آیه ۴۴ سوره طه

سوره طه، آیه ۴۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۴

فَقُولاَ لَهُ قَوْلاً لَيِّناً لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى

اما بنرمی با او سخن بگویید؛ شاید متذکّر شود، یا (از خدا) بترسد!

معنی کلمات و عبارات
«لَیِّناً»: نرم و ملایم. «یَتَذَکَّرُ»: پند گیرد. یادآور گردد.
نزول
نکات آیه
۱ - موسى و هارون(ع)، موظف به نرمش در گفتار و پرهیز از درشت گویى در گفت وگو با فرعون «فقولا له قولاً لیّنًا» «لین» نقطه مقابل خشن بودن است (مفردات راغب) و «لیّن» صفت مشبهه است; یعنى، نرم و لطیف. ۲ - سخنان نرم موسى و هارون(ع)، زمینه اى مناسب براى پى بردن فرعون به حقیقت و یا پیدایش هول و هراس در دل او ربر اثر تزلزل در باورهاى خویش «فقولا له قولاً لیّنًا لعلّه یتذکّر أو یخشى» «خشیة» ترسى است که آمیخته با احساس عظمت طرف مقابل باشد (مفردات راغب). حرف «أو» فرعون را بین دو واکنش احتمالى ترسیم کرده است. بنابراین جمله «لعلّه...» بیان مى دارد که امید است فرعون یا حقیقت را فهمیده و به آن یقین یابد و یالااقل احتمال صداقت موسى و هارون(ع) را بدهد و در نتیجه خطر را بزرگ دیده و از آن هراسان شود. ۳ - هدایت و اصلاح، هدف اصلى رسالت پیامبران «فقولا له ... لعلّه یتذکّر أو یخشى» فرعون با آن که طغیان گرى زورگو بود، ولى موسى و هارون(ع) دستور جمع آورى سپاه و نبرد با او را نداشتند; بلکه مأمور بودند با ارائه آیات الهى و گفتار نرم، او را هدایت کنند. ۴ - با وجود احتمال تأثیر گفتار در بازداشتن مردم از منکرات، نباید به ستیز عملى و برخورد با زور اقدام کرد. «فقولا له قولاً لیّنًا لعلّه یتذکّر أو یخشى» از حرف «لعل» مى توان چنین فهمید که تا امید به تأثیر گفتار نرم وجود دارد، درگیر شدن و اقدام عملى براى ترک منکر جایز نیست. ۵ - پند و اندرز به مردم و هشدار دادن به آنان در باره فرجام کردار ناروا، از رسالت هاى پیامبران «لعلّه یتذکّر أو یخشى» «تذکر» مطاوعه «تذکیر» است و در «قاموس» آمده که «تذکیر»، به معناى موعظه کردن است. ۶ - غافل بودن از حقیقت و بیم نداشتن از فرجام کردار ناروا، طغیان گرى است. «إنّه طغى ... لعلّه یتذکّر أو یخشى» خداوند، براى بازداشتن فرعون از طغیان، به موسى و هارون(ع) راه ایجاد تذکر و خشیت را مى آموزد. بنابراین نبود این دو خصلت، مایه طغیان گرى فرعون بوده است. ۷ - لزوم نرمش در گفتار و در پیش گرفتن روش هاى ملاطفت آمیز در تبلیغ دین، حتى در مورد سرکش ترین مردم «فقولا له قولاً لیّنًا» ۸ - گفتار همراه با ملاطفت و مهر در تبلیغ، زمینه بیشترى براى تأثیر دارد. «فقولا له قولاً لیّنًا لعلّه یتذکّر أو یخشى» «لعلّ» در کلام خداوند، به معناى امیدوارى او نیست; بلکه مراد این است که هر شخصى که آن شیوه گفت وگو را ببیند، امیدوار خواهد شد. ۹ - لزوم مرحله بندى در کار تبلیغ و توجه به شرایط و زمینه ها در انتخاب شیوه هدایت مردم «فقولا له قولاً لیّنًا لعلّه یتذکّر أو یخشى» ۱۰ - هماهنگى مبلغان دینى در شیوه برخورد با مفاسد جامعه، کارسازتر و به موفقیت نزدیک تر است. «اذهبا ... فقولا له قولاً لیّنًا لعلّه یتذکّر» موسى و هارون(ع)، هر دو به یک شیوه برخورد با فرعون مأمور شدند.
