سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۴۹ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۳
وَقَالُوا يَا أَيُّهَ السَّاحِرُ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ بِمَا عَهِدَ عِندَكَ إِنَّنَا لَمُهْتَدُونَ
(وقتی گرفتار بلا میشدند می) گفتند: «ای ساحر! پروردگارت را به عهدی که با تو کرده بخوان (تا ما را از این بلا برهاند) که ما هدایت خواهیم یافت (و ایمان میآوریم)!»
معنی کلمات و عبارات
«السَّاحِرُ»: جادوگر. از لحن آنان، مثل (رَبَّکَ) و (بِمَا عَهِدَ عِندَکَ) پیدا است که مستکبران مغرور و طاغوتهای مستبد در آغاز موسی را ساحر میخوانند، و سپس دست به دامنش میزنند، و در پایان وعده قبول هدایت میدهند. یا این که ساحر به معنی عالم و ماهر است. چرا که سحر و جادو در نظرشان مقبول و پسندیده، و جادوگران مورد تعظیم و تکریم ایشان بودهاند. «بِمَا عَهِدَ عِندَکَ»: با توسّل به عهدی که با تو کرده است. مراد اکرام پروردگار در حق موسی، به وسیله پیغمبر نمودن او است (نگا: اعراف / . یا منظورشان این است که اگر ایمان بیاوریم و از تو پیروی کنیم خدا عذاب را از ما برطرف میسازد (نگا: المختصر).
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - متهم شدن موسى(ع)، به سحر و افسون گرى از سوى فرعونیان «و قالوا یأیّه الساحر ادع»
۲ - استمرار مواضع خصمانه و حق ستیزانه فرعونیان در مقابل موسى(ع)، حتى پس از گرفتار آمدن آنان به عذاب الهى «إذا هم منها یضحکون ... و أخذنهم بالعذاب ... و قالوا یأیّه الساحر»
فرعونیان پس از گرفتار شدن به عذاب هاى متعدد، همچنان راه کج خویش را ادامه داده و موسى(ع) را ساحر مى نامیدند.
۳ - آشنایى مردم عصر موسى(ع)، با مقوله سحر و آثار شگفت آن «و قالوا یأیّه الساحر»
متهم کردن موسى(ع)، به سحر پس از مشاهده آیات شگفت الهى، نشان مى دهد که فرعونیان مشابه آن کارها را در توان ساحران مى دیدند.
۴ - اتهام ساحرى و جادوگرى به پیامبران، ترفندى از سوى مخالفان ایشان «و قالوا یأیّه الساحر»
۵ - ساحران، داراى موقعیت و احترام در میان جامعه فرعونى * «و قالوا یأیّه الساحر»
برداشت یاد شده بدین احتمال است که خطاب «یأیّه الساحر»، استهزایى نباشد; بلکه براى احترام ادا شده باشد. و مؤید آن، ذیل آیه شریفه است که فرعونیان از موسى(ع) تقاضاى رفع عذاب کردند.
۶ - درخواست عاجزانه فرعونیان از موسى(ع)، در رفع عذاب از آنان و أخذنهم بالعذاب ... ادع لنا ربّک بما عهد عندک ۷ - فرعونیان، گرفتار تناقض فکرى و رفتارى در برابر دعوت موسى(ع) «و قالوا یأیّه الساحر ادع لنا ربّک »
فرعونیان، از یک سو موسى(ع) را ساحر مى خوانند و از سوى دیگر براى رفع بلا دست به دامان او مى شوند و این خود نمایانگر تشتت و تناقضى است که بدان گرفتار آمده اند.
۸ - غرور و تبختر فرعونیان، در اوج درماندگى و احساس نیاز به موسى(ع) «و قالوا یأیّه الساحر ادع لنا ربّک »
۹ - اصرار و لجاجت فرعونیان، در نپذیرفتن ربوبیت مطلقه الهى، حتى پس از گرفتار آمدن به عذاب «ادع لنا ربّک »
فرعونیان به جاى «ربّنا» «ربّک» گفته اند; با این که موسى(ع) خداوند را «ربّ العالمین» معرفى کرد. از این مطلب اعتراف نکردن به ربوبیت مطلقه و در نتیجه لجاجت آنان استفاده مى شود.
