آیه ۱ سوره فیل

سوره فیل(الفيل)، آیه ۱ · جزء ۳۰ · صفحه ۶۰۱

معنی کلمات و عبارات
«أَلَمْ تَرَ؟»: آیا ندیده‌ای؟ مراد از دیدن، شنیدن و باخبر شدن است (نگا: بقره / و و فجر / . مخاطب هرچند پیغمبر است، ولی مراد عموم مردم است. «أَصْحَابِ»: جمع صاحِب، دارندگان. «الْفِیلِ»: فیل اسم جنس و در معنی جمع است. «أَصْحَابِ الْفِیلِ»: فیلداران. مراد سپاه حبشه است که به سرداری ابرهه برای تخریب کعبه به سوی مکّه حرکت کردند و فیلهائی را به همراه داشتند. علّت حمله این بود که حبشیها که بر یمن فرمانروائی می‌کردند، چون توجّه مردم را به کعبه دیدند، کلیسائی را در صنعاء ساختند تا توجّه مردمان جزیرةالعرب را بدان جلب کنند و آنجا را مرکز عبادت و تجارت نمایند، ولیکن مکّه همچنان کانون پرستش ماند. در سرزمین، «مغمس» نزدیک مکّه سپاه ابرهه از سوی دسته‌های پرندگان مورد هجوم قرار گرفت و فیلهای عظیم‌الجثّه با پرندگان ضعیفی از پای درآمدند.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - لشکرى فیل سوار پیش از عصر بعثت، گرفتار کیفر خداوند شده، به شدّت مجازات شدند. «ألم تر کیف فعل ربّک بأصحب الفیل» ۲ - سرکوب فیل داران از جانب خداوند، رخدادى شگفت و خاطره اى زنده در عصر بعثت «ألم تر کیف فعل ربّک بأصحب الفیل» استفهام در «ألم تر» - علاوه بر تعجبى بودن - اصل رؤیت را تحقق یافته قلمداد کرده است; کنایه از این که گرچه مخاطب، آن حادثه را ندیده است; ولى شهرت آن به حدى است که گویا او نیز دیده است. ۳ - وابستگى سرکوب اصحاب فیل به خداوند، امرى روشن و بى نیاز از تأمل و برهان «ألم تر» ۴ - برخورد شدید خداوند با فیل داران مهاجم، جلوه ربوبیت او و فراهم آورنده زمینه رشد براى آیین اسلام بود. «ربّک» اضافه «ربّ» به ضمیر در خطاب به رسول اکرم(ص)، بیانگر این است که نابودى اصحاب فیل، آن حضرت را در مسیر رسالت الهى اش، از تربیت و تدبیر الهى برخوردار کرده است. ۵ - هجوم ابرهه به مکه با سپاهیانى فیل سوار و سرکوب شدید آنان از جانب خداوند «ألم تر کیف فعل ربّک بأصحب الفیل» آیات این سوره، به داستان «ابرهه» نظر دارد که شهرت آن تا حد مبدأ تاریخ شدن، از تصریح به نام او، بى نیاز ساخته است. ۶ - استفاده از فیل در جنگ هاى عرب، کم سابقه و نشانه برخوردارى سپاه مهاجم، از تجهیزات پیشرفته جنگى بود. «ألم تر کیف فعل ربّک بأصحب الفیل» شهرت سپاه ابرهه با عنوان «اصحاب الفیل»، نشانگر تازگى داشتن این ابزار جنگى و هراس افکن بودن آن است. ۷ - داستان اصحاب فیل و کیفر دیدن آنان، حادثه اى عبرت آموز و شایسته تدبر «ألم تر کیف» ۸ - سرکوب کردن اصحاب فیل، نشانه قدرت خداوند «کیف فعل ربّک» ۹ - هشدار خداوند به مخالفان و حرمت شکنان کعبه و تهدید آنان به کیفرى نظیر نابودى اصحاب فیل «ألم تر کیف فعل ربّک بأصحب الفیل» ۱۰ - توجّه به ماجراى اصحاب فیل، دلگرم کننده و اطمینان بخش براى پیامبر(ص) و مؤمنان عصر بعثت «ألم تر کیف فعل ربّک بأصحب الفیل»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۱ - عن أبى عبداللّه عن أبیه عن أبائه(ع) قال: لمّا ظهرت الحبشة بالیمن