سوره ص، آیه ۸۴ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۵۸
معنی کلمات و عبارات
«الْحَقُّ»: مبتدا و خبر آن محذوف است، یعنی أَلْحَقُّ قَسَمی. «الْحَقَّ»: مفعول به مقدّم (أَقُولُ) است. جمله (الْحَقَّ أَقُولُ) معترضه است میان ماقبل و مابعد خود.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - سوگند خداوند به حق «قال فالحقّ»
برداشت یاد شده مبتنى بر این دیدگاه است که «فالحقّ» مبتدا و خبر آن (قسمى) در تقدیر باشد.
۲ - خدا، جز حق سخن نمى گوید. «و الحقّ أقول»
«الحقّ» معمول و مفعول «أقول» است و تقدم معمول بر عاملش، مفید حصر مى باشد; یعنى، «لا أقول إلاّ الحقّ; جز حق سخن دیگرى نمى گویم».
۳ - سخنان ناسازگار با سخن خدا، سخنى باطل و به دور از حقیقت است. «قال فالحقّ و الحقّ أقول»
برداشت یاد شده به خاطر این نکته است که وقتى تمامى سخنان خداوند بدون استثنا حقِ خالص است، قهراً دیگر سخنان باطل خواهد بود.
۴ - سخنان خداوند، معیار شناخت حق از باطل است. «قال فالحقّ و الحقّ أقول»
تصریح به این حقیقت که سخنان خداوند سراسر حق است، مى تواند براى به دست دادن معیارى براى شناخت حق از باطل باشد که بیشتر انسان ها از شناخت آن بدون رهنمود الهى ناتوان اند.
۵ - مشروعیت و پسندیده بودن سوگند، براى اثبات حق «قال فالحقّ و الحقّ أقول»
۶ - حق، امرى است بس با عظمت و مقدس. «قال فالحقّ و الحقّ أقول»
سوگند خداوند بزرگ، به «حقّ» گویاى عظمت و بزرگى آن است.
۷ - خداوند، مظهر حق است. «قال فالحقّ و الحقّ أقول»
برداشت یاد شده بر این اساس مبتنى است که «فالحقّ» خبر براى مبتداى محذوف (أنا) باشد; یعنى، «فأنا الحقّ».
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تقدس حقحق گویی خداسوگند به حقعظمت حقمظهر حقناهماهنگی با سخن خدانقش سخن خداملاک سخن باطلملاک تشخیص حقحقانیت خداسوگند برای اثبات حقایقاحکام سوگندملاک ارزیابیسوگندهای قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۲)
- تهدید ابلیس به دوزخ، از سوی خداوند+۶ آیه
- پر شدن جهنّم، از شیطان و پیروانش+۲ آیه
- تهدید شیطان و پیروان او به جهنّم+۶ آیه
- سوگند خداوند، به حق
- پسندیده بودن سوگند، برای اثبات حق
- گفتار (انشا و اِخبار) خداوند، مطابق با حق+۱ آیه
- حق بودن و تحقّق سخن خداوند، درباره پر شدن دوزخ از شیطان و پیروانش+۱ آیه
- صداقت گفتارهای خداوند، و مطابق بودن انها با واقع+۲ آیه
- تحقّق یافتن سخن خداوند، درباره پر شدن دوزخ از شیطان و پیروانش+۱ آیه
- قسم خداوند به حق، برای وارد کردن ابلیس و پیروانش در جهنّم+۲ آیه
- سرنوشت قطعی پیروان شیطان، عذاب جهنّم+۱ آیه
- عذاب شیطان، از موارد قضای الهی+۱ آیه