آیه ۲۲ سوره زمر

سوره زمر(الزمر)، آیه ۲۲ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۶۱

أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَىٰ نُورٍ مِّن رَّبِّهِ فَوَيْلٌ لِّلْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُم مِّن ذِكْرِ اللَّهِ أُولَٰئِكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ

آیا کسی که خدا سینه‌اش را برای اسلام گشاده است و بر فراز مرکبی از نور الهی قرار گرفته (همچون کوردلان گمراه است؟!) وای بر آنان که قلبهایی سخت در برابر ذکر خدا دارند! آنها در گمراهی آشکاری هستند!

معنی کلمات و عبارات
«شَرَحَ صَدْرَهُ»: (نگا: انعام / طه / ). «عَلی نُورٍ»: دارای نور هدایت است (نگا: مائده / و ، نور / ، حدید / ). بینش روشن خدادادی. «أَفَمَن شَرَحَ ...»: جواب (مَنْ) محذوف است که مفهوم از سیاق سخن است و تقدیر چنین است: أَفَمَن شَرَحَ اللهُ صَدْرَهُ لِلإِسْلامِ فَهُوَ عَلی نُورٍ کَمَنْ هُوَ قَاسِی الْقَلْبِ لا یَهْتَدِی بِنُورٍ. (نگا: محمّد / ). «ذِکْرِ اللهِ»: یاد خدا. قرآن خدا (نگا: آل‌عمران / ، اعراف / و ، حجر / و نحل / ). «الْقَاسِیَةِ»: سخت و سنگین (نگا: مائده / ، حجّ / ).
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - مؤمنان، برخوردار از شرح صدر و روح تسلیم و انقیاد در برابر حق «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم» «شرح» به معناى بسط و سعه است و شرح صدر به معناى بسط و گشادن سینه و قلب براى تحمل و پذیرش سخن حق است. «اسلام» در دو معنا به کار مى رود ۱- تسلیم و انقیاد، ۲- دین اسلام. گفتنى است که برداشت بالا مبتنى بر معناى نخست اسلام است آیه شریفه نیز درصدد بیان اوصاف مؤمنان است. ۲ - گرایش به دین اسلام، در گرو وجود سعه صدر و روح پذیرش حق در انسان است. «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم» ۳ - اسلام، نام دین حضرت محمد(ص) و شناخته شده در دوران نخستین رسالت «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم» گفتنى است که شناخته شده بودن نام اسلام در صدر اسلام، با توجه به مکى بودن سوره و آیه مورد بحث است. ۴ - شرح صدر، زمینه ساز تابش نور هدایت خداوند بر قلب انسان و استفاده از دلایل و برهان هاى الهى «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه» «نور» در آیه شریفه، کنایه از هدایت، دلایل و براهین الهى است. تفریع «فهو على نور من ربّه» بر «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام»، گویاى برداشت بالا است. ۵ - اسلام، دین متکى بر معرفت و برهان و دلیل «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه» ۶ - مؤمنان، برخوردار از معرفت و نور هدایت الهى «فهو على نور من ربّه» ۷ - شرح صدر و برخوردارى از نور و برهان هاى الهى، از اوصاف صاحبان عقل و خرد ناب است. «لکن الذین اتّقوا ... إنّ فى ذلک لذکرى لأُولى الألبب . أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه» برداشت یاد شده بر این دیدگاه استوار است که آیه شریفه، تفریع بر دو آیه پیشین بوده و بیان براى آن دو باشد که در اوصاف تقواپیشگان و صاحبان عقل و خرد ناب است. ۸ - هدایت انسان هاى حق پذیر و داراى شرح صدر، مقتضاى ربوبیت الهى است. «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه» ۹ - انقیاد و تسلیم، روح ادیان الهى و توحیدى «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه» ۱۰ - وجود اختلاف اساسى انسان مؤمن حق پذیر و نرم دل با کافر حق ناپذیر