وَجَّهَ یکسوم ملک الحبشة بقائدین من قُوّاده یقال لأحدهما أبرهة و الآخر أرباط فى عشرة من الفِیَلَةِ کلّ فیل فى عشرة آلاف لِهَدْم بیت اللّه الحرام ... فقتل أبرهة أرباط و استولى على الجیش فلمّا قارب مکّة ... أقبلت الطیر الأبابیل فى منقار کلّ طائر حجر و فى رجلیه حجران فکان الطائر الواحد یقتل ثلاثة من أصحاب أبرهة ... و قد قصّ اللّه تبارک و تعالى نبأهم فقال سبحانه: ألم تر کیف فعل ربّک بأصحاب الفیل; [منبع: کنزالفوائد کراجکى، ص ۸۱; بحارالأنوار، ج ۱۵، ص ۱۴۱، ح ۷۲.] امام صادق از پدرانش(ع) نقل کرده است: چون حبشیان بر یمن پیروز شدند، پادشاه حبشه به نام «یکسوم» دو نفر از فرماندهان خود به نام هاى «ابرهه» و «ارباط» را به همراه ده فیل - که همراه هر فیل ده هزار نیرو بود - براى منهدم کردن خانه خدا [به مکّه] فرستاد ... ابرهه، ارباط را به قتل رساند و خود مسلّط بر نیروها شد. پس چون به مکّه نزدیک شد ... آن پرندگان پى درپى آمدند و در منقار هر یک از آنها، یک سنگ و در پاهایشان دو سنگ بود. هر پرنده اى سه نفر از اصحاب ابرهه را مى کشت ... خداى تبارک و تعالى داستان آنان را نقل کرده، فرموده است: ألم تر کیف فعل ربّک بأصحاب الفیل».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲۰)
  • ابابیلِ سرکوب کننده اصحاب فیل، نشانه قدرتمندی خدا+۳ آیه
  • درهم کوبیده شدن اصحابفیل با ابابیل، از ایاتخدا+۲ آیه
  • لزوم دقّت نظر در حدّ مشاهده عینی ایات خدا+۱ آیه
  • خداوند، بر هم زننده نقشه اصحاب فیل برای تخریب کعبه با فرستادن دستههای پرندگان (طیراًابابیل)+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل با انداختن سنگریزه از سوی دستههای پرندگان (طیراً ابابیل) امری خارقالعاده از طرف خداوند+۴ آیه
  • نابودی اصحاب فیل با دستههای پرندگان (طیراًابابیل) نشانه قدرت خداوند+۳ آیه
  • سجیل (سنگ گل)، سلاح دستههای پرندگان (طیراً ابابیل) برای نابودی اصحاب فیل+۲ آیه
  • ماموریت دستههای پرندگان (طیراً ابابیل) برای نابودی اصحاب فیل از سوی خدا+۲ آیه
  • نابودکردن اصحاب فیل، ماموریّت الهی برای دستههایی از پرندگان+۱ آیه
  • هدف قرار گرفتن اصحاب فیل با سجّیل (سنگ گل) از سوی پرندگان+۲ آیه
  • تصمیم اصحاب فیل بر تخریب کعبه+۱ آیه
  • باطل شدن مکر اصحاب فیل در تهاجم به کعبه از سوی خداوند+۱ آیه
  • تشبیه بدنهای هلاک شده اصحاب فیل، به کاه خورده شده+۲ آیه
  • نقشه اصحاب فیل برای تخریب کعبه+۱ آیه
  • خنثیسازی توطیه اصحاب فیل برای تخریب کعبه، مقتضای ربوبیت پروردگار+۱ آیه
  • ناکامی اصحاب فیل در توطیه خود برای تخریب کعبه+۱ آیه
  • ماجرای اصحاب فیل و هلاکت انان بهوسیله سنگریزههای پرندگان، مایه عبرت و دقت+۳ آیه
  • قصّه اصحاب فیل، مایه تسلّی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • قصّه اصحاب فیل، نشانه قدرت و ایه الهی و امری خارقالعاده+۴ آیه
  • قطعی و معروف بودن سرگذشت اصحاب فیل در دوران پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • نابودی اصحاب فیل با پرتاب سنگریزه از سوی گروههایی از پرندگان+۳ آیه