۱۰ - وعده خداوند به موسى(ع)، درباره رفع عذاب فرعونیان، در صورت روى آوردن آنان به حق «ادع لنا ربّک بما عهد عندک إنّنا لمهتدون»
به قرینه ذیل این آیه و آیه بعد، به دست مى آید که مراد از «ما عهد عندک»، وعده خداوند به رفع عذاب از فرعونیان در صورت پذیرش هدایت است.
۱۱ - مجازات حق ناپذیران، پیمان خداوند با پیامبران خویش «ادع لنا ربّک بما عهد عندک إنّنا لمهتدون»
با توجه به سیاق آیات - که راجع به عذاب است - استفاده مى شود که عهد الهى همان عذاب هدایت ناپذیران است.
۱۲ - فرعونیان پس از گرفتارى به عذاب الهى به موسى(ع) وعده دادند که در صورت رفع عذاب، ایمان خواهند آورد. «و قالوا یأیّه السحر ادع لنا ربّک بما عهد عندک إنّنا لمهتدون»
۱۳ - فرعونیان پس از گرفتارى به عذاب الهى، اظهار ایمان کرده و خود را مردمى هدایت یافته قلمداد کردند.* «و قالوا ... إنّنا لمهتدون»
جمله «إنّنا لمهتدون» ممکن است خبر از تسلیم شدن در برابر هدایت هاى الهى باشد. در این صورت مفاد آیه این است که فرعونیان پس از نزول عذاب، ادعاى ایمان کرده و از موسى(ع) خواستند که خداوند نیز به عهدش در رفع عذاب از آنان، وفا کند.
تفسیر (۶)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار حق پذیری فرعونیانآثار عذاب فرعونیاناحترام جادوگران فرعوناستمداد فرعونیاناظهار ایمان فرعونیانتداوم حق ستیزی فرعونیانتضاد در رفتار فرعونیانتضاد فکری فرعونیانجادو در دوران بنی اسرائیلجادو در دوران موسیشرایط رفع عذاب از فرعونیانعجب فرعونیانفرعونیان و دعوت موسیموقعیت اجتماعی جادوگران فرعوندرخواست رفع عذابتداوم دشمنی فرعونیانتهمت جادوگری به انبیازمینه ایمان فرعونیانتکبر فرعونیانعجز فرعونیاناستمداد از موسیعهد خدا با انبیاوعده به موسیخواسته های فرعونیانعذاب فرعونیانروش برخورد مخالفان انبیالجاجت فرعونیانتهمتهای فرعونیانبینش فرعونیانتاریخ جادوکیفر حق ناپذیرانفرعونیان و موسیموسی و فرعونیانتهمت جادوگری به موسیمکذبان ربوبیت خداوعده های خداتاریخ بنی اسرائیلقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۳)
- بهانهجوییها و رفتار تحقیرامیز و مستبدّانه فرعون، در برابر دعوت موسی(علیه السلام)+۵ آیه
- استعانت فرعونیان از موسی(علیه السلام) برای نجات از عذاب+۳ آیه
- نسبت ناروای جادوگری به موسی(علیه السلام) از سوی فرعونیان+۱۱ آیه
- مانعتراشی اشراف قوم فرعون، در مقابل ابلاغ پیام الهی از سوی موسی(علیه السلام) با متهم کردن وی به سحر و جادوگری+۷ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- ترور شخصیّت موسی(علیه السلام) با نسبت ناروای جادوگری از سوی فرعونیان به وی+۱۵ آیه
- حرمت افترا به موسی(علیه السلام)+۱۶ آیه
- ربوبیّت خدا، مقتضی دعا و بیان خواسته های خود+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
- درخواست فرعون و اشرافیان قوم او از موسی(علیه السلام)، جهت دعا برای نجات انان از عذاب نازل شده+۳ آیه
