سوره مائده(المائدة)، آیه ۷ · جزء ۶ · صفحه ۱۰۸
وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمِيثَاقَهُ الَّذِي وَاثَقَكُم بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
و به یاد آورید نعمت خدا را بر شما، و پیمانی را که با تأکید از شما گرفت، آن زمان که گفتید: «شنیدیم و اطاعت کردیم»! و از (مخالفت فرمان) خدا بپرهیزید که خدا، از آنچه درون سینههاست، آگاه است!
معنی کلمات و عبارات
«نِعْمَةَ اللهِ»: مراد نعمت اسلام یا هر نعمت دیگری است. «مِیثَاقَهُ»: مراد پیمان عَقَبه اوّل یا دوم و یا این که بیعت رضوان است و تمام پیمانهای تکوینی و تشریعی را نیز میتواند شامل شود. «ذَاتِ الصُّدُورِ»: خودِ سینهها. مراد اَسرار درون سینهها است، از قبیل: کینهها و نیّات خوب یا بد.
نزول
سال ۲۳ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۴ رویداد)
نکات آیه
۱- مؤمنان، موظف به یادآورى نعمتها و پیمانهاى الهى «و اذکروا نعمة اللّه علیکم و میثقه»
۲- اسلام، نعمت الهى بر مؤمنان «و اذکروا نعمة اللّه علیکم»
بنابر اینکه مراد از «نعمة اللّه»، به قرینه آیه سوم (الیوم ... اتممت علیکم نعمتى و رضیت لکم الاسلام دیناً)، دین اسلام باشد.
۳- مسؤولیت انسان در برابر نعمتهاى الهى «و اذکروا نعمة اللّه علیکم و میثقه الذى و اثقکم به»
۴- اطاعت مطلق از خداوند، پیمان الهى از مؤمنان «و اذکروا ... میثقه الذى و اثقکم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا»
۵- مؤمنان در صدر اسلام، پذیراى پیمان خداوند با اظهار اطاعت از او «میثقه الذى و اثقکم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا»
۶- تعهد فطرى انسان با خداوند، بر اطاعت کامل از او «و میثقه الذى و اثقکم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا»
چون مخاطبان آیه، همه مسلمانان، بلکه همه انسانها تا روز قیامت هستند، مقصود از میثاق، پیمانى است که همه انسانها با خدا دارند و آن لزوم اطاعت از اوست که فطرت و عقل هر انسانى بدان حکم مى کند.
۷- پیمان مؤمنان با پیامبر (ص)، بر اطاعت کامل از وى «اذکروا ... میثقه الذى و اثقکم به اذ قلتم سمعنا و اطعنا»
برخى برآنند که مراد از «میثاق» در این آیه، به قرینه دو جمله «سمعنا و اطعنا»، پیمانهایى است که رسول خدا (ص) به هنگام بیعت عقبه و بیعت رضوان و ... از مؤمنان گرفته است.
۸- میثاق با پیامبر (ص)، میثاق با خداست. «میثقه الذى و اثقکم به»
بنابر اینکه مراد از «میثاق»، پیمانهاى رسول خدا با مسلمانان باشد و قرآن، این پیمانها را پیمان الهى نامیده است.
۹- رعایت تقوا، وظیفه همه مؤمنان «و اتقوا اللّه»
۱۰- رعایت تقوا، ضامن اجراى پیمانهاى الهى «و میثقه الذى ... و اتقوا اللّه»
امر به تقوا پس از فرمان به یادآورى پیمانهاى الهى، مى تواند اشاره به این حقیقت باشد که داشتن تقوا و ترس از خدا، ضامن اجراى آن تعهدات و پیمانهاست.
۱۱- یادآورى نعمتها و پیمانهاى الهى، زمینه تقواپیشگى است.* «و اذکروا نعمة اللّه ... و اتقوا اللّه»
فرمان به یادآورى نعمتها و پیمانهاى الهى و سپس امر به تقوا، بیانگر آن است که یاد نعمتها و پیمانهاى الهى، نقش مؤثرى در نیل به تقوا دارد.