  • نابود شدن خارقالعاده اصحاب فیل بسان کاه ریز شده از سوی خداوند+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، مقدمهای برای اُلفت و پیوستن قریش به یکدیگر+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، باعث از میان رفتن ترس و وحشت قریش در سفرهای بازرگانی+۳ آیه
  • هلاکت اصحاب فیل، باعث از میان رفتن ترس قریش از انان+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی خداوند، زمینهای مناسب برای تجارت تابستانی و زمستانی قریش در کمال امنیّت+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، رفع مانعی از سوی خدا برای فراهم اوردن روزی قریش و نجات انان از گرسنگی+۴ آیه
  • ایجاد محیط اُلفت و ارامش برای عبادت خدا، در پی نابودی اصحاب فیل+۳ آیه
  • امتنان خداوند بر قریش با نابودی اصحاب فیل و ایجاد امنیّت اقتصادی برای سفرهای بازرگانی انان+۵ آیه
  • حرم الهی، محیطی امن برای ساکنان ان+۳ آیه
  • امداد الهی، سبب درامان ماندن مکّه و ساکنان ان در حمله اصحاب فیل+۳ آیه
  • متلاشی شدن بدنهای اصحاب فیل، همانند کاه خردشده+۱ آیه
  • تشبیه بدنهای خُرد شده اصحاب فیل، به برگ گیاه جویده شده+۱ آیه
  • تبدیل اصحاب فیل به صورت برگ گیاه جویده شده، بر اثر سنگْبارانِ دستههایی از پرندگان+۲ آیه
  • ابابیل، نازلکننده عذاب خداوند بر اصحاب فیل+۲ آیه
  • قدرتنمایی خدا، در به هلاکت رساندن اصحاب فیل با گروههای پرنده+۴ آیه
  • خنثی شدن توطیه اصحاب فیل، به وسیله پرندگان+۴ آیه
  • نابودی اصحاب فیل به جهت الفت یافتن قریش برای اقامت مکّه با احساس امنیّت در سفرهای تجاری تابستانی و زمستانی+۲ آیه
  • تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۵ آیه
  • ضرورت مطالعه تاریخ پیشینیان و عبرتاموزی از فرجام انان+۱ آیه
  • امنیّت بخشیدن به سفرهای تجاری قریش، دلیل هلاکت اصحاب فیل+۴ آیه
  • تجارت قریش، عامل انس و الفت انها در اقامت به مکّه+۴ آیه
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۱ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۳ آیه
  • اجساد متلاشی شده اصحاب فیل، همانند کاه خورد شده+۱ آیه
  • تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۵ آیه
  • امنیّت در مکّه، قابل تامّل و اندیشه+۹ آیه
  • اهمیّت مطالعه و تفکّر در تاریخ، برای عبرت گرفتن از ان+۵ آیه
  • درهم کوبیده شدن اصحاب فیل با ابابیل، درخور تفکّر و اندیشه+۴ آیه
  • هشدار خداوند به حرمتشکنان کعبه، از عذاب سخت+۳ آیه
  • تهدید کافران صدر اسلام به عذاب و کیفر، از سوی خدا+۴ آیه
  • استفاده سپاه ابرهه از فیل در جنگ و هجوم خود
  • پاسداری از کعبه و حفظ ان، از جمله وظایف جنود الهی+۴ آیه
  • مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۲ آیه
  • استفاده ابرهه و لشکریانش از فیل، برای سواری و حمل و نقل در حمله به کعبه
  • تبدیل اصحاب فیل همانند خار و خاشاک از جانب خداوند، در پی نابودی انان به وسیله ابابیل+۳ آیه
  • تبدیل اصحاب فیل همانند خاشاک، فرجام حیله و مکر انان+۱ آیه