- گرفتاری ال فرعون به افات و عذاب دنیایی، باعث درخواست دعا برای رفع ان+۴ آیه
- افترای سحر به موسی(علیه السلام)، از جانب فرعونیان+۱۱ آیه
- رواج سحر و ساحری، در مصر باستان+۴ آیه
- سختیها و شداید، زمینه ساز روی اوردن انسان به خداوند+۴ آیه
- گرفتاری انسان به رنج و مشکلات، انگیزه دعای وی در پیشگاه خداوند+۲ آیه
- رسالت موسی(علیه السلام)، دشوار و نیازمند ایات و دلایل و تاییدهای متعدّد خداوند+۷ آیه
- شفاعت خواهی فرعونیان از موسی(علیه السلام)، جهت رفع عذاب از انان+۲ آیه
- تعهّد فرعونیان در پیروی از حق در پرتو هدایت موسی(علیه السلام)، در صورت رفع عذاب از انان+۳ آیه
- پیمان شکنی فرعونیان در تعهّد به پیروی از حق، پس از رفع عذاب از انان+۴ آیه
- دعای موسی(علیه السلام)، سبب رفع عذاب از فرعونیان+۷ آیه
- وجوب پایبندی انسان به عهد و پیمانهای مقرّر بین خود و خداوند
- عهد خداوند با موسی(علیه السلام) درباره رفع عذاب فرعونیان، در صورت روی اوردن انان به حق+۱ آیه
- مستجاب الدّعوه بودن موسی(علیه السلام) در درگاه خداوند، از اثار وفای عهد خدا با او+۲ آیه
- عهد خدا با موسی(علیه السلام)، مبنی بر استجابت دعای او+۲ آیه
- عهدشکنی سریع فرعونیان با خدا، پس از برطرف شدن عذاب و بلا از ایشان+۵ آیه
- پیمان شکنی فرعونیان، عامل غرق شدن انها در دریا+۶ آیه
- استعانت فرعون از موسی(علیه السلام) برای نجات از عذاب+۲ آیه
- افترای فرعون، با سحر پنداشتن معجزات موسی(علیه السلام)+۷ آیه
- متّهم نمودن موسی(علیه السلام) به سحر و جادو از سوی فرعون، به انگیزه ترور شخصیّت ان حضرت+۷ آیه
- اولویّت دادن به کانونهای اصلی قدرت، در تبلیغ و اصلاح انها، امری ارزشمند+۷ آیه
- اصرار و لجاجت اشراف فرعون، در نپذیرفتن ربوبیّت مطلقه الهی، حتّی پس از گرفتار امدن به عذاب+۱ آیه
- اتهام سحر بودن معجزات موسی علیه السلام از سوی فرعونیان+۱۴ آیه
- استعانت فرعونیان از موسی علیه السلام برای نجات از عذاب+۳ آیه
- بیاعتنایی و ایمان نیاوردن اشراف فرعونی به رسالت موسی علیه السلام+۷ آیه
- نسبت ناروای جادوگری به موسی علیه السلام از سوی اشراف و فرعونیان+۹ آیه
- دعای موسی علیه السلام برای رفع عذاب، درخواست فرعونیان، از ان حضرت+۵ آیه
- اجابت دعای موسی علیه السلام در مورد رفع عذاب از فرعونیان+۵ آیه
- ترور شخصیّت موسی علیه السلام با نسبت ناروای جادوگری از سوی فرعونیان به وی+۱۵ آیه
- سحر دانستن معجزه موسی علیه السلام و پیام الهی او، از تهمتهای فرعونیان به ان حضرت+۸ آیه
- فرعونیان، خواستار امداد و دعای موسی علیه السلام برای رفع عذاب از انان+۵ آیه
- تعهد فرعونیان با موسی علیه السلام برای ایمان و هدایت، در صورت رفع عذاب از انان و عهدشکنی انان+۴ آیه
- مانع تراشی اشراف قوم فرعون، در مقابل ابلاغ پیام الهی از سوی موسی علیه السلام با متهم کردن وی به سحر و جادوگری+۷ آیه
- سحر شمردن معجزات موسی علیه السلام از افتراهای فرعونیان+۱۵ آیه