۱۲- هشدار خداوند به مسلمانان، در مورد شکستن پیمان الهى و سرپیچى از فرامین خدا و رسول و فراموشى نعمتها «و اذکروا نعمة اللّه علیکم و میثقه ... و اتقوا اللّه»
متعلق «اتقوا»، به قرینه فرازهاى قبلى، همان یاد نعمتها و رعایت پیمانهاى الهى است. یعنى جانب خدا را در مورد نعمتها و پیمانهاى او نگهدارید و از مخالفت با او بپرهیزید.
۱۳- آگاهى کامل خداوند از نیات قلبى و اسرار درونى انسان «إنّ اللّه علیم بذات الصدور»
۱۴- لزوم پرهیز، حتى از قصد و نیت شکستن پیمانهاى خداوند* «و اذکروا نعمة اللّه علیکم و میثقه ... و اتقوا اللّه إنّ اللّه علیم بذات الصدور»
۱۵- اعتقاد به علم همه جانبه الهى، زمینه ساز تقواپیشگى و پرهیز از نادیده گرفتن پیمانهاى الهى «و اذکروا نعمة اللّه علیکم و میثقه ... و اتقوا اللّه إنّ اللّه علیم بذات الصدور»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ترک عهدشکنیعهد با مؤمنانعهد فطرینیت عهدشکنیعهد با محمدعهد مؤمنانفراموشی نعمتهای خداهشدار به عهدشکنانزمینه وفای به عهدنیت انسانموانع عهدشکنینعمت اسلامایمان به علم خداذکر نعمتهای خداهشدار به مسلمانانعهد با خداعصیان از محمدصدر اسلامعهد خدااطاعت از محمدهشدار خداعصیان از خدازمینه تقوامسؤولیت انساناطاعت از خدااهمیت تقوامتعلق ایمانمسؤولیت مؤمنانعلم غیب خداآثار تقوانعمتهای خداآثار ایمان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۱)
- اسلام، نعمتی از جانب پروردگار+۲ آیه
- پیمان خدا با مؤمنان برای اطاعت از او
- پیمان مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله) جهت اطاعت کامل ازوی
- موظّف بودن مؤمنان، نسبت به یاداوری بیعتشان با پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)
- رعایت تقوای الهی، از عوامل وفاداری به عهدها و بیعتها
- اعتقاد و توجّه به اگاهی خداوند، نسبت به درون و نهاد انسان، از عوامل وفاداری به عهدها و بیعتها
- وفای به پیمانها، از اثار تقواپیشگی+۱ آیه
- تقوا، مرتبهای برخاسته و فراتر از ایمان+۷ آیه
- خداوند، فراخوان مؤمنان به رعایت تقوا و پرهیز از مخالفت با او+۷ آیه
- یاداوری و توجّه به نعمتهای خداوند، بستر تقواپیشگی+۴ آیه
- اعتقاد به علم و اگاهی گسترده خداوند، زمینهساز تقواپیشگی+۱۰ آیه
- اطاعت توام با خضوع در برابر خداوند، از اوصاف اهل تقوا
- لزوم تقوا پیشگی و اجتناب از مخالفت با دستورهای خداوند+۱۰ آیه
- لزوم وفا به عهد و پیمان الهی+۴ آیه
- یاداوری نعمتهای الهی، مطلوب و پسندیده+۳ آیه
- سینه ها، مخزن اسرار ادمیان+۱ آیه
- ذکر و یاد نعمتهای خدا، نوعی شکرگزاری به درگاه الهی+۳ آیه
- قوّه شنوایی، از ابزار شناخت حسّی و راهی برای ادراکات عقلی انسان
- شنیدن سخنان خدا و اطاعت از او، پیمان الهی از مؤمنان
- شنیدن پیام رسول اکرم(صلی الله علیه واله) و اطاعت از او، پیمان مؤمنان با ان حضرت، در بیعت عقبه و بیعت رضوان
- عهد و میثاق خداوند با انسانها در عالم ذر+۲ آیه
- سفارش خداوند برای رعایت تقوا، برخاسته از علم او+۳ آیه
