سوره سبأ(سبإ)، آیه ۲ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۲۸
يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَ مَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَ مَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَ مَا يَعْرُجُ فِيهَا وَ هُوَ الرَّحِيمُ الْغَفُورُ
آنچه در زمین فرومیرود و آنچه را از آن برمیآید میداند، و (همچنین) آنچه از آسمان نازل میشود و آنچه بر آن بالا میرود؛ و او مهربان و آمرزنده است.
معنی کلمات و عبارات
«یَلِجُ»: از مصدر ولوج به معنی ورود (نگا: اعراف / ). «یَعْرُجُ»: صعود میکند. «فِیهَا»: به سوی آن. واژه (فی) به معنی (إِلی) است.
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - هر آنچه در زمین فرو مى رود و هر آنچه از آن برمى آید، در حیطه علم خداوند است. «للّه الذى ... یعلم ما یلج فى الأرض و ما یخرج منها»
«ولوج» در لغت به معناى داخل شدن در تنگنا است (مفردات راغب) و یا مطلق داخل شدن است.
۲ - خداوند، به آنچه از آسمان نازل مى شود و آنچه به آسمان ها بالا مى رود، علم دارد. «للّه الذى ... یعلم ... و ما ینزل من السماء و ما یعرج فیها»
۳ - خداوند به حرکت ها و سکون هاى همه موجودات، احاطه علمى کامل دارد. «یعلم ما یلج فى الأرض و ما یخرج منها و ما ینزل من السماء و ما یعرج فیها»
علم خداوند به ورود چیزى در زمین و یا خروج اشیایى از آن و نیز علم او به آنچه از آسمان نازل مى شود و یا به سمت آن بالا مى رود، کنایه از احاطه علمى او به همه چیز است.
۴ - فرود آمدن موجوداتى از آسمان به سوى زمین و بالا رفتن موجوداتى از ناحیه زمین به سوى آسمان «و ما ینزل من السماء و ما یعرج فیها»
۵ - احاطه علمى خداوند به همه جنبش ها و سکون هاى موجودات، مقتضى اختصاص داشتن همه ستایش ها و حمدها به او است. «الحمد للّه الذى له ... یعلم ما یلج فى الأرض و ما یخرج منها و ما ینزل من السماء و ما یعرج فیها»
عبارت «یعلم ما» مى تواند حال براى ضمیر «له» باشد. بنابراین، معنا چنین مى شود: حمد براى کسى است که مالک همه موجودات است; در حالى که از همه چیز خبر دارد.
۶ - آگاهى خداوند از مردگان و اجزاى آنان که در دل زمین قرار مى گیرند. «یعلم ما یلج فى الأرض»
احتمال دارد به قرینه این که در آیه بعد سخن از انکار و وقوع قیامت است، مراد از «ما یلج» مردگان و یا اجزاى متلاشى شده آنان باشد.
۷ - خداوند، «رحیم» (مهربان) و «غفور» (آمرزنده) است. «و هو الرحیم الغفور»
۸ - رحمت خداوند، منشأ آمرزش گرى او است. «و هو الرحیم الغفور»
برداشت یاد شده مبتنى بر این نکته است که «الغفور» صفت براى «الرحیم» باشد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
صعود موجودات زمینیعلم خدا به حرکتنزول موجودات آسمانینزولات آسمانیحرکت موجوداتعلم خدا به مردگانآثار احاطه علمی خدامنشأ آمرزشزمینه حمد خدااحاطه علمی خداآمرزشهای خداغفورآثار رحمت خدارحیمعلم غیب خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۳ آیه
- خدا، اگاه از بالا روندگان به اسمان+۱ آیه
- اسمان، مبدء نزول باران+۴ آیه
- جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۳ آیه
- خداوند، دارای رحمتی خاصّ و ویژه در اخرت+۴ آیه
- خداوند، دارای رحمت ویژه و خاص، نسبت به مؤمنان+۴ آیه
- احاطه علمی خداوند به همه موجودات، مقتضی اختصاص داشتن تمامی حمدها و ستایشها به او+۱ آیه
- علم خداوند، به ذرّات ریز و پنهان اسمانها و زمین+۱ آیه
- اگاهی خداوند از مردگان و اجزای انان، در دل زمین+۱ آیه
- تعلّق علم خدا به بالاروندگان و عروج کنندگان به اسمان+۱ آیه
- تعلّق علم خداوند، به برامدنیهای از زمین+۱ آیه
- علم و احاطه الهی بر خارج شوندگان از زمین+۱ آیه
- خداوند، عالم به فرو رونده های در زمین+۱ آیه
- خداوند، عالم به نازل شده های از اسمان
- غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۱ آیه