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۱ - «سفیان بن سعید قال: سمعت أباعبداللّه جعفربن محمد الصادق(ع)... یقول: یا سفیان، علیک بالتقیّة ... ان اللّه عزّوجلّ قال لموسى و هارون: «فقولا له قولاً لیّناً لعلّه یتذکّر أو یخشى» یقول اللّه عزّوجلّ: کنّیاه و قولا له: یا أبا مصعب; سفیان بن سعید گوید: از امام صادق(ع) شنیدم ... که مى فرمود: اى سفیان! تقیه را مراعات کن ... خداوند - عزّوجلّ - به موسى و هارون فرمود: «فقولا له قولاً لیّناً لعلّه یتذکّر أو یخشى» مراد خداوند - عزّوجلّ - این است که با کنیه به او خطاب کنید و به او بگویید: یا أبا مصعب». (خطاب کردن به اشخاص با کنیه، نشانه احترام به آنان است). [منبع: معانى الأخبار، ص ۳۸۶، ح ۲۰، باب نوادر المعانى; تفسیر برهان، ج ۳، ص ۳۷، ح ۴.] ۱۲ - «عن موسى بن جعفر(ع): ... أمّا قوله: «لعلّه یتذکّر أو یخشى» فإنّما قال لیکون أحرص لموسى على الذهاب; از امام موسى بن جعفر(ع) روایت شده است: اما سخن خداوند: «لعلّه یتذکّر أو یخشى» [این را] بدین خاطر گفت که اشتیاق موسى(ع) براى رفتن [به سوى فرعون ]افزون شود». [منبع: علل الشرایع، ص ۶۷، ب ۵۶، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۸۰، ح ۶۹.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • پسندیده بودن برخورد مؤدّبانه با مخالفان عقیدتی+۱ آیه
  • به نرمی سخن گفتن موسی و برادرش(علیهما السلام)، زمینه امید به پندپذیری یا ترسیدن فرعون از خدا+۱ آیه
  • هشدار موسی و هارون(علیهما السلام) به فرعون از عذاب الهی+۳ آیه
  • لزوم رعایت نرمی سخن و دوری از خشونت در انذار+۱ آیه
  • استفاده از گفتار همراه با ملاطفت و نرمی در تبلیغ رسالت، سفارش خداوند به موسی(علیه السلام) و هارون
  • لزوم دادن اولویّت به کانونهای اصلی قدرت، در تبلیغ، و اصلاح انها+۷ آیه
  • تذکّر و پندپذیری، از اهداف تبلیغی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • ترس فرعون از مخالفت با پروردگار، از اهداف تبلیغی موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • لزوم نرمش در گفتار و در پیش گرفتن روشهای ملاطفتامیز، در تبلیغ دین، حتّی در مورد سرکشترین مردم+۱ آیه
  • موعظه، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
  • وجوب رفق و مدارا، در امر به معروف و نهی از منکر
  • لزوم تبلیغ حق با گفتاری نرم
  • موسی و هارون(علیهما السلام) موظّف به نرمش گفتار، در تبلیغ و دعوت به حق+۲ آیه
  • لزوم ترس داشتن از خداوند+۱ آیه
  • پذیرش موعظه، امری مطلوب و پسندیده+۱ آیه
  • لزوم اجتناب از خشونت در گفتار، هنگام تبلیغ+۱ آیه
  • سخن نرم و شایسته به هنگام تبلیغ، از عوامل خداترسی
  • توسّل فرعون به سحر ساحران، در پی عجز از مقابله با معجزات موسی(علیه السلام)+۲ آیه
  • ملایمت در سخن گفتن با دیگران، از توصیه های خداوند+۲ آیه
  • سخن نرم و بدور از خشونت، زمینه ساز تاثیر شنوندگان+۱ آیه
