد خداوند و از نامهای قیامت+۵ آیه
- شک و تردید کفرپیشگان، در حقّانیّت قران+۲ آیه
- هشدار خدا به کافران، از فرجام شوم انان
- داوری خداوند بین مؤمنان و کافران، در قیامت+۲ آیه