سوره دخان(الدخان)، آیه ۶ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۶
رَحْمَةً مِّن رَّبِّكَ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
اینها همه بخاطر رحمتی است از سوی پروردگارت، که شنونده و داناست!
معنی کلمات و عبارات
«رَحْمَةً»: مفعولله برای (أَنزَلْنَاهُ) یا برای (یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ) و یا برای هر دو است. یادآوری کلّی: مراد از آیات پیشین، بیان آغاز نزول قرآن، و تعیین زمان نزول آن است، و این که محتوای قرآن اوامر و نواهی حکیمانه الهی بوده، و هرچه برای سعادت انسانها مفید باشد در آن است، و قرآن رحمت برای ایشان است. بسیاری از مفسّران بزرگ فعل (یُفْرَقُ) را به معنی مضارع گرفتهاند، و (کُلُّ أَمْرٍ) را همه امور کار و بار این کره خاکی دانسته، و فرمودهاند که خداوند در شب قدر همه امور یکساله زمین و ساکنان آن را مقرّر و مشخّص میفرماید و احکام چنین مقدّراتی را از لوح محفوظ نقل و به دست فرشتگان مأمور اجرا احکام میسپارد. و به هر حال چنین شبی در حقیقت جشن انقلاب برای مسلمانان است.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- نزول قرآن، جلوه اى از رحمت الهى و در جهت رشد، تعالى و تکامل خلق «إنّا أنزلنه ... رحمة من ربّک»
«رحمة» مفعول لأجله و علت براى «إنّا أنزلناه» است. وصف «ربّ» مى رساند که آن نزول و این رحمت، در جهت ربوبیت خلق است.
۲- پیامبر، واسطه در فیض ربوبى خداوند براى خلق «رحمة من ربّک»
۳- فرستادن رسولان، رحمتى از جانب خداوند بر خلق «إنّا کنّا مرسلین . رحمة من ربّک»
۴- بهرهورى پیامبر(ص) از رحمت و ربوبیت الهى، بیش از همه خلق * «إنّا أنزلنه ... رحمة من ربّک»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که اضافه «ربّ» به «ک» - که خطاب به پیامبر(ص) است - از آن جهت باشد که پیامبر(ص)، عالى ترین بهره را از قرآن و ربوبیت الهى برده است.
۵- هشدارها و انذارهاى خداوند بر خلق، جلوه رحمت و ربوبیت او نسبت به آنان «إنّا کنّا منذرین ... رحمة من ربّک »
با توجه به این که در آیات پیشین، پس از بیان نزول قرآن به وصف انذارگرى حق تصریح شده است; عبارت «رحمة من ربّک»، مى تواند فلسفه و خاستگاه این انذارگرى را تبیین کند.
۶- تقدیر و تثبیت امور در شب قدر، براساس رحمت پروردگار به خلق «فیها یفرق کلّ أمر حکیم ... رحمة من ربّک »
برداشت یاد شده بنابراین نکته است که «رحمة...» در مقام بیان دلیل «یفرق...» باشد; یعنى، تقدیر و تثبیت امور مهم، براى رحمت رسانى است.
۷- پروردگار جهان، «سمیع» (شنوا) و «علیم» (دانا) است. «إنّه هو السمیع العلیم»
۸- شنوایى و دانایى مطلق، تنها از آن خداوند است. «إنّه هو السمیع العلیم»
۹- نزول قرآن و تقدیر و تدبیر امور خلق، متکى بر آگاهى عمیق خداوند از نیاز آنان است. «إنّا أنزلنه ... فیها یفرق کلّ أمر ... إنّه هو السمیع العلیم»
جمله «إنّه هو السمیع العلیم» مى تواند تعلیل براى «إنّا أنزلناه...» باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ملاک تقدیر در شب قدراهمیت نبوت انبیاواسطه فیض خدانیازهای موجوداتتقدیر آفرینشمشمولان رحمت خدازمینه تکاملمربی محمدشنوایی خدامنشأ قرآنسمیعنزول قرآننقش محمدانذارهای خداآثار علم خداآثار رحمت خدانشانه های رحمت خداعلیمفضایل محمدنشانه های ربوبیت خداعلم خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۱)
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۴ آیه
- رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او+۳ آیه
- خواست خدا، جهت فرستادن پیامبران برای هدایت انسانها، مقتضای ربوبیّت او+۱ آیه
- فرستادن رسولان، رحمتی از جانب خداوند بر خلق+۱ آیه
- قران، جلوه ای از رحمت خداوند بر بندگان+۵ آیه
- تقدیر و تثبیت امور در شب قدر، بر اساس رحمت پروردگار به خلق+۲ آیه
- سمیع / اسماوصفات+۱ آیه
- علم خدا، اساس ربوبیّت و تدبیر او بر نظام هستی+۱ آیه
- نزول رحمت بر بندگان، مبتنی بر علم و اگاهی گسترده او بر احوال انان+۶ آیه
- رسالت محمّد(صلی الله علیه واله) بر اساس علم و اگاهی همه جانبه خداوند+۴ آیه
- قران، پرتوی از علم و دانش خداوند+۶ آیه
- خداوند، عالم به قران و ایات نازل شده+۵ آیه
- علیم / اسماوصفات+۹ آیه
- قران، کتاب رحمت+۳ آیه
- نزول قران، جلوه ای از رحمت خداوند+۵ آیه
- تقدیر و تثبیت امور در شب قدر، بر اساس رحمت پروردگار به خلق+۲ آیه
- تقدیر و تثبیت و تدبیر امور خلق در شب قدر، متّکی بر علم خداوند از نیاز انان+۱ آیه
- تقدیر و تثبیت امور در شب قدر، بر اساس رحمت پروردگار+۱ آیه
- نزول قران در شب قدر، متکی بر اگاهی عمیق خداوند+۱ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۱ آیه