آیه ۱۴ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۳

معروف به: و اقم الصلاة لذکری

منم خدایی که جز من خدایی نیست؛ مرا بپرست و نماز را برای یاد من برپا دار.

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ أَنَا فَاعْبُدْنِي وَ أَقِمِ الصَّلاَةَ لِذِكْرِي

من «اللّه» هستم؛ معبودی جز من نیست! مرا بپرست، و نماز را برای یاد من بپادار!

معنی کلمات و عبارات
«لِذِکْرِی»: برای این که همیشه به یاد من باشی. تا در نماز به ذکر من بپردازی. به هنگام یاد من. با توجّه به معنی اخیر، حرف (لِ) به معنی (عِندَ) است (نگا: إسراء / ).
نزول
نکات آیه
۱ - یگانگى خداوند و حقیقت نداشتن هیچ معبودى جز او، سرلوحه وحى الهى به موسى(ع) در وادى طوى بود. «إنّنى أنا اللّه لا إله إلاّ أنا » ۲ - خداوند در سرزمین طوى (پایین کوه طور) به موسى(ع) فهماند که خطاب را مستقیماً از «اللّه» دریافت مى کند و کلام او را مى شنود. «إنّنى أنا اللّه» ۳ - معرفى خود به مخاطب در آغاز گفت وگو، از آداب مکالمه و هم صحبت شدن با دیگران است. «یموسى ... إنّنى أنا اللّه» خداوند با نداى «یا موسى» به او فهماند که نام وى را مى داند، آن گاه در نخستین سخنان خود با موسى(ع)، خود را به او معرفى کرد تا گفت وگو با شناخت طرفین ادامه یابد. ۴ - هیچ معبودى جز خداوند حقیقت نداشته و شایسته پرستش نیست. «إنّنى أنا اللّه لا إله إلاّ أنا» «إله» به معناى معبود است و در آیه، مراد معبود حق است، زیرا وجود خارجى معبودان باطل، قابل انکار نیست. ۵ - موسى(ع) پیش از نبوت و دریافت وحى نیز، عارف به خداوند و پذیراى ربوبیت او بود. «إنّى أنا ربّک ... إنّنى أنا اللّه لا إله إلاّ أنا» دو جمله «إنّى أنا ربّک» و «إنّنى أنا اللّه» حکایت از آن دارد که موسى(ع) قبلاً این نام ها را مى شناخته و بدان اعتقاد داشته است و در کوه طور به تطبیق «ربّ» و «اللّه» بر صاحب صدا پى برد. ۶ - تأکید بر لزوم عبادت خداوند و پرهیز از پرستش غیر او، اولین تذکر خداوند به موسى(ع) در آغاز نبوت او «لا إله إلاّ أنا فاعبدنى» ۷ - آشنا ساختن مردم با خداوند و وحدانیت او، پایه و مقدمه دعوت آنان به عبادت خدا است. «إنّنى أنا اللّه لا إله إلاّ أنا فاعبدنى» «فاء» در «فاعبدنى» تفریع بر جمله قبل است که به معرفى خداوند و وحدانیت او پرداخته بود. ۸ - عبادت خالصانه، مهم ترین وظیفه در برابر خداوند، حتى براى پیامبران است. «إنّنى أنا اللّه لا إله إلاّ أنا فاعبدنى» ۹ - یکتایى خداوند (توحید ذاتى)، دلیل لزوم خالص ساختن عبادت (توحید عبادى) براى خدا است. «إنّنى أنا اللّه لا إله إلاّ أنا فاعبدنى» ۱۰ - فرمان مداومت بر نماز و برپاداشتن آن، از نخستین برنامه هاى عملى ابلاغ شده به موسى(ع) در وادى طوى بود. «أقم الصلوة» «اقامه نماز» (برپاداشتن آن) به مداومت بر آن است. ۱۱ - اقامه نماز، بارزترین جلوه عبودیت در برابر خداوند است. «فاعبدنى و أقم الصلوة» تردیدى نیست که اقامه نماز، خود عبادت است. ذکر نماز پس از امر به عبادت، حکایت از نقش نماز در تحقق بخشیدن به بندگى خداوند دارد. ۱۲ - نماز از همه عبادت هاى دیگر مهم تر است. «فاعبدنى و أقم الصلوة» اختصاص