آیه ۵۱ سوره نور

سوره نور(النور)، آیه ۵۱ · جزء ۱۸ · صفحه ۳۵۶

إِنَّمَا كَانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذَا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَرَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَن يَقُولُوا سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

سخن مؤمنان، هنگامی که بسوی خدا و رسولش دعوت شوند تا میان آنان داوری کند، تنها این است که می‌گویند: «شنیدیم و اطاعت کردیم!» و اینها همان رستگاران واقعی هستند.

معنی کلمات و عبارات
«إِنَّمَا کَانَ قَوْلَ ...»: واژه (إِنَّما) برای حصر است. یعنی مؤمنان تنها یک سخن دارند که پذیرش و اطاعت است. واژه (قَوْلَ) خبر مقدّم (کانَ)، و اسم آن (أَن یَقُولُوا سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا) است.
نزول

سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۵۱ و ۵۲

محمد بن العباس بعد از شش واسطه از کلبى او از ابوصالح و او از ابن عباس چنین نقل نماید که هنگامى که رسول خدا صلى الله علیه و آله به مدینه وارد شد، زمین را به على و عثمان بخشید که بالاى زمین مزبور به عثمان و پائین آن متعلّق به على باشد. على به عثمان گفت: زمینى که متعلق به من است، بدون ضمیمه به زمین تو مرغوب نخواهد بود. بنابراین یا سهم زمین مرا خریدارى کن یا این که سهم زمین خودت را به من به فروش عثمان راضى شد که سهم خود را به على بفروشد. على نیز سهم عثمان را خریدارى کرد، دوستان عثمان به وى گفتند: چرا چنین کارى انجام دادى زیرا اگر می‌خواستى، می‌توانستى آب را از زمین تو که در بالا قرار گرفته بود به روى زمین على که در پائین قرار داشت به بندى و زمین على را از روئیدن و محصول بدست آوردن، مانع شوى و از این طریق زمین خود را به قیمت زیادترى بفروشى. عثمان نزد على آمد و از او خواست که زمین را به وى پس بدهد، على گفت: زمین خود را با میل و رغبت فروختى و من هم آن را خریده ام و در واقع کارى است که انجام یافته است و ممکن است مردى را به عنوان قضاوت بین خود انتخاب نمائیم تا بین ما داورى کند. قرار شد دعواى خویش را نزد پیامبر ببرند. عثمان گفت: پیامبر پسرعموى تو است باید قضاوت مزبور را نزد دیگرى ببریم. على گفت: کسى را جز رسول خدا صلی الله علیه و آله نخواهم پذیرفت سپس این آیات نازل گردید.

البرهان فی تفسیر القرآن.

