سوره ص، آیه ۳۵ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۵
قَالَ رَبِ اغْفِرْ لِي وَ هَبْ لِي مُلْكاً لاَ يَنْبَغِي لِأَحَدٍ مِنْ بَعْدِي إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ
گفت: پروردگارا! مرا ببخش و حکومتی به من عطا کن که بعد از من سزاوار هیچ کس نباشد، که تو بسیار بخشندهای!
معنی کلمات و عبارات
«مُلْکاً»: حکومت. سلطنت. «لا یَنبَغِی»: نسزد. سزاوار و درخور نباشد.
نکات آیه
۱ - طلب آمرزش سلیمان(ع) از پروردگار، در پى آزمایش الهى «و ألقینا على کرسیّه جسدًا ثمّ أناب . قال ربّ اغفرلى»
۲ - به زبان آوردن استغفار، امرى پسندیده و از آداب دعا است. «قال ربّ اغفرلى»
۳ - توسل به ربوبیت خداوند، از آداب دعا است. «قال ربّ اغفرلى»
۴ - ربوبیت خداوند، مقتضى آمرزش است. «قال ربّ اغفرلى»
۵ - استغفار، پیش از دعا و اظهار حاجت به درگاه الهى، زمینه ساز استجابت دعا و برآوردن حاجت است. «قال ربّ اغفرلى و هب لى ملکًا»
برداشت یاد شده از استغفار سلیمان(ع)، پیش از اظهار حاجت و درخواست پادشاهى از خداوند برمى آید.
۶ - سلیمان(ع)، از خداوند خواستار حکومتى بى نظیر و نامیسر براى بشر در طول تاریخ «و هب لى ملکًا لاینبغى لأحد من بعدى»
۷ - حکومت مقتدر و پهناور، از خواسته هاى سلیمان(ع) از خداوند «و هب لى ملکًا لاینبغى لأحد من بعدى»
جمعى از مفسران بر این باوراند که جمله «لاینبغى لأحد من بعدى» کنایه از وسعت و پهناورى حکومت عصر خود و بلامنازع بودن آن است. بر این اساس «من بعدى» به معناى «من غیرى» خواهد بود; مثل «فمن یهدیه من بعد اللّه» که به معناى «غیر اللّه» است.
۸ - پادشاهى بى نظیر و پهناور سلیمان(ع)، موهبتى الهى بود. «و هب لى ملکًا»
۹ - در دست داشتن قدرت سیاسى و رهبرى جامعه، امرى پسندیده و شایسته براى مردان الهى «و هب لى ملکًا لاینبغى لأحد من بعدى»
۱۰ - دعا براى امور دنیوى (مانند داشتن قدرت سیاسى و رهبرى) در صورت داشتن هدف الهى از آن، امرى پسندیده براى مردان الهى است. «و هب لى ملکًا لاینبغى لأحد من بعدى»
۱۱ - برترى درخواست ها و نیازهاى معنوى و اخروى، بر درخواست ها و نیازهاى مادى و دنیایى در دعا و عرض حاجت به درگاه الهى «قال ربّ اغفر لى و هب لى ملکًا»
۱۲ - خداوند، وهاب (بسیار بخشنده) است. «إنّک أنت الوهّاب»
۱۳ - وهابیت و بخشندگى بسیار خداوند، مقتضى درخواست هاى بزرگ از او است. «ربّ اغفر لى و هب لى ملکًا ... إنّک أنت الوهّاب»
یادآورى صفت وهابیت خداوند، پس از دعا و درخواست پادشاهى بزرگ از سوى سلیمان(ع)، مى تواند گویاى برداشت یاد شده باشد.
۱۴ - ستایش خداوند، از آداب دعا و عرض حاجت به درگاه او است. «ربّ اغفر لى و هب لى ملکًا ...إنّک أنت الوهّاب»
۱۵ - حکومت پهناور و بى نظیر سلیمان(ع)، از معجزات الهى بر حقانیت رسالت او بود. «و هب لى ملکًا لاینبغى لأحد من بعدى»
طبق نظر بیشتر مفسران، خواسته پادشاهى به گونه اى که براى هیچ کس میسر نباشد، در واقع براى اعجاز و نشان دادن الهى بودن این قدرت و اثبات ارتباط سلیمان با خداوند قادر و پیامبرى او بود.
روایات
۱۶ - «عن أبى جعفر(ع) قال: ...و أمّا داود فملک ما بین الشامات إلى بلاد الإصطخر و کذلک کان ملک سلیمان...; [منبع: خصال صدوق، ج ۱، ص ۲۴۸، ح ۱۱۰; نورالثقلین، ج ۴، ص ۴۵۹، ح ۵۴.] از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: ...محدوده پادشاهى داوود ما بین شامات تا بلاد اصطخر بوده است و همچنین پادشاهى سلیمان...».
تفسیر
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۴۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۰–۴۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۰–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۵