به ذکر نماز از بین مجموعه عبادات، گویاى رتبه ویژه و برتر این عمل در مقایسه با دیگر عبادات است. ۱۳ - نماز در آیین موسى(ع) تشریع شده بود. «و أقم الصلوة» ۱۴ - توجه به خدا و به یاد او بودن، از اهداف و ثمرات نماز است. «و أقم الصلوة لذکرى» ۱۵ - وجود ذکر خدا در نماز، دلیل ترغیب و توصیه خداوند به اقامه آن است. «أقم الصلوة لذکرى» «لذکرى» ممکن است بیانگر نتیجه نماز باشد که یاد خدا را در دل ها زنده مى کند و ممکن است مراد اشتمال نماز به اذکار الهى باشد، یعنى اقامه نماز به این دلیل واجب شمرده شده است که ذکر خدا در آن وجود دارد. ۱۶ - نماز و عبادات دیگر، باید خالصانه و فقط براى یاد خدا باشد. «فاعبدنى و أقم الصلوة لذکرى» اختصاص یافتن «ذکر» - در «لذکرى» - به یاء متکلم، گویاى نکته یاد شده است; یعنى «لذکرى لالذکر غیرى» ۱۷ - یاد خدا و توجه به او، فلسفه مشترک تمامى عبادت ها است. «فاعبدنى و أقم الصلوة لذکرى» «لذکرى» ممکن است همان گونه که دلیل براى «أقم الصلوة» است، بیانگر علت «فاعبدنى» نیز باشد. ۱۸ - باید همواره به یاد خدا بود و از ذکر او غافل نماند. «لذکرى»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۹ - «عن أبى جعفر(ع) قال: إذا فاتتک صلاة فذکرتها فى وقت أخرى فإن کنت تعلم أنّک إذا صلیت التى فاتتک کنت من الاخر فى وقت فابدأ بالتى فاتتک فإنّ اللّه عزّوجلّ یقول: «أقم الصلاة لذکرى»; از امام باقر(ع) روایت شده که فرمود: هر وقت نمازى از تو فوت شد و در وقت نماز دیگر آن را به یاد آوردى، اگر مى دانى با انجام نماز قضا براى به جا آوردن نماز واجب در وقت خود فرصت باقى مى ماند، پس ابتدا نماز قضا را به جا آور، چون خداى عزّوجلّ مى فرماید: «أقم الصلاة لذکرى». (این استفاده فقهى ناظر به این نکته است که لام در «لذکرى» براى توقیت است، در نتیجه معناى آیه این مى شود: که «أقم الصلاة وقت تذکیرى إیّاک»». [منبع: کافى، ج ۳، ص ۲۹۳، ح ۴; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۷۵- ، ح ۵۰.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
  • ضرورت اخلاص در عبادت+۵ آیه
  • لزوم اخلاص و قصد قربت در نماز+۲ آیه
  • خداوند، اله حقیقی و یگانه+۶ آیه
  • عبودیّت، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۲ آیه
  • عقیده به خدای یگانه، مقتضی عبادت خدای یگانه+۳ آیه
  • انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۶ آیه
  • خداوند، دارای هویّت و ذاتی یگانه و بدون همتا+۱ آیه
  • خداوند یکتا، تنها معبود شایسته برای عبادت+۴ آیه
  • توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۱ آیه
  • اعتقاد به معبود و خدای یگانه، مقتضی توحید عبادی+۳ آیه
  • توحید، از معارف و تعالیم اساسی وحی+۶ آیه
  • لزوم اخلاص، در نماز+۷ آیه
  • لزوم عبادت و بندگی خداوند+۳ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۷ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۳ آیه
  • وجوب اقامه نماز بر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • وجوب قضای نمازهای ترک شده+۱ آیه
