سوره سبأ(سبإ)، آیه ۱ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۲۸
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ وَ لَهُ الْحَمْدُ فِي الْآخِرَةِ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْخَبِيرُ
حمد (و ستایش) مخصوص خداوندی است که تمام آنچه در آسمانها و زمین است از آن اوست؛ و (نیز) حمد (و سپاس) برای اوست در سرای آخرت؛ و او حکیم و آگاه است.
معنی کلمات و عبارات
«لَهُ الْحَمْدُ فِی الآخِرَةِ»: اشاره به این است که بندگانش در برابر تفضّل و الطافی که در آخرت بدیشان خواهد فرمود، او را خواهند ستود (نگا: یونس / ، فاطر / ، زمر / ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - تمامى حمدها و ستایش ها، از آنِ خداوند است. «الحمد للّه»
«ال» در «الحمد» براى جنس بوده و مفید استغراق است.
۲ - خداوند، واجد همه کمال ها است. «الحمد للّه»
حمد، در برابر کمال است و اختصاص دادن همه حمدها به خداوند، حکایت از آن دارد که او داراى همه کمال ها است.
۳ - تمامى آنچه در آسمان ها و آنچه در زمین است، از آنِ خدا است. «الحمد للّه الذى له ما فى السموت و ما فى الأرض»
۴ - عالم، آسمان هاى متعددى دارد. «له ما فى السموت»
۵ - تمامى حمدها و ستایش ها در آخرت، از آنِ خداوند است. «و له الحمد فى الأخرة»
۶ - تنها خداوند، شایسته حمد و ستایش است. «و له الحمد فى الأخرة»
تقدیم خبر و معرفه بودن مبتدا و خبر، دلالت بر حصر دارد.
۷ - خداوند ، «حکیم» (استوار کار) و خبیر (آگاه) است. «و هو الحکیم الخبیر»
۸ - مالکیت مطلق خدا بر موجودات و حکمت و آگاهى او، جلوه اى از کمال هاى او است. «الحمد للّه الذى له ما فى السموت و ما فى الأرض... و هو الحکیم الخبیر»
از آن جایى که حمد در برابر کمال است، آوردن صفت هاى مالکیت، حکمت و آگاهى پس از بیان اختصاص داشتن همه حمدها به خداوند، مى تواند به منظور القاى نکته یاد شده باشد.
۹ - مالکیت مطلق خداوند بر موجودات عالم، مقتضى اختصاص همه حمد و ستایش ها به او است. «الحمد للّه الذى له ما فى السموت و ما فى الأرض»
صله موصول «الذى» که ما فى السماوات و ما فى الأرض است مى تواند علت انشاى ثنا و حمد براى موصول باشد.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حمد در آخرتنشانه های کمال خداحمد اخروی خدامالک آسمان هاآثار مالکیت خداکمال خدازمینه حمد خدامالک موجوداتصفات جمالخبیرمالک زمینحمد خداحکمت خداحکیمتعدد آسمان هامالکیت خداعلم خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۰)
- اختصاص داشتن سپاس به خدا در عالم اخرت+۱ آیه
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۴ آیه
- خدا، مالک موجودات اسمانها+۱۱ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۱۰ آیه
- جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۳ آیه
- مالکیّت جهان، از انِ خداوند+۹ آیه
- لزوم اختصاص همه حمدها به خداوند+۲ آیه
- استحباب حمد خدا، در شروع کارها+۱ آیه
- حکمت خداوند، امیخته با علم او
- اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۳ آیه
- مالکیّت مطلق خداوند بر موجودات عالم، یکی از ملاکهای اختصاص حمد و ستایش به خداوند+۴ آیه
- همه حمد و ستایشها در اخرت، از انِ خداوند+۱ آیه
- موجودات زمین، از انِ خداوند+۱۱ آیه
- اختصاص حمد و شکر به خدا، در عالم اخرت+۱ آیه
- اختصاص حمد و شکر به خدا، در دنیا+۱ آیه
- احاطه علمی خداوند به همه موجودات، مقتضی اختصاص داشتن تمامی حمدها و ستایشها به او+۱ آیه
- تعلّق علم خدا به بالاروندگان و عروج کنندگان به اسمان+۱ آیه
- تعلّق علم خداوند، به برامدنیهای از زمین+۱ آیه
- علم و احاطه الهی بر خارج شوندگان از زمین+۱ آیه
- خداوند، عالم به فرو رونده های در زمین+۱ آیه