سوره نمل(النمل)، آیه ۲۶ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۷۹
اللَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ
خداوندی که معبودی جز او نیست، و پروردگار عرش عظیم است!
معنی کلمات و عبارات
«اللهُ»: خبر مبتدای محذوف است و تقدیر چنین است: هُوَ اللهُ. «الْعَرْشِ الْعَظِیمِ»: (نگا: اعراف / ). اشاره به این است که: تخت بلقیس کجا و تخت فرماندهی کلّ کائنات کجا؟
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خدا، تنها معبود راستین و شایسته پرستش «ألاّیسجدوا للّه ... اللّه لا إله إلاّ هو»
۲ - خدا، یگانه پروردگار و مدبر نظام آفرینش «ربّ العرش»
«عرش» معادل تخت است و مقصود از آن در این جا مرکز تدبیر امور عالم است.
۳ - خورشید و تمام مظاهر آفرینش، خود تحت تدبیر و ربوبیت خداوند قرار دارند و سزاوار الوهیت و پرستش نیستند. «یسجدون للشمس ... اللّه لا إله إلاّ هو ربّ العرش العظیم»
بیان توحیدى و استدلالى آیه یاد شده، تعریضى نسبت به عمل نارواى قوم سبا در پرستش خورشید است.
۴ - عرش الهى (مرکز حاکمیت و تدبیر خدا)، بسیار عظیم و گسترده «ربّ العرش العظیم»
۵ - علم و قدرت بى کران خدا، اساس ربوبیت و تدبیر او بر نظام هستى «الذى یخرج الخبء ... و یعلم ماتخفون و ما تعلنون... ربّ العرش العظیم»
«یخرج الخبء» - در آیه پیش- بیانگر قدرت بى کران و «یعلم ما تخفون...» بیانگر علم همه جانبه خداوند است. ارتباط این آیه با آیه قبل مى رساند که ربوبیت و تدبیر خدا، بر پایه قدرت و علم همه جانبه است.
۶ - تنها قدرت حاکم بر نظام تدبیر جهان، شایسته الوهیت «اللّه لا إله إلاّ هو ربّ العرش العظیم»
در این آیه، به دو حقیقت «الوهیت» و «ربوبیت خدا بر نظام هستى» اشاره شده است. - از ارتباط این دو بخش - مطلب یاد شده استفاده مى شود.
۷ - پادشاهى و فرمانروایى انسان ها، امرى اعتبارى بوده و این مقام در حقیقت تنها از آنِ خدا است. «امرأة تملکهم ... و لها عرش عظیم ...اللّه لا إله إلاّ هو ربّ العرش العظیم»
یادآورى الوهیت و ربوبیت مطلق خدا بر جهان و نیز عرش عظیم او (پس از ذکر عرش و فرمانروایى بزرگ ملکه سبا) مى تواند گویاى برداشت یاد شده باشد.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۵۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۰–۲۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۶
روایات و احادیث
۸ - «حنان بن سدیر قال: سألت أباعبداللّه(ع) عن العرش و الکرسى: فقال إنّ للعرش صفات کثیرة مختلفة... فقوله «ربّ العرش العظیم» یقول الملک العظیم; [منبع: توحید صدوق، ص ۳۲۱، ب ۵۰، ح ۱; نورالثقلین، ج ۲، ص ۲۸۷، ح ۴۳۶.] حنان بن سدیر مى گوید: از امام صادق(ع) درباره عرش و کرسى پرسیدم، فرمود: براى عرش صفات زیاد و گوناگونى هست ... و در این سخن خداوند «ربّ العرش العظیم» مراد ملک عظیم است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تدبیر در الوهیتعظمت عرش خدامخلوقیت خورشیدمراد از عرش خداملاک ربوبیت خداناپایداری حاکمیت انسان هامعبودراستینقدرت در الوهیتمرکز تدبیر آفرینشنقش عرشملاک الوهیتمربی آفرینشآثار قدرت خداتدبیر آفرینشآثار علم خداتدبیر خداحاکمیت خداربوبیت خداجهان بینی توحیدیاختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
- خداوند، اله حقیقی و یگانه+۹ آیه
- خدای یکتا، تنها پروردگار هستی و مدبّر امور+۷ آیه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۱۲ آیه
- تدبیر جهان از سوی خدا، مقتضی یگانگی الوهیّت او+۷ آیه
- گفتگوی سلیمان(علیه السلام) با هدهد (از پرندگان) با زبان خودش+۶ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۱۰ آیه
- ربوبیّت و تدبیر خداوند بر عرش+۷ آیه
- ربوبیّت و تدبیر خداوند بر عرش، دلیل یگانگی او و نبودن شریک و معبود دیگری در عالم هستی+۴ آیه
- عظیم، از صفات عرش الهی+۲ آیه
- عرش الهی، بسیار عظیم و گسترده+۳ آیه
- خداوند، صاحب و مالک عرش+۷ آیه
- صاحب عرش، از صفات مخصوص خدای یگانه+۸ آیه
- علم خدا، اساس ربوبیّت و تدبیر او بر نظام هستی+۲ آیه
- اظهار معارف توحیدی از سوی هدهد+۱ آیه
- هدهد سلیمان علیه السلام دارای جهانبینی توحیدی+۲ آیه
- هدهد پرندهای برخوردار از معرفت به خداوند+۲ آیه