سوره کهف(الكهف)، آیه ۵۴ · جزء ۱۵ · صفحه ۳۰۰
وَلَقَدْ صَرَّفْنَا فِي هَٰذَا الْقُرْآنِ لِلنَّاسِ مِن كُلِّ مَثَلٍ وَكَانَ الْإِنسَانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا
و در این قرآن، از هر گونه مثلی برای مردم بیان کردهایم؛ ولی انسان بیش از هر چیز، به مجادله میپردازد!
معنی کلمات و عبارات
«صَرَّفْنَا»: به شیوههای گوناگون بیان کردهایم. به گونههای مختلف تکرار نمودهایم (نگا: اسراء / ). «جَدَلاً»: مجادله و مشاجره. در اینجا مراد ستیزه و نزاع به باطل است. تمییز است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند، در قرآن، به بیان هاى گوناگون، مثال ها و نمونه هاى فراوانى را براى هدایت بشر، طرح کرده است. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل»
«صرّفنا» به معناى «بیّنا» است; یعنى «بیان کردیم» (لسان العرب)، ولى از آن جهت که باب تفعیل، براى تکثیر است، مراد، بیان هاى متعدد است. ریشهء کلمه «صرّفنا» که تصریف و تغییر از حالتى به حالتى است، گویاى آن است که این بیانات، گوناگون و متنوع هستند.
۲- آوردن مثال و نمونه، از شیوه هاى بیانى قرآن و از روش هاى مناسب در تبلیغ و بیان حقایق است. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل»
براى «مَثَل» معانى متعددى از جمله: «شبیه و نظیر» و «حدیث (کلام تازه)» و «ضرب المثل» و «صفت» ذکر شده است. در آیه مورد بحث، به مناسبت «و اضرب لهم مثلاً رجلین» - در آیات قبل - ظاهراً، مقصود، ذکرِ شبیه و نظیر است.
۳- سرگذشت رفاه مند مغرور، عصیان ابلیس و بى پاسخ ماندن استمداد مشرکان از معبودان خویش در قیامت، نمونه هایى از مثال هاى هدایت گر قرآن است. «واضرب لهم مثلاً رجلین ... و لقد صرّفنا فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل»
این آیه، به منزله نگاهى است کلّى به آیات گذشته از سى ودوم با پنجاه و سوم.
۴- هدایت قرآنى، هدایتى جامع و فراگیر است. «فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل»
کلمه «الناس» نشان دهنده اختصاص نداشتن معارف قرآنى به قشرى خاص است و «من کلّ مثل» گویاى بهرگیرى از تمامى انواع مثل ها در زمینه هاى هدایت است.
۵- قرآن، کتاب مردم و قابل فهم و استفاده براى همگان است. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل»
«ل» در «للناس» براى انتفاع است; یعنى: «ما، مثال هاى فراوانى را در قرآن براى منفعت مردم بیان کردیم.».
۶- انسان، مجادلگرترین موجود هستى است. «و کان الإنسن أکثر شىء جدلاً»
«جدل» یعنى: «گفتوگو به گونه نزاع و برترى طلبى» (مفردات راغب). البته، غالباً، جدال، در جایى به کار مى رود که این نزاع و گفتوگو، با سخنان باطل و بى اساس باشد.
۷- انسان، موجودى مباحثگر و نیازمند مشاهده دلایل و بیان هاى مختلف براى پذیرش حق است. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان للناس من کلّ مثل و کان الإنسن أکثر شىء جدلاً»
بیان مجادلگرى انسان، پس از اشاره به ارائه مثال ها و بیان هاى مختلف در قرآن، گویا به این نکته اشاره دارد که براى این موجود مجادلگر، سخن بسیار و با طرح هاى مختلف باید گفته شود تا او قانع شده و به راه هدایت، رهنمون گردد.
۸- اقناع روح مجادلگر آدمى و رام ساختن او در مسیر حق، فلسفه ارائه مثال ها و نمونه هاى متعدّد در قرآن است. «و لقد صرّفنا ... و کان الإنسن أکثر شىء جدلاً»
۹- جدل و اشکال تراشى، در برابر آیات روشن قرآنى، کارى است نکوهیده. «و لقد صرّفنا فى هذا القرءان ... و کان الإنسن أکثر شىء جدلاً»
موارد استعمال کلمه «جدل» گواه تمسک فراوان اهل جدل به باطل است با به هر نحو ممکن، با حق، مقابله کنند. بنابراین، ممکن است که آیه، به نوعِ مذمومِ جدل، نظر داشته باشد; یعنى، شیوه برخورد کافران با آیات قرآن را محکوم مى کند.
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۲–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۵۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۴۷–۸۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۵۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۵۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۵۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۵۳–۵۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
رد استمداد اخروی مشرکانمجادله در قرآنویژگی هدایتهای قرآنزمینه پذیرش حقسرزنش مجادلهمجادله گری انسانبی تأثیری استمداد از معبودان باطلتنوع بیانی قرآنفلسفه مثالهای قرآنجامعیت قرآنفواید مثالهای قرآناستفاده از قرآنقصه باغدار متکبرجهان شمولی قرآنروش تبیین حقایقفهم قرآنروش بیانی قرآنمثالهای قرآنوضوح قرآنصفات انسانهدایتگری قرآنروش هدایتروش تبلیغویژگیهای قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۵)
- اتمام حجّت خدا بر مشرکان با تبیین حقایق در قران+۲ آیه
- تنوّع بیانی حقایق دین در قران برای اتمام حجّت خدا بر کافران و مشرکان+۲ آیه
- انکار کافران در برابر اتمام حجّت خدا، باعث استحقاق انان برای کیفر و عذاب+۳ آیه
- انسان، موجودی مجادلهگر
- جدال درباره ایات قران، امری نکوهیده
- انسان، موجودی بسیار مجادلهگر و نیازمند دلایل و بیانهای مختلف برای پذیرش حق
- کافران به قران، در خطر عذابی غافلگیرانه+۱ آیه
- کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۴ آیه
- بیان هرگونه مثل در قران، اتمام حجّتی از سوی خداوند بر انسانها+۱ آیه
- اتمام حجّت خداوند بر کافران، به وسیله قران+۳ آیه
- قران، کتابی با عظمت و دارای احترام+۴ آیه
- به مجادله پرداختن مردم (درباره حقایق)، به رغم بیان متنوع قران
- لزوم ایمان به قران+۱ آیه
- قران، کتابی جامع همه احکام، حدود و معارف الهی مورد نیاز بشر+۴ آیه
- جدال در باره ایات قران، کاری نکوهیده
- انواع عذاب، کیفر کفر به قران+۱ آیه
- کفر به ایات قران، در پی دارنده عذاب الهی+۳ آیه
- عذاب اشکار، کیفر کفر به ایات قران+۱ آیه
- کفر به قران، در پی دارنده عذاب استیصال+۱ آیه
- بیان مثالها به اشکال مختلف، در قران+۱ آیه
- کفر اکثر مردم به قران، به رغم تبیین حقایق با مثالهای گوناگون+۲ آیه
- همه مردم، مخاطب قران+۲ آیه
- ایمان به قران، از تکالیف کافران+۲ آیه
- لجاجت کافران مانع استغفار انان پیش از عذاب استیصال+۱ آیه
- مُصرّف/ اسماوصفات+۴ آیه