  • گفتگوی ارام با فرعون، فرمان خداوند به موسی و هارون(علیهما السلام)+۱ آیه
  • لزوم نرمش در گفتار، هنگام تبلیغ+۲ آیه
  • سخن نرم با طغیان گر حاکم، روشی صحیح در مبارزه با ان، در اغاز مبارزه+۱ آیه
  • مبارزه و برخورد با فرعون طغیان گر، فرمان خداوند به موسی و هارون(علیهما السلام)+۲ آیه
  • پندپذیری، از موانع طغیان گری+۱ آیه
  • خشیت از خداوند، مانع طغیان+۱ آیه
  • موسی و هارون(علیهما السلام) موظّف به نرمگویی با فرعون و تشویق او به عبرت پذیری+۲ آیه
  • نرمگویی، زمینه عبرت اموزی دیگران+۲ آیه
  • خوف فرعون، از مخالفت با پروردگار، از اهداف تبلیغی موسی(علیه السلام)
  • اولویّت دادن به کانونهای اصلی قدرت، در تبلیغ و اصلاح انها، امری ارزشمند+۹ آیه
  • سخن نرم و بدون هرگونه خشونت، از اداب معاشرت با مردم+۱ آیه
  • موسی علیه السلام، انتخاب شده از ناحیه خدا برای نبوّت و رسالت
  • تنبّه و تذکّر، از اهداف تبلیغی موسی علیه السلام+۲ آیه
  • ترس از خدا، از اهداف تبلیغی موسی علیه السلام+۲ آیه
  • اولویت دادن موسی علیه السلام به کانون اصلی قدرت، از روشهای دعوت او+۷ آیه
  • نرمش در گفتار، از شیوههای تبلیغی موسی علیه السلام+۲ آیه
  • تذکر به فرعون برای تنبّه وی، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۱ آیه
  • خشیت و بیم فرعون از خدا، از دلایل رسالت موسی علیه السلام+۱ آیه
  • موعظه، از روشهای تربیتی قران+۱ آیه
  • گفتار سخن نرم در برخوردها، از اداب موعظه
  • به کارگیری الفاظ ملاطفتامیز در موعظه، باعث احتمال تاثیر و از اداب ان+۱ آیه
  • پند و اندرز به فرعون و هشدار دادن به او، درباره فرجام کردار ناروایش نسبت به رسالت موسی و هارون علیهما السلام
  • وجوب تبلیغ حق با گفتار نرم
  • وجوب ترس داشتن از خداوند+۱ آیه
  • موسی و هارون علیهما السلام موظف به سخن نرم با فرعون+۱ آیه
  • وجوب رفق و مدارا، در مراحل اوّلیّه امر به معروف و نهی از منکر
  • هارون پیامبر، یکی از دریافت کنندگان وحی الهی+۴ آیه
  • موسی و هارون علیهما السلام، مامور تبلیغ+۳ آیه
  • نهی موسی و هارون علیهما السلام از سستی در تبلیغ رسالت+۲ آیه
  • ماموریّت موسی و هارون علیهما السلام به کانون اصلی طغیان در تبلیغ و دعوت خود+۲ آیه
  • تذکّر و پنددهی، از اهداف تبلیغی هارون علیه السلام+۲ آیه
  • ترس از مخالفت با خداوند، از اهداف تبلیغی هارون علیه السلام+۲ آیه
  • نرمش در گفتار، از شیوههای تبلیغی موسی و هارون علیهما السلام+۲ آیه
  • تنّبه فرعون و تذکّر به وی، از اهداف رسالت موسی و هارون علیهما السلام+۲ آیه
  • ترس و بیم فرعون از خداوند، از دلایل رسالت موسی و هارون علیهما السلام+۲ آیه
  • اشتراک موسی و هارون علیهما السلام در امر رسالت+۵ آیه
  • موسی و هارون علیهما السلام، مامور نرمش در گفتار با فرعون به امید متذکّر شدن و ترس او+۲ آیه
  • هارون علیه السلام همراه موسی علیه السلام در تبلیغ رسالت+۴ آیه
واژه‌ها