  • تشبیه اصحاب فیل به خار و خاشاک، پس از نابودی انها به وسیله ابابیل، و فرمان خداوند، به منظور عبرت گیری+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل و تبدیل شدن انان به همانند خار و خاشاک، موجب الفت و همبستگی قریش+۲ آیه
  • کیفر و هلاکت اصحاب فیل، از اثار تدبیر خدا برای حفظ کعبه+۵ آیه
  • کیفر گناهکاران و ظالمان در دنیا، از سوی خداوند+۳ آیه
  • تشبیه عذاب و هلاکت اصحاب فیل به خاشاک و کاه خورده شده حیوان+۱ آیه
  • هلاکت اصحاب فیل، عامل از میان رفتن خوف قریش+۳ آیه
  • استمرار اسایش قریش با هلاکت اصحاب فیل+۴ آیه
  • خداوند، تامین کننده امنیّت راه سفرهای زمستانی قریش، با نابود کردن اصحاب فیل+۲ آیه
  • هلاکت اصحاب فیل و تامین امنیّت سفرهای زمستانی و تابستانی قریش، زمینه ساز تامین معاش انان+۳ آیه
  • فراهم امدن زمینه مناسب از جانب خداوند برای سفرهای زمستانی و تابستانی قریش، حجّتی کامل بر لزوم روی اوردن انان به عبادت خداوند+۲ آیه
  • امن شدن سفرهای تابستانی و زمستانی قریش، پس از هلاکت اصحاب فیل+۸ آیه
  • پرسش تقریری خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) درباره هلاکت اقوام نیرومند و حاکمان قدرتمند+۵ آیه
  • ماجرای اصحاب فیل و هلاکت و درهم کوبیده شدن انان با پرندگان ابابیل، مورد پرسش تقریری خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • ابابیل و پرندگان هلاک کننده اصحاب فیل، دارای شعور و ادراک+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل، در توطیه خود برای تخریب کعبه، از ایات الهی+۲ آیه
  • شکست و نابودی اصحاب فیل، مقدمه ای برای به هم پیوستن و اُلفت قریش+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل، نعمتی الهی برای قریش+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل و اشفته ساختن نقشه های انان، به وسیله پرندگانی کوچک، نشانه ای از قدرت خداوند+۳ آیه
  • شکست اصحاب فیل، مانع گرفتاری قریش به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و جانفرسا+۴ آیه
  • شکست و نابودی اصحاب فیل، باعث ایجاد محیطی مناسب برای عبادت خدا+۳ آیه
  • شکست اصحاب فیل، زمینه ای مناسب برای رونق تجارت قریشیان+۳ آیه
  • تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۵ آیه
  • دعوت خداوند از انسانها، برای عبرت اموزی+۲ آیه
  • تفکّر درباره چگونگی سرکوب کردن اصحاب فیل، نشانه قدرتمندی خدا و عبرت اموز+۳ آیه
  • تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۵ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی ابابیل (گروههایی از پرندگان) با پرتاب سنگریزه+۴ آیه
  • نابودی اصحاب فیل با سنگ گلین+۳ آیه
  • فاعل / اسماوصفات+۳ آیه
  • هجوم ابرهه با سپاهیانی از فیل سواران، برای تخریب کعبه
  • فیل، از ابزار مورد استفاده در جنگ
  • بی تاثیری استفاده از فیل، در پیروزی سپاه ابرهه+۱ آیه
  • نابودی فیلها همراه با سواران انها با حمله پرندگان ابابیل، حادثه ای خارق العاده و شایسته تفکّر و یاداوری+۳ آیه