و سنگدل، از نظر شخصیت و سرنوشت «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فویل للقسیة قلوبهم» «من» در آیه شریفه، اسم موصول و مبتدا است و خبر آن - به قرینه جمله بعدى (فویل للقاسیة قلوبهم...) - جمله اى محذوف مى باشد. تقدیر کلام چنین است: «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام ... کمن قسا قلبه». بنابراین مى توان گفت: آیه شریفه درصدد مقایسه میان شخصیت دو انسان مؤمن و کافر و سرنوشت آنان در آینده است. ۱۱ - مقایسه کردن میان نیکان و بدان، از روش هاى تربیتى قرآن «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم فهو على نور من ربّه فویل للقسیة قلوبهم» ۱۲ - سنگدلان غافل از خدا، دچار سرنوشتى دردآور «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه» واژه «ویل» براى تفجیع و تحسّر است و در جایى به کار مى رود که حادثه دردآورى پیش آمده و یا در شرف وقوع باشد. ۱۳ - قساوت قلب و سنگدلى، مانع پذیرش حق و تابش نور الهى بر قلب ها «أفمن شرح اللّه صدره للإسلم ... فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه» توصیف کافران به قساوت قلب و سنگدلى، در برابر مؤمنان - که از نور هدایت الهى برخورداراند - مى تواند بیانگر این نکته باشد که قساوت قلب، مانع تابش نور هدایت الهى در قلب ها است. ۱۴ - یاد خدا، نشانه شرح صدر و نرم دلى و پاکى از قساوت قلب است. «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه» در این آیه از ویژگى هاى سنگدلان، غفلت و دورى از یاد خدا برشمرده شده است. بنابراین مى توان استفاده کرد آنان که یاد خدا مى کنند چنین نیستند; بلکه همواره با شرح صدر و نرم دلى به سر مى برند. ۱۵ - کافران اسلام گریز، دچار سنگدلى و قساوت قلب اند. «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه» ۱۶ - کسانى که قلبشان دچار قساوت بوده و دلشان سخت مى باشد، در گمراهى شدید و آشکارى به سر مى برند. «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه أُولئک فى ضلل مبین» آشکار بودن ضلالت سنگدلان، مى تواند به خاطر شدید و بسیار بودن آن باشد; به گونه اى که این حقیقت براى همگان محرز و انکارناپذیر است. ۱۷ - قساوت قلب و خدا فراموشى، نشانه گمراهى سخت و آشکار «فویل للقسیة قلوبهم من ذکر اللّه أُولئک فى ضلل مبین»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۸ - «روى أنّ النبىّ(ص) قرأ «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام فهو على نور من ربّه» فقال إنّ النور إذا وقع فى القلب إنفسح له و انشرح، قالوا: یا رسول اللّه فهل لذلک علامة یعرف بها؟ قال: التجافى عن دارالغرور و الإنابة إلى دار الخلود و الإستعداد للموت قبل نزول الموت; [منبع: روضة الواعظین، ص ۴۴۸، (مجلس فى ذکر الدنیا); نورالثقلین، ج ۴، ص ۴۸۵، ح ۴۰.] از رسول خدا(ص) روایت شده است که آن حضرت آیه «أفمن شرح اللّه صدره للإسلام فهو على نور من ربّه» را تلاوت کرد و آن گاه فرمود: هنگامى که نور وارد قلب مى شود، قلب براى اسلام باز و گشاده مى گردد. گفتند: اى رسول خدا! آیا علامتى براى آن هست که به وسیله آن شناخته شود؟ فرمود: علامت آن پهلو تهى کردن از خانه غرور و بازگشت به خانه جاویدان و آماده شدن براى مرگ قبل از آمدن آن است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۰)
  • برخورداری از شرح صدر، زمینه پذیرش اسلام
  • پذیرش اسلام، زمینه بهرهمندی از نور الهی
  • قساوت قلب، از عوامل اسیبزننده به تربیت+۱ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۷ آیه
  • مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • جهنّم، دربردارنده وادی عمیق، برای عدّهای از جهنّمیان
  • توفیق شرح صدر، مقتضای ربوبیّت خدا+۴ آیه
  • هدایت انسانهای حق پذیر و دارای شرح صدر، از اثار ربوبیّت خداوند
  • جهنّم، دارای درّه های عذاب
  • شرح صدر و نور قلبی، موجب پذیرش دین حق+۱ آیه
  • اسلام ،تنها دین مورد قبول خداوند+۲ آیه
  • قلب، از ابزارهای ذکر و یاد خدا+۱ آیه
  • اعراض از ذکر و یاد خدا، موجب ضلالت و گمراهی+۱ آیه
  • ذکر خداوند در دل، از انواع ذکر او+۲ آیه
  • گمراهی اشکار، بر اثر غفلت از ذکر خدا
  • قساوت قلب، از موانع ذکر خدا+۱ آیه
  • برابر دانستن انسانهای دارای شرح صدر و هدایت یافته با کافران گمراه، مورد پرسش انکاری خدا از انسانها
  • برابر دانستن انسانهای دارای شرح صدر و هدایت یافته با کافران گمراه، مورد پرسش انکاری خدا از انسانها
  • تسلیم بودن در برابر خدا، نتیجه شرح صدر و باز بودن سینه+۱ آیه
  • یاد خدا، نشانه شرح صدر و نرمی دل+۴ آیه
  • برخورداری از شرح صدر، زمینه پذیرش اسلام+۱ آیه
  • شرح صدر، زمینه هدایت پذیری انسان+۱ آیه
  • شرح صدر، از ویژگیهای اولواالالباب+۱ آیه
  • برخورداری مؤمنان، از شرح صدر+۱ آیه
  • شرح صدر، پرتوی از ربوبیّت پروردگار+۱ آیه
  • خداوند، منشا اعطای شرح صدر به ادمیان+۲ آیه
  • بهره مندی از شرح صدر زمینه ای برای شناخت حق
  • غفلت از یاد خدا، عامل گمراهی انسانها
  • قساوت قلب، عامل گمراهی انسانها
  • قساوت قلب، موجب غفلت از یاد خدا و مواعظ او+۱ آیه
  • تفاوت اساسی بین انسان مؤمن نرم دل با کافر قسیّ القلب، از نظر شخصیّت حقیقی
  • قساوت قلب، مایه گمراهی و هدایت ناپذیری
  • قساوت، مانع تابش نور الهی بر قلبها
  • قساوت قلب، مانع تسلیم شدن در برابر خداوند و پذیرش دین او
  • قساوت قلب، مانع شرح صدر و تابش نور الهی بر قلب
  • قساوت قلب و سنگدلی کافران، در صدر اسلام+۱ آیه
  • کافران سنگدل، مورد تهدید خداوند
  • قساوت قلب کافران، سبب گمراهی اشکار انان
  • بی تفاوتی در برابر تذکارها و رهنمودهای قران در مدّت طولانی، موجب قساوت قلب+۱ آیه
  • سنگدلان غافل از خدا، گرفتار سرنوشتی شوم و درداور
  • قساوت قلب و سخت دلی، مایه گرفتاری به وادی جهنّم
  • روحیّه حق پذیری در برابر تعالیم الهی، مانع قساوت قلب و سنگدلی انسان+۲ آیه
  • ذکر و یاد خدا، مانع سخت دلی ادمی+۱ آیه
  • شرح صدر، از موانع قساوت قلب
  • بهره مندی از نورانیّت الهی، مانع قساوت قلب
  • انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۴ آیه
  • یاد خدا، نشانه شرح صدر و بردباری قلب ادمی
  • بردباری قلب، زمینه ساز تابش نور هدایت بر ان
  • اسلام، نام رسمی دین پیامبر خاتم صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • سعه صدر و برخورد خوب با مخاطبان، هنگام سخن گفتن با انان، از عوامل مدح خداوند از انسان+۱ آیه
  • بهرهمندی از هدایت الهی، زمینهساز برخوردار شدن از علم مکاشفه و تشخیص حق و باطل
  • برخورداری مؤمنان، از شرح صدر+۱ آیه
  • قساوت قلب و غفلت از یاد خدا، سبب نفرین او
  • تشبیه ادله هدایت به نور، در شناخت پروردگار و هدایت به سوی او
  • پذیرش اسلام، زمینه بهرهمندی از نور الهی+۱ آیه
  • قساوت قلب، موجب محرومیت از نور پروردگار
  • اسلام، دین نورانی و هدایتگر+۱ آیه
  • شرح صدر، زمینه هدایتپذیری انسان+۱ آیه
  • قساوت و سنگدلی، زمینه منع هدایتهای الهی+۱ آیه
واژه‌ها