  • گفتگوی خدا در کوه طور با موسی(علیه السلام)، درباره ربوبیّت و الوهیّت خود+۳ آیه
  • اخلاص در عبادت و ذکر خدا، توصیه الهی به موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • فرمان اقامه نماز، به منظور ذکر و یاد خداوند
  • ذکر و یاد خدا، از اثار و فواید نماز+۱ آیه
  • توجّه به اخرت، زمینه ساز یاد و ذکر خدا+۲ آیه
  • ذکر و یاد خدا سفارش خداوند به موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • نماز، از مصادیق ذکر خدا+۵ آیه
  • شب هنگام، نقطه اغازین رسالت و نبوّت موسی(علیه السلام)+۶ آیه
  • وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۸ آیه
  • تنها خدا، شایسته عبادت+۵ آیه
  • عبادت خدا و پرهیز از پرستش غیر او، اولین فرمان خداوند به موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۷ آیه
  • عبودیّت خدا، درپی دارنده پاداش الهی+۲ آیه
  • یاد خدا و توجه به او، فلسفه مشترک تمامی عبادتها+۱ آیه
  • فرمان خدا به موسی(علیه السلام)، مبنی بر انداختن عصای خویش بر زمین، در کوه طور+۴ آیه
  • برپایی نماز، از تعالیم دین موسی علیه السلام+۳ آیه
  • عبادت در دین موسی علیه السلام امری مهم و واجب+۲ آیه
  • ذکر و یاد خدا، سفارش خدا به موسی علیه السلام+۲ آیه
  • ایمان به قیامت، از توصیههای خداوند به موسی علیه السلام+۱ آیه
  • موسی علیه السلام مامور به عبادت خدا+۱ آیه
  • اغاز رسالت موسی علیه السلام از وادی مقدس طور+۴ آیه
  • توحید، در راس برنامهها و اهداف رسالت موسی علیه السلام+۳ آیه
  • عبادت و پرستش خدا، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۱ آیه
  • برپایی نماز و یاد خدا، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۱ آیه
  • موسی علیه السلام، مامور به عبادت خدا+۱ آیه
  • برپایی نماز برای یاد خدا، از وظایف الهی موسی علیه السلام+۲ آیه
  • توحید، در راس تعالیم وحیانی و الهی موسی علیه السلام+۵ آیه
  • عبادت خدا، از تعالیم وحی به موسی علیه السلام+۱ آیه
  • برپایی نماز برای یاد خدا، از تعالیم وحی شده به موسی علیه السلام+۲ آیه
  • اقامه نماز، وسیله یاد خدا+۱ آیه
  • لزوم ادای نماز، با اخلاص و قصد قربت+۵ آیه
  • بهپاداشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۱ آیه
  • نماز، دارای سابقهای دیرینه، در ادیان الهی+۳ آیه
  • ذکر و یاد خدا در همه احوال، حقیقت نماز+۴ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۳ آیه
  • وجوب اقامه نماز بر موسی علیه السلام+۱ آیه
  • وجوب قضای نمازهای واجب، در صورت فوت شدن در وقت خود+۱ آیه
  • اقامه نماز، از مسیولیتهای موسی علیه السلام+۱ آیه
  • وجوب اخلاص، در نماز+۵ آیه
  • وجوب عبادت و بندگی خداوند+۳ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۷ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۳ آیه
  • وجوب اقامه نماز بر موسی علیه السلام+۱ آیه
  • وجوب قضای نمازهای ترک شده+۱ آیه
  • توحید، از تعالیم اساسی و شاخص وحی+۷ آیه
  • دعوت به عبادت خدای یگانه، از اموزههای شاخص وحی+۲ آیه
  • اقامه نماز، از اموزههای وحی شده از سوی خداوند+۲ آیه
واژه‌ها