آیه ۶۴ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۶۴ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۵

معنی کلمات و عبارات
«أَفَغَیْرَ اللهِ ...»: مشرکان با لحنی آمرانه و بدون ذکر دلیل و منطق از پیغمبر می‌خواستند بتهای ایشان را پرستش نماید تا بدو ایمان بیاورند و از او پیروی کنند.
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۶۴ تا ۶۶

از امام زین العابدین علیه‌السلام و سدى روایت شده که جماعت قریش نزد ابوطالب آمدند در حالتى که پیامبر هم نزد وى بود. گفتند: اى ابوطالب ما از برادرزاده ات انصاف می‌خواهیم. ابوطالب گفت: منظور شما از انصاف چیست که می‌خواهید او مراعات کند؟ گفتند: او از ما دست بردارد ما نیز از او دست برداریم. او با ما سخن نگوید ما نیز با او سخن نگوئیم. او با ما مبارزه و مقاتله نکند ما نیز با او مقاتله و مبارزه نکنیم. اگر چه این درخواست ما موجب دورى قلب ها از یکدیگر و موجد کینه و بغض خواهد گردید. ابو طالب به پیامبر گفت: اى برادرزاده من سخنان آن‌ها را شنیدى؟ پیامبر فرمود: اى عمّ بزرگوار اگر این خویشاوندان من بخواهند انصاف را رعایت نمایند نشانه رعایت آن اجابت دعوت من و پذیرفتن پند و اندرز من است زیرا خداوند به من امر فرموده که آنان را به دین حنیف ملت ابراهیم دعوت نمایم هر کس چنین دعوتى را اجابت نمود خدا از او خشنود خواهد شد و او را در بهشت جاویدان خود جاى خواهد داد و هر کس دعوت حق را نپذیرفت و عصیان ورزید با او مبارزه و مقاتله خواهم کرد تا این که خداوند میان ما و آن‌ها حکم و داورى کند زیرا او بهترین داوران و قضاوت‌کنندگان است. سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله به اینجا که رسید، قریش همگى گفتند: اى ابوطالب به برادرزاده ات بگو که از شتم و بدگوئى خدایان ما دست بردارد و آن‌ها را به بدى یاد نکند سپس آیه ۶۴ نازل گردید. حسن بصرى گوید: مشرکین به رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم گفتند: آیا آباء و اجداد تو در گمراهى بوده اند؟ سپس این آیات در جواب آن‌ها نازل گردید. سبب نزول این آیات در سوره کافرون نیز آمده است.

کتاب النبوة از ابن بابویه و ابن شهر آشوب و واحدى صاحب اسباب النزول. کتاب الدلائل از بیهقى.

