سوره سبأ(سبإ)، آیه ۲۲ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۰
قُلِ ادْعُوا الَّذِينَ زَعَمْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ لاَ يَمْلِكُونَ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ فِي السَّمَاوَاتِ وَ لاَ فِي الْأَرْضِ وَ مَا لَهُمْ فِيهِمَا مِنْ شِرْكٍ وَ مَا لَهُ مِنْهُمْ مِنْ ظَهِيرٍ
بگو: «کسانی را که غیر از خدا (معبود خود) میپندارید بخوانید! (آنها هرگز گرهی از کار شما نمیگشایند، چرا که) آنها به اندازه ذرّهای در آسمانها و زمین مالک نیستند، و نه در (خلقت و مالکیّت) آنها شریکند، و نه یاور او (در آفرینش) بودند.
معنی کلمات و عبارات
«زَعَمْتُمْ»: گمان بردهاید. بعد از آن، جمله (أَنَّهُمْ آلِهَةٌ) مقدّر است. «مِن دُونِ اللهِ»: بجز خدا. بعد از آن جمله (لا یَسْتَجِیبُونَ دُعَآءَکُمْ) مقدّر است. لذا مجموعاً چنین میشود: قُلِ ادْعُوا الَّذِینَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ آلِهَةٌ مِّن دُونِ اللهِ لا یَسْتَجِیبُونَ لَکُمْ. «شِرْکٍ»: مشارکت. نصیب و بهره. «ظَهِیرٍ»: یاور و پشتیبان.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - پیامبر(ص)، مأمور فراخوان مشرکان به آزمودن ناتوانى خدایانشان از طریق دعاى خود «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة»
۲ - خدایان مشرکان، معبودهایى پندارى اند. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه»
۳ - خدایان مشرکان، قادر به پاسخ گویى به خواسته هاى آنان نیستند. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة»
«لایملکون» در مقام جواب واقع شده است. گویا عبارت این معنا را القا مى کند که آنان پس از درخواست چه جوابى مى دهند؟ پاسخ این است که جوابى نمى دهند، به دلیل عدم مالکیتشان.
۴ - خدایان مشرکان، مالک هیچ چیزى - حتى به اندازه یک ذرّه - در عالم نیستند. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة فى السموت و لا فى الأرض»
۵ - خداوندى مى تواند پاسخ حاجت ها و خواسته ها را بدهد که بر همه چیز مالکیت داشته باشد. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة»
۶ - عدم توانایى بر پاسخ گویى به خواسته هاى مشرکان، دلیل بطلان خدایان ادعایى آنان است. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة»
۷ - عالم، آسمان هاى متعدد دارد. «السموت»
۸ - خدایان ادعایى مشرکان، هیچ گونه سهم و شرکتى در آسمان ها و زمین ندارند. «و ما لهم فیهما من شرک»
۹ - خدایان ادعایى مشرکان، هیچ گونه نقشى در پشتیبانى و امداد به خدا را ندارند. «و ما له منهم من ظهیر»
۱۰ - خداوند، مالک مطلق عالم است و خود به تنهایى امور آن را تدبیر مى کند. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة فى السموت و لا فى الأرض و ما لهم فیهما من شرک و ما له منهم من ظهیر»
۱۱ - عقیده به مالکیت غیر خدا بر بخشى از عالم و سهیم دانستن غیر او در آن و اعتقاد به کمک غیر خدا به او در تدبیر عالم، مشرکانه است. «قل ادعوا الذین زعمتم من دون اللّه لایملکون مثقال ذرّة ... و ما لهم فیهما من شرک و ما له منهم من ظهیر»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امداد در تدبیر آفرینشعقیده به مالکیت غیرخدامالکیت در معبودمعبودان باطل و آسمانهامعبودان باطل و امدادهای مشرکانمعبودان باطل و مالکیتنقش معبودان مشرکانشرایط معبوددلایل بطلان معبودان باطلآثار عجز معبودان باطلدرخواست از معبودان باطلامداد به خداشرک افعالیخواسته های مشرکانپوچی معبودان باطلدعوت از مشرکانمدبر آفرینشمالک آفرینشعجز معبودان باطلتوحید ربوبیتوحید افعالیتعدد آسمان هامالکیت خدارسالت محمدجهان بینی توحیدی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۶ آیه
