آیه ۷۷ سوره حج

سوره حج(الحج)، آیه ۷۷ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۴۱

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ارْكَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَ افْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

ای کسانی که ایمان آورده‌اید! رکوع کنید، و سجود بجا آورید، و پروردگارتان را عبادت کنید، و کار نیک انجام دهید، شاید رستگار شوید!

معنی کلمات و عبارات
«إرْکَعُوا وَ اسْجُدُوا»: اشاره به اقامه نماز است. «لَعَلَّکُمْ»: تا این که شما.
نزول
نکات آیه
۱ - فراخوانى اهل ایمان به اقامه نماز از سوى خداوند «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا» «رکوع» (مصدر «ارکعوا») و نیز «سجود» (مصدر «اسجدوا») به معناى خضوع و اظهار تذلل مى باشد; لکن رکوع اظهار تذلل به صورت خم شدن و سجود اظهار خضوع به صورت بر زمین گذاشتن پیشانى است. متعلق «ارکعوا» و «اسجدوا» حذف شده و تقدیر آن به قرینه «و اعبدوا ربّکم»، «ارکعوا و اسجدوا لربّکم» مى باشد. گفتنى است اظهار خضوع براى خداوند به صورت رکوع و سجود، در موارد دیگر «صلاة» نامیده شده است. بنابراین «ارکعوا و اسجدوا» کنایه از «صلّوا» مى باشد. ۲ - نماز، با اهمیت ترین عبادت و والاترین جلوه پرستش خداوند «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا و اعبدوا ربّکم» با توجه به این که نماز از مصداق هاى عبادت است و جمله «اعبدوا ربّکم» شامل آن نیز مى شود، ذکر جداگانه آن پیش از «اعبدوا ربّکم»، بیانگر اهمیت خاص این عبادت و ارزش والاتر آن در نزد خداوند است. ۳ - اظهار تذلل و خضوع در پیشگاه خداوند، روح و حقیقت نماز «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا و اسجدوا» ۴ - خدا، پروردگار انسان ها «یأیّها الذین ءامنوا ... و اعبدوا ربّکم» ۵ - لزوم اطاعت بى چون و چرا از فرمان هاى خداوند «و اعبدوا ربّکم» «عبادة و عبودیة» (مصدر «اعبدوا»)، به معناى طاعت و بندگى کردن است. بنابراین «و اعبدوا ربّکم»; یعنى، پروردگارتان را بندگى کنید. مقصود این که خدا، بدان جهت که «پروردگار» است، مؤمنان باید خود را عبد و بنده او قرار دهند و مطیع و فرمانبردار بى چون و چراى فرمان ها و دستورات او باشند. ۶ - اقتضاى ایمان و قبول پروردگارى خداوند، بنده او شدن و دستورات او را بى چون و چرا و از سر تسلیم انجام دادن است. «یأیّها الذین ءامنوا ... و اعبدوا ربّکم» ۷ - انجام دادن کارهاى نیک، توصیه خداوند به مؤمنان «و افعلوا الخیر» ۸ - اقامه نماز، عبودیت و بندگى خدا و انجام کارهاى نیک، مشخصه هاى جامعه اسلامى «یأیّها الذین ءامنوا ... و افعلوا الخیر» ۹ - توانایى انسان بر شناخت نیک و بد «و افعلوا الخیر» در جمله یاد شده خداوند، مؤمنان را به انجام دادن کار نیک توصیه کرده; اما سخنى از این به میان نیاورده است که کدام عمل، نیک و کدام عمل، بد است و اصولاً معیار نیکى و بدى در اعمال چیست؟ این مى تواند بدان جهت باشد که انسان خود مستقلاً مى تواند حسن و قبح و نیکى و بدى را بشناسد. ۱۰ - اقامه نماز، طاعت و بندگى خدا و انجام کار نیک، مایه فلاح و رستگارى انسان ها است. «ارکعوا ... لعلّکم تفلحون» ۱۱ - مؤمنان، همواره باید میان بیم و امید به سر برند و به اعمال نیک مغرور نشوند. «یأیّها الذین ءامنوا ارکعوا ... لعلّکم تفلحون»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۲ - «عن سماعة قال: سألته عن الرکوع و السجود هل نزل فى القرآن فقال: نعم قول اللّه عزّوجلّ«یاأیّها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا» فقلت: فکیف حدّ الرکوع و السجود؟ فقال: أمّا ما یجزیک من الرکوع فثلاث تسبیحات تقول: سبحان اللّه سبحان اللّه ثلاثاً ...; سماعه مى گوید: از امام(ع) پرسیدم: آیا در باره رکوع و سجود در قرآن چیزى نازل شده است؟ فرمود: آرى! خداوند عزّوجلّ مى فرماید: «یاأیّها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا» به آن حضرت گفتم: حدّ رکوع و سجود چیست؟ فرمود: آن مقدار ذکرى که در رکوع براى تو کافى است، سه دفعه تسبیحات است. مى گویى: سبحان اللّه سبحان اللّه تا سه دفعه». [منبع: تهذیب، ج ۲، ص ۷۷، ح ۵۵، مسلسل ۲۸۷; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۱۰۴، ح ۱.] ۱۳ - «عن أبى عبد اللّه(ع) ... و فرض على الوجه السجود له باللیل والنهار فى مواقیت الصلاة فقال: «یاأیها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا...»; از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: ... خداوند، سجده براى خود را در شب و روز به هنگام اوقات نماز، بر صورت واجب گردانید و فرمود: «یاأیّها الذین آمنوا ارکعوا و اسجدوا...»». [منبع: کافى، ج ۲، ص ۳۶، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۵۲۰- ، ح ۲۲۰.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • خداوند امیدبخش مؤمنان به رستگاری+۱ آیه
  • رکوع، سجود، بندگی خداوند و انجام کار نیک، زمینهساز امیدواری مؤمنان به رستگاری
  • انجام عبادت، زمینهساز امید به رستگاری
  • انجام کارهای خوب زمینه امید به رستگاری+۱ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۱ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۲ آیه
  • اسانگیری در تکالیف، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
  • مطلوبیت سجده، برای خداوند+۵ آیه
  • لزوم عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۴ آیه
  • اعمال و کارهای خیر، دارای مرغوبیّت
  • رکوع، از واجبات نماز+۳ آیه
  • سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی عبادت و بندگی برای او+۲ آیه
  • توصیه خداوند به تلاش برای اجرای کارهای خیر، جهت رسیدن به رستگاری
  • رکوع کنندگان، در زمره رستگاران+۲ آیه
  • سجده کنندگان، انسانهایی رستگار+۲ آیه
  • رکوع در مقابل پروردگار، عامل رستگاری+۲ آیه
  • دستیابی به رستگاری، مرهون سجده در مقابل ذات یکتا+۲ آیه
  • عبودیت و بندگی خداوند، وسیله رستگاری+۲ آیه
  • رستگاری انسان، در گرو عمل نیک+۱ آیه
  • مؤمنان رکوع کننده در برابر خداوند، برخوردار از رستگاری بزرگ
  • فراخوانی خداوند از اهل ایمان، برای اقامه نماز و رکوع
  • اهمّیّت و ارزش رکوع، در میان سایر ارکان نماز+۱ آیه
  • نقش رکوع، نسبت به فلاح و رستگاری انسان
  • مطلوبیّت سجده برای خداوند+۵ آیه
  • استحباب سجده هنگام قرایت (برخی) ایات سجده+۳ آیه
  • عبادت و بندگی خدا، مایه امید به فلاح و رستگاری
  • لزوم عبادت خدا و ضرورت پرهیز از پرستش غیر او، فرمان خداوند به انسانها+۱ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۴ آیه
  • توصیه خداوند به مؤمنان، برای انجام دادن عبادت وی
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی پرستش او+۱ آیه
  • عمل صالح، مایه امید به رستگاری
  • عمل صالح، زمینه سعادت و رستگاری انسان+۱ آیه
  • اهل ایمان از مخاطبان قران+۲ آیه
  • ابراهیم علیه السلام، پدر دینی مسلمانان+۱ آیه
  • مسلمان، نامی برگزیده از سوی ابراهیم علیه السلام برای امّت اسلامی+۱ آیه
  • اخلاص در توبه، سفارش خداوند به مؤمنان+۱ آیه
  • مؤمنان، افرادی برگزیده و گواه انسانها+۱ آیه
  • رستگاری مؤمنان، در پرتو عبادت و کارهای خیر
  • مؤمنان، مامور رکوع در برابر پروردگار
  • مؤمنان، مامور سجده در پیشگاه خداوند
  • مؤمنان، مامور عبادت و بندگی در پیشگاه خدا+۱ آیه
  • گواهی مؤمنان، بر اعمال انسانها+۱ آیه
  • ادای نماز، از وظایف حتمی مؤمنان+۳ آیه
  • مؤمنان، تحت ولایت و نصرت الهی+۲ آیه
  • برپایی نماز، مایه فلاح و رستگاری ادمی+۲ آیه
  • دعوت الهی از اهل ایمان، برای انجام دادن نماز+۲ آیه
  • اظهار تذلّل و خضوع در پیشگاه خداوند، روح و حقیقت نماز
  • رکوع، از واجبات نماز+۳ آیه
  • سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
  • وجوب جهاد، بر مؤمنان+۲ آیه
  • وجوب سجده انسانها برای خداوند+۵ آیه
  • وجوب عبادت و بندگی خداوند+۲ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۴ آیه
  • رکوع، از واجبات نماز+۳ آیه
  • سجده، از واجبات نماز+۶ آیه
واژه‌ها