نکات آیه
۱ - درخواست تهدیدآمیز و آمرانه مشرکان از پیامبراسلام(ص) به عبادت معبودهایى جز اللّه «قل أفغیر اللّه تأمرونّى أعبد» ۲ - عبادت، تنها شایسته خالق هستى و مدبر و صاحب اختیار جهان است. «قل أفغیر اللّه تأمرونّى أعبد» «فا» در «أفغیر اللّه» یا براى تفریع این آیه به آیات پیش است - که از خالقیت و تدبیر خدا سخن گفته است - و یا رابطه براى جواب شرط مقدر است که تقدیر آن چنین مى باشد: «إن کان اللّه خالق کلّ شىء فکیف تأمروننى أن أعبد غیر اللّه». در هر صورت پیام آیه شریفه این است که با وجود خالق بودن خداوند، عبادت غیر او شایسته نیست. ۳ - مشرکان، مردمى نادان اند. «أفغیر اللّه تأمرونّى أعبد أیّها الجهلون» برداشت یاد شده مبتنى بر این دیدگاه است که «جاهلون» لازم بوده و متعلقى نداشته باشد. در این صورت این واژه حاکى از سجیه و صفت دائمى مشرکان خواهد بود. ۴ - شرک و عبادت غیر خدا، نشانه جهل و نادانى نسبت به حقیقت الوهیت است. «اللّه خلق کلّ شىء ... له مقالید السموت ... أفغیر اللّه تأمرونّى أعبد أیّها الجهلون» برداشت یاد شده مبتنى بر این احتمال است که «جاهلون» متعدى باشد و متعلق جهل، حقایقى باشد درباره خداوند که در آیات پیشین از آن یاد شده است.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۸)
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به اعلام عبادت خالصانه خود برای خدا+۱۱ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۵ آیه
  • مبرّا بودن انبیا، از هرگونه شرک+۲ آیه
  • افرینش اشیا و تدبیر موجودات از سوی خالق متعال، دلیل بر توحید خالقیّت
  • خداوند یکتا، تنها معبود شایسته برای عبادت+۹ آیه
  • توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۶ آیه
  • عبادت غیر خدای یگانه، نشانه جهالت و نادانی+۲ آیه
  • مالکیّت خدا بر تمام امور هستی، از دلایل توحید عبادی+۳ آیه
  • تعقّل و خردورزی، زمینه پرستش خدای یگانه+۱ آیه
  • دعوت شدن مشرکان کافر به توحید، از سوی پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۶ آیه
  • سرشت توحیدی بشر، نیازمند تذکّر و تنبّه+۱ آیه
  • جهل انسانها، مانع گرایش به توحید+۴ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله)، از خداپرستان موحّد+۱۲ آیه
  • توحید، از نعمتهای الهی و شایسته سپاسگزاری+۵ آیه
  • جهل به اوصاف و ویژگیهای معبود راستین، از عوامل گرایش به بتپرستی
  • درخواست مشرکان از پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای پرستش غیر خدا، ناشی از جهل انان
  • شرک، زاییده جهل+۴ آیه
  • مشرکان، مردمی نادان به عدم شایستگی معبودان باطل برای عبادت
  • دفاع پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از توحید، با مبارزه علیه شرک و بت پرستی+۶ آیه
  • فرمان مشرکان به شرک و بت پرستی، مورد پرسش سرزنش امیز پیامبر(صلی الله علیه واله) از انان
  • فرمان مشرکان به شرک و بت پرستی، مورد پرسش سرزنش امیز پیامبر(صلی الله علیه واله) از انان
  • شرک در عبادت، مورد نکوهش و نهی خدا+۵ آیه
  • نااگاهی به عظمت خدا و نقش او در تدبیر هستی، موجب شرک+۱ آیه
  • شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۶ آیه
  • مبارزه با شرک و چندگانه پرستی، محتوای رسالت تمامی پیامبران+۱ آیه
  • شرک ستیزی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، با تمام مشرکان+۱۳ آیه
  • مشرکان، در شمار جاهلان+۴ آیه
  • مشرکان، دعوت کننده دیگران به شرک
  • تنها خدا، شایسته عبادت+۶ آیه
  • جهل و نااگاهی، مانعی برای عبادت خدا
  • عبادت غیر خدا، نشانه جهل و نادانی+۱ آیه
  • شرک و عبادت غیر خدا، موجب حبط عمل+۱ آیه
  • عبادت غیر خدا و شرک، باعث خسران و زیانکاری+۱ آیه
  • عبادت غیر خدا، نشانه ناسپاسی و قدرناشناسی+۴ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور خدشه دار کردن اعتقادات شرک الود عرب جاهلیّت+۹ آیه
  • دعوت مشرکان به توحید، از جانب محمّد صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، از خداپرستان موحّد+۱۰ آیه
  • درخواست کافران از پیامبراکرم صلی الله علیه و اله برای پرستش غیر خدا+۲ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظف به خودداری از عبادت معبودهای مشرکان+۶ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله موظّف به اعلام عبادت خالصانه خود برای خدا+۹ آیه
  • عبادت محمّد صلی الله علیه و اله، فقط برای خداوند+۸ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به اخلاص در عبادت و پرستش خداوند+۷ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به اعلام عبادت خالصانه خود برای خدا+۱۰ آیه
  • تنزیه پیامبر صلی الله علیه و اله، از هرگونه شرک و بتپرستی+۱۰ آیه
  • سازشناپذیری پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر مشرکان+۵ آیه
  • فرمان الهی، عامل سازش ناپذیری پیامبر صلی الله علیه و اله بادشمنان خدا+۴ آیه
  • فرمان مشرکان به شرک و بت پرستی، مورد پرسش سرزنشامیز پیامبر صلی الله علیه و اله
  • اعتقاد به توحید، از نعمتهای الهی و شایسته سپاسگزاری+۳ آیه
واژه‌ها