- احتجاج خدا بر ضدّ مشرکان، به عدم مالکیّت بتها در نظام هستی+۱ آیه
- بینیازی خداوند از هرگونه امداد از غیرخود
- فقدان هرگونه مالکیّت برای بتها، حتّی به مقدار پوست هسته خرما، دلیل بر بطلان بتپرستی+۲ آیه
- ناتوانی بتها از تدبیر مخلوقات اسمان و زمین، دلیل بطلان بتپرستی+۱ آیه
- نفی تعاون معبودان خیالی مشرکان با خداوند، در خلقت اسمان و زمین
- تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۵ آیه
- نفی تاثیر استقلالی غیر خداوند، در جهان هستی+۷ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۳ آیه
- مالکیّت جهان، از انِ خداوند+۳ آیه
- حرمت بت پرستی+۱۰ آیه
- دعا به درگاه معبودهای دروغین و درخواست مشرکان از غیرخدا، کاری نکوهیده و مذموم+۳ آیه
- بی تاثیری دعا به درگاه غیر خداوند+۳ آیه
- دعای مشرکان، به درگاه موجودات ناتوان و بی خاصیّت+۱ آیه
- عدم مالکیّت معبودان مشرکان در دنیا، حتّی به اندازه یک ذرّه
- خداوند، تنها مالک ذرّه های اسمانها و زمین
- عدم مالکیّت خدایان مشرکان در عالم، حتّی به اندازه ذرّه در اسمانها و زمین
- مالک نبودن خدایان مشرکان، حتّی به اندازه ذرّه ای در اسمانها و زمین، دلیل بر عدم شایستگی انها برای پرستش
- شناخت یکتایی خداوند و ربوبیت وی، از اهداف اصلی سؤال محمّد(صلی الله علیه واله) از مشرکان+۲ آیه
- اتّخاذ شریک برای خدا در تدبیر انسانها و جهان، پنداری نادرست+۳ آیه
- اعتقاد مشرکان به وجود شریک، برای ربوبیّت خدا
- فقدان مالکیّت برای معبودهای باطل، از دلایل بطلان شرک+۲ آیه
- ناتوانی معبودهای شرک از هرگونه سخن گفتن، پاسخ گویی و اجابت درخواستها، دلیل بطلان شرک+۲ آیه
- داوری خدا بین مشرکان و مؤمنان، در قیامت+۱ آیه
- اعتقاد مشرکان عصر بعثت به شفاعت و امداد معبودها+۹ آیه
- مالک نبودن معبودهای مشرکان و نقش نداشتن انها، در اسمانها و زمین
- ناتوانی معبودان باطل مشرکان، از شفاعت پرستش کنندگان خود+۱ آیه
- شفاعت کردن بتها نزد خداوند، از انگیزه های بت پرستی به گمان مشرکان+۹ آیه
- معبودهای دروغین مشرکان، عاجز از شفاعت برای انان، در پیشگاه خدا+۹ آیه
- اعتقاد مشرکان به شفاعت معبودهای دروغین از انان، در پیشگاه خدا+۱۰ آیه
- شرکورزی، عامل محرومیّت از هرگونه شفاعتی در قیامت+۱ آیه
- مالکیّت خداوند بر اسمان و زمین، دلیل بر بطلان ظنّ مشرکان به وجود شریک برای خداوند+۱ آیه
- شریک پنداشتن برای خداوند، گمانی موهوم+۳ آیه
- مالکیّت خداوند بر اسمان و زمین، دلیل بطلان ظنّ مشرکان به وجود شریک برای خداوند+۱ آیه
- مالکیّت، از صفات لازم برای معبود راستین+۴ آیه
- احتجاج با مشرکان، راهی برای بیدار ساختن فطرت توحیدی مشرکان+۱ آیه
- معبودهای ادّعایی مشرکان، فاقد هرگونه مالکیّت+۴ آیه
- تعلیم روش احتجاج به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، از جانب خداوند+۲ آیه
- شناخت مشرکان از روزیدهنده موجودات زمین و اسمان و هدایت انان به توحید ربوبی، از اهداف پیامبر صلی الله علیه و اله در سؤال از انها+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به تبیین براهین توحیدی و اثبات یگانگی خداوند، با ابطال وجود خدایان دروغین+۴ آیه
- ناتوانی بتها و معبودان غیر خداوند، در مالک شدن نسبت به اشیا، هرچند به اندازه وزن مورچه کوچک