سوره زمر(الزمر)، آیه ۴ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۸
لَوْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَتَّخِذَ وَلَداً لاَصْطَفَى مِمَّا يَخْلُقُ مَا يَشَاءُ سُبْحَانَهُ هُوَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ
اگر (بفرض محال) خدا میخواست فرزندی انتخاب کند، از میان مخلوقاتش آنچه را میخواست برمیگزید؛ منزّه است (از اینکه فرزندی داشته باشد)! او خداوند یکتای پیروز است!
معنی کلمات و عبارات
«إِصْطَفی»: برگزید.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - احتجاج الهى علیه اندیشه شرک و پندار مشرکان، مبنى بر فرزند داشتن خدا «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا لاَصطفى ممّا یخلق»
۲ - مشرکان، معتقد به فرزندگزینى خداوند «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا لاَصطفى ممّا یخلق»
۳ - بر فرض صحت فرزندگزینى خداوند، این گزینش از میان بهترین مخلوقات او انجام مى گرفت; نه از سنگ، چوب و... . «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا لاَصطفى ممّا یخلق ما یشاء»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که مشرکان معتقد بودند که خداوند از چیزهایى (مانند چوب و سنگ) فرزند خود را برگزیده است. خداوند در پاسخ آنان مى فرماید: اگر بنا باشد خداوند فرزند برگزیند، مسلّماً از میان مجموعه مخلوقات گزینش مى کرد و طبیعى است که خداوند حکیم، بهترین مخلوقاتش را براى فرزند گزینش مى کرد; نه چیزهایى مثل چوب و سنگ.
۴ - مخلوقات خداوند، از نظر کمال و مراتب وجودى، متفاوت و گوناگون اند. «لاَصطفى ممّا یخلق ما یشاء»
برداشت یاد شده از آمدن ماده «إصطفاء» (گزینش کردن) استفاده مى شود; زیرا گزینش از میان اشیایى صورت مى پذیرد که از نظر کمال و خصوصیات وجودى، گوناگون و داراى مراتب مختلف هستند.
۵ - جدایى کامل و شکاف عمیق، میان مقام خالق و مخلوق «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا لاَصطفى ممّا یخلق ما یشاء»
برخى از مفسران بر این باوراند که مفاد آیه شریفه این است که اگر خدا بخواهد فرزند برگزیند، باید از میان مخلوقات خود گزینش کند و این محال است; زیرا میان مقام خالق و مخلوق جدایى و دوگانگى کامل وجود دارد.
۶ - منزه بودن ساحت قدسى خداوند، از فرزند گزینى «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا ... سبحنه»
۷ - اعتقاد به فرزندگزینى خدا، اعتقاد به وجود نقص و ضعف در ذات اقدس الهى است. «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا ... سبحنه»
تنزیه خداوند از فرزندگزینى، بیانگر این است که این کار نشانه وجود نقص و ضعف در ذات الهى است.
۸ - فرزند گزینى خدا، برابر با ضعف و نقص ذات او و ناسازگار با کمال مطلق او «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا ... سبحنه»
۹ - خداوند، یکتا و یگانه و چیره و پیروز است. «هو اللّه الوحد القهّار»
۱۰ - فرزند داشتن خدا، ناسازگار با یکتایى، قهار بودن و پیروزمندى او است. «لو أراد اللّه أن یتّخذ ولدًا ... سبحنه هو اللّه الوحد القهّار»
جمله «هو اللّه الوحد القهّار» در مقام بیان دلیل منزه بودن خداوند (سبحانه) از فرزندگزینى است; یعنى، چون خداوند واحد و قهار است، پس از فرزندگزینى منزه مى باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار فرزندداری خداتمایز خدا و موجوداتتنوع موجوداتمراتب موجوداتموانع کمال خدااحتجاج خداانتساب فرزند به خداقهارواحدقهاریت خدااحتجاج با مشرکانوحدانیت خداعقیده به فرزندداری خداخدا و فرزندخدا و نقصتوحید ذاتیعقیده مشرکانصفات جلالتنزیه خداجهان بینی توحیدی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- خالقیّت مطلق خداوند، حجّتی بر ردّ اعتقاد جاهلانه مشرکان به فرزند داشتن خدا+۲ آیه
- اقتدار مطلق خدا، دلیل منزّه بودن خدا
- منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۷ آیه
- اعراض کفّار مشرک از توحید و یکتاپرستی+۱ آیه
- حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات+۴ آیه
- افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت+۲ آیه
- تدبیر امور جهان به دست خدای یگانه، دلیل بر توحید ربوبی+۱ آیه
- خداوند، دارای هویّت و ذاتی یگانه و بدون همتا+۲ آیه
- ناسازگاری تثلیث و همتا داشتن با توحید ذاتی+۱ آیه
- سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۲ آیه
- خداوند منزّه از تناسل و تولیدمثل+۳ آیه
- قهاریّت و قدرت کامل، از صفات خداوند+۷ آیه
- غلبه و سلطه کامل خداوند، بر تمام موجودات+۱ آیه
- افرینش و ایجاد، امری دایم و مستمرّ، از سوی خداوند+۱ آیه
- افرینش و تداوم خلقت، براساس خواست و مشیّت الهی+۱ آیه
- انتساب دختر داشتن به خداوند، از عقاید مشرکان صدر اسلام+۱۰ آیه
- منزّه بودن خداوند، از دختر داشتن+۷ آیه
- قدرت الهی بر استتار روز با پوشش شب، دلیل بر قهاریّت خداوند و نفی شریک و فرزند از او+۱ آیه
- ایجاد تفاوت میان روز و شب، از نظر مدّت در طول سال، دلیلی بر قهاریت خداوند و نفی شریک و فرزند از او+۱ آیه
- شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان+۲ آیه
- فرزند داشتن خدا، از عقاید باطل مشرکان+۴ آیه
- منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۷ آیه
- انتساب فرشتگان با عنوان دختران خدا، از عقاید مشرکان جاهلی+۱۰ آیه
- انتساب فرزند به خدا، از جانب مشرکان+۷ آیه
- حرکت شتابان و دقیق خورشید در فلک و مدار خود، از ایات خدا+۴ آیه
- قهّار / اسماوصفات+۷ آیه
- اعراض کفرپیشگان مشرک، از توحید و یکتاپرستی+۱ آیه
- امرزش نسبت دهندگان فرزند به خداوند، برخاسته از مغفرت الهی+۱ آیه