در آن زمان چه می‌گذشت (۶ رویداد)
نکات آیه
۱ - «حرف شنوا و مطیع هستیم»، تنها سخن همیشگى مؤمنان راستین در برابر فرا خوانده شدن آنان به پذیرش حکم خدا و داورى پیامبر(ص) «إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا إلى اللّه و رسوله لیحکم بینهم أن یقولوا سمعنا و أطعنا» فعل مضارع «یقولوا» همراه با فعل «کان» بر استمرار و کلمه «إنّما» - که اصطلاحاً آن را قصر افرادى مى گویند - بر حصر دلالت مى کند. ۲ - مؤمنان راستین، به دعوت خدا و رسول او لبیک گفته و حرف شنوا و فرمانبراند. «إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا إلى اللّه ... أن یقولوا سمعنا و أطعنا» ۳ - مؤمنان راستین، پذیراى بى چون و چراى داورى پیامبر(ص) هستند. «إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا إلى اللّه و رسوله لیحکم بینهم أن یقولوا سمعنا و أطعنا» ۴ - لبیک گفتن به دعوت خدا و رسول او و پذیرش بى چون و چراى داورى پیامبر(ص) و رهبران الهى، از نشانه هاى ایمان واقعى و اوصاف مؤمنان راستین «إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا إلى اللّه و رسوله لیحکم بینهم أن یقولوا سمعنا و أطعنا» ۵ - منافقان، از نظر رفتار و مواضع سیاسى و اجتماعى در قطب مخالف مؤمنان قرار دارند. «و یقولون ءامنّا... و أطعنا ثمّ یتولّى ... فریق منهم معرضون ...إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا ... لیحکم بینهم أن یقولوا سمعنا و أطعنا» «داورى» از مهم ترین مسائل اجتماعى است و در آیات پیشین، منافقان به عنوان مخالفان داورى پیامبر(ص) و متمردان از حکم آن حضرت معرفى شدنده اند; ولى در آیه یاد شده، مؤمنان به عنوان انسان هاى مطیع و تن دهنده به حکم و داورى پیامبر(ص) شناسانده شدنده اند. بنابراین مى توان استفاده کرد که مؤمنان و منافقان، در مواضع اجتماعى در جهت مخالف هم قرار دارند. ۶ - قضاوت میان مردم، از مسؤولیت ها و منصب هاى پیامبر(ص) بود. «إذا دعوا إلى اللّه و رسوله لیحکم بینهم» ۷ - داورى پیامبر(ص)، بر مبناى فرمان ها و دستورات خدا بود. «إذا دعوا إلى اللّه و رسوله لیحکم بینهم» ۸ - اطاعت و فرمان برى مؤمنان از خدا و رسول او، آگاهانه و هوشمندانه است. «إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا إلى اللّه و رسوله لیحکم بینهم أن یقولوا سمعنا و أطعنا» برداشت فوق از تقدم «سمعنا» بر «أطعنا» قابل استفاده است. ۹ - مؤمنان راستین در همه حال، پذیراى داورى پیامبر(ص) و رهبران الهى اند، هر چند نتیجه این داورى بر ضرر آنان باشد. «و إن یکن لهم الحقّ یأتوا إلیه مذعنین ... انّما کان قول المؤمنین إذا دعوا... أن یقولوا سمعنا و أطعنا» آیات پیشین، درباره این مسأله بود که منافقان، تنها آن گاه به حکم خدا و رسول او تن در مى دادند که این حکم، به نفع آنان باشد; ولى در آیه شریفه آمده است که: مؤمنان بى چون و چرا به این حکم گردن مى نهادند. بنابراین از مقابله میان گروه منافقان و مؤمنان، مى توان برداشت فوق را به دست آورد. ۱۰ - تنها مؤمنان راستین و فرمانبر خدا و رسول او، رستگار و پیروزاند. «إنّما کان قول المؤمنین ... و أُولئک هم المفلحون» ۱۱ - اطاعت از خدا و رسول او و پذیرش داورىِ متکى بر احکام الهى، موجب رستگارى و پیروزى است. «إنّما کان قول المؤمنین إذا دعوا ... لیحکم بینهم أن یقولوا سمعنا و أطعنا و أُولئک هم المفلحون»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۷)
  • اطاعت مؤمنان واقعی به فراخوانی پیامبر(صلی الله علیه واله)برای حکم کردن میان انان+۱ آیه
  • جواز احضار متخاصم از سوی مراجع صالح قضایی+۱ آیه
  • وجوب اطاعت از دستورات مراجع صالح قضایی هنگام فراخوانی+۱ آیه
  • لزوم مراجعه به خدا و رسول(صلی الله علیه واله) (کتاب و سنّت) برای حلّ اختلافها+۱ آیه
  • لزوم تسلیم و انقیاد در برابر داوری پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) در حلّ اختلافها و نزاعها+۲ آیه
  • لزوم اطاعت از خدا و فرمانهای او+۷ آیه
  • اطاعت از خدا و پذیرش فرمانهای الهی، از ویژگیهای مؤمنان+۵ آیه
  • رستگاری مؤمنان، در گرو اطاعت از فرمانهای الهی+۲ آیه
  • ایمان به خداوند، زمینه اطاعت از او+۸ آیه
  • بیماردلی از موانع اطاعت از خدا+۲ آیه
  • اطاعت از خدا و رسول، از ویژگیهای مؤمنان راستین+۳ آیه
  • اطاعت مؤمنان از خدا و رسول، مایه رستگاری انان
  • فرمانبری از خدا، لازمه جداناپذیر ایمان راستین+۳ آیه
  • فرمانبری از رسولخدا(صلی الله علیه واله)، لازمه جداناپذیر ایمان راستین+۳ آیه
  • مؤمنان، تحت تربیت پروردگار+۷ آیه
  • وجوب اطاعت از فرمانهای خدا+۸ آیه
  • جواز احضار متخاصم، از سوی مراجع صالح قضایی+۱ آیه
  • جواز احضار متخاصم، از ناحیه مراجع صالح قضایی+۱ آیه
  • ایمان به خدا، مستلزم اطاعت از او+۲ آیه