- نعمتهای الهی نسبت به خلق، متکی بر علم و حکمت او+۱ آیه
- اعتقاد و توجّه به علم همه جانبه الهی، زمینه ساز تقواپیشگی+۱۱ آیه
- توجّه انسان به احاطه علمی خداوند، مانع عهدشکنی و نقض سوگند+۱ آیه
- اگاهی خداوند، به امور نفسانی و اسرار نهان انسانها+۱ آیه
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۲ آیه
- علیم / اسماوصفات+۸ آیه
- وجوب پایبندی انسان به عهد و پیمانهای مقرّر بین خود و خداوند+۵ آیه
- تقواپیشگی، مانع عهدشکنی، و پشتوانه تعهّدات انسان نسبت به خداوند
- اعتقاد و توجّه به علم خداوند به همه اعمال ادمیان، پشتوانه اجرایی تعهّدات انان نسبت به خداوند+۱ آیه
- اطاعت مطلق از خداوند، عهد و پیمان الهی با مؤمنان
- مؤمنان صدر اسلام، پذیرای عهد و پیمان خود با خداوند با اظهار اطاعت از او
- مؤمنان، موظّف به یاداوری عهد و پیمان خود با خدا
- عهد و میثاق مؤمنان با پیامبر(صلی الله علیه واله)، در حکم عهد با خدا
- عهد و پیمان مؤمنان صدر اسلام با پیامبر(صلی الله علیه واله)بر اطاعت کامل از وی
- مسلمانان موظّف به یاداوری عهد و پیمان خویش با پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)
- رعایت تقوای الهی، عامل وفاداری به عهد و بیعت با پیامبر(صلی الله علیه واله)
- اعتقاد و توجّه به اگاهی خدا، نسبت به درون و نهاد انسان، مایه وفاداری به عهد با محمّد(صلی الله علیه واله)
- اطاعت مطلق از خدا، عهد و پیمان الهی با مؤمنان
- تعهّد فطری انسان با خداوند، مبنی بر اطاعت از او
- رعایت تقوا، ضامن اجرای عهد و پیمانهای الهی
- هشدار خداوند به مسلمانان، در مورد شکستن پیمان الهی
- قلب ادمی مخزن اسرار او+۱ آیه
- اگاهی خداوند از اسرار قلبها+۱ آیه
- اعتقاد و توجه به اگاهی خداوند از سینه و درون انسان، مایه وفاداری به عهد با محمد(صلی الله علیه واله)
- مؤمنان، موظّف به یاداوری بیعت خود با پیامبر صلی الله علیه و اله
- رعایت تقوای الهی، از عوامل وفاداری به بیعت با محمّد صلی الله علیه و اله
- توجّه و اعتقاد به اگاهی خداوند، از درون و نهان انسان، عامل وفاداری به بیعت با محمّد صلی الله علیه و اله
- پیمان مؤمنان با محمّد صلی الله علیه و اله، برای اطاعت کامل از وی
- هشدار خداوند به مسلمانان، در مورد سرپیچی از فرمانهای خدا و محمّد صلی الله علیه و اله
- مؤمنان، موظّف به یاداوری بیعت خود با پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- اطاعت مطلق از خداوند، عهد و پیمان الهی با مؤمنان+۱ آیه
- اگاهی خدا از قلبهای مؤمنان و اسرار انها+۱ آیه
- خداوند، اگاه از قلب مؤمنان پیمانشکن+۱ آیه
- اسانگیری بر مؤمنان در انجام دادن تکالیف دینی، نعمتی شایسته شکر+۱ آیه
- نعمتهای الهی نسبت به خلق، نشیت گرفته از علم الهی
- لزوم یاداوری نعمتهای الهی+۳ آیه
- یاداوری و توجّه به نعمتهای خداوند، بستر تقواپیشگی+۴ آیه
- توجّه به علم و اگاهی خداوند، زمینه یاد کردن از نعمتهای او
- وجوب وفابه عهد و پیمان الهی+۴ آیه