  • هلاکت فیلها و سواران انها و تبدیل شدن شان به علف جویده شده، بر اثر قهر الهی+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی خدا، برای اطعام به قریش و نجات انان از گرسنگی+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل، مانع گرفتار شدن قریش به فقر اقتصادی و گرسنگی فراگیر و طاقت فرسا+۴ آیه
  • شکست و نابودی اصحاب فیل به فرمان خداوند، موجب الفت و همبستگی قریش+۲ آیه
  • شکست اصحاب فیل، موجب امنیّت قریش و از میان برنده زمینه تهاجم دیگران به مکّه+۳ آیه
  • امتنان خداوند بر قریش با نابودی اصحاب فیل و ایجاد امنیت اقتصادی برای سفرهای بازرگانی انان+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل از سوی خداوند، زمینه ای مناسب برای تجارت تابستانی و زمستانی قریش در کمال امنیّت+۳ آیه
  • از هم پاشیده شدن نظام زندگی و شیوه امرار معاش قریش در صورت پیروزی ابرهه و سپاه فیل+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، مایه استحکام پیوند قریش با شهر مکّه و ادامه زندگی انان در ان شهر+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، باعث از بین رفتن ترس و وحشت قریش، در سفرهای بازرگانی خود+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، مقدّمه ای برای الفت و پیوستن قریش به یکدیگر+۱ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، باعث از بین رفتن ترس و وحشت قریش، در سفرهای بازرگانی+۳ آیه
  • نابودی اصحاب فیل به امر خداوند، زمینه ای مناسب برای تجارت تابستانی و زمستانی قریش در کمال امنیّت+۲ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، زمینه ای برای فراهم شدن روزی قریش و نجات انان از گرسنگی+۴ آیه
  • مواجه شدن کاروانهای تجارتی قریش با خطر جدّی، بر اثر هجوم اصحاب فیل به مکّه+۴ آیه
  • نقل داستان اصحاب فیل و کیفر دیدن انان، برای عبرت و تدبر
  • امنیّت کاروان تجاری قریش، پس از شکست و نابودی سپاه ابرهه، نعمتی قابل یاداوری+۸ آیه
  • تشبیه اجساد متلاشی شده اصحاب فیل به کاه+۱ آیه
  • ناکامی ابرهه و سپاه فیل سوار وی، در تخریب کعبه+۱ آیه
  • کعبه، وسیله اتّحاد و اعتبار قریش+۳ آیه
  • نقش کعبه، در امنیّت و سفرهای تجاری قریش+۳ آیه
  • شکست اصحاب فیل، مانع گرفتاری قریش به گرسنگی فراگیر و جان فرسا+۲ آیه
  • توجّه به دوران گرسنگی و ناامنی قریش مایه عبرت+۴ آیه
  • نابودی اصحاب فیل، با سنگهایی از جنس گِل+۲ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۱ آیه
  • دعوت خدا از پیامبر صلی الله علیه و اله برای مطالعه و تفکّر، در چگونگی هلاکت اصحاب فیل+۱ آیه
  • فروریختن سنگهای گلین بر سر اصحاب فیل، سبب مرگ انان+۱ آیه
  • توطیه و مکر فیلسواران سپاه ابرهه، علیه کعبه و مکّه+۱ آیه
  • نابودی مکر و نیرنگ فیلسواران سپاه ابرهه، با هجوم دستهای از ابابیل به سوی انان+۱ آیه
  • سرکوب فیل سواران مهاجم ابرهه به وسیله پرندگان، نشانه اراده قاطع خداوند، در دفاع از مکه+۱ آیه
  • قدرت نمایی خداوند در سرکوب مهاجمین به مکه توسط پرندگان ابابیل+۳ آیه
واژه‌ها