  • لزوم اطاعت مؤمنان، از داوری خداوند+۱ آیه
  • پذیرش داوری پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) در خصومتها، دلیل بر راستگویی در ادعای ایمان+۲ آیه
  • رستگاری، از انِ پیروان محمّد+۲ آیه
  • رستگاری حقیقی، شایسته اطاعت کنندگان از خداوند+۴ آیه
  • رستگاری حقیقی، شایسته اطاعت کنندگان از رسول خدا(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • ایمان اورندگان، سزاوار رستگاری+۱ آیه
  • انقیاد و گوش سپاری در برابر فرمانهای الهی، موجب رستگاری+۱ آیه
  • رستگاری، از اثار گوش سپاری به سخنان پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • قوّه شنوایی، از ابزار شناخت حسّی و راهی برای ادراکات عقلی انسان+۳ آیه
  • استفاده از شنوایی برای درک سخنان خدا، راهی برای رستگاری+۱ آیه
  • ضرورت استفاده از شنوایی، برای شنیدن سخنان پیامبر(صلی الله علیه واله) و اطاعت از او+۱ آیه
  • دعوت شدن مؤمنان، به شنیدن حکم خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) و تسلیم بودن در برابر ان
  • ایمان، زمینه تاثیر سخنان و تعالیم خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله) بر مؤمنان، پس از استماع انها+۴ آیه
  • استفاده مؤمنان از شنوایی، برای اطاعت و تسلیم حق بودن+۲ آیه
  • پیروزی و رستگاری مؤمنان، ثمره استماع و تسلیم انان، در برابر احکام و داوریهای خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • موظّف بودن صحابه، به اطاعت بی چون و چرا از خدا و پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • قبول حکمیت پیامبر(صلی الله علیه واله) از سوی صحابه در منازعات خویش، نشانه تسلیم و ایمان واقعی انان+۱ آیه
  • قضاوت، از منصبهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
  • پذیرش قضای پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) موجب فرجام نیک+۱ آیه
  • پذیرش قضاوت پیامبر(صلی الله علیه واله) در راستای اطاعت از خدا و رسول+۲ آیه
  • مؤمنان واقعی، پذیرای قضای پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)هرچند علیه خویش
  • لزوم اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله و دستورات وی+۵ آیه
  • رستگاری مؤمنان، در گرو پیروی از دستورات رسول خدا صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • ایمان، زمینه اطاعت از فرامین محمّد صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • بیمار دلی، از موانع اطاعت از محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و اله، نشانه ایمان مؤمنان+۶ آیه
  • ایمان به محمّد صلی الله علیه و اله، مستلزم اطاعت از او+۱ آیه
  • قبول دعوت پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی مؤمنان راستین
  • پذیرش دعوت محمّد صلی الله علیه و اله از جانب مؤمنان راستین، مایه رستگاری انان
  • رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۱۷ آیه
  • حکمیّت و حلّ اختلاف مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۸ آیه
  • پذیرش حکمیّت پیامبر صلی الله علیه و اله در امور اختلافی، نشانه ایمان واقعی و تسلیم بودن+۴ آیه
  • احضار برخی مسلمانان متخاصم نزد پیامبر صلی الله علیه و اله، برای حکمیّت میان انان+۱ آیه
  • اطاعت کامل مؤمنان، از قضاوت محمّد صلی الله علیه و اله در میان انها
  • مطیع و حرف شنوا بودن، سخن همیشگی مؤمنان راستین، در برابر فراخوانده شدن انان به پذیرش حکم خدا و قضاوت محمّد صلی الله علیه و اله
  • لبّیک گفتن به دعوت خدا و رسول صلی الله علیه و اله او و پذیرش بیچون و چرای قضاوت محمّد صلی الله علیه و اله، از نشانههای ایمان واقعی
  • مؤمنان راستین، در همه حال، پذیرای داوری محمّد صلی الله علیه و اله، حتّی در صورت پایان پذیرفتن قضاوت به ضرر انان+۱ آیه
  • تسلیم قضاوت پیامبر صلی الله علیه و اله و پذیرش داوری ان حضرت، نشانه خداترسی و تقواپیشگی+۱ آیه
  • پذیرش قضاوت متکی بر احکام الهی محمّد صلی الله علیه و اله، موجب رستگاری
  • محمّد صلی الله علیه و اله، دارای مقام حکم و قضاوت از جانب خداوند+۷ آیه
  • داوری میان مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
  • لزوم اطاعت بیچون و چرای مؤمنان، از حکم و داوری خداوند
  • رستگاری مؤمنان، در گرو اطاعت از پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • اطاعت از خدا، از صفات و نشانههای اهل ایمان+۲ آیه
  • اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و اله، صفت اهل ایمان+۲ آیه
  • ارجاع نزاع و اختلافات به خدا و رسول صلی الله علیه و اله نشانه اهل ایمان+۱ آیه
  • وجوب اطاعت از اوامر خدا+۸ آیه
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۳ آیه
واژه‌ها