سوره طه، آیه ۴۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۴
قَالاَ رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَنْ يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَنْ يَطْغَى
(موسی و هارون) گفتند: «پروردگارا! از این میترسیم که بر ما پیشی گیرد (و قبل از بیان حق، ما را آزار دهد)؛ یا طغیان کند (و نپذیرد)!»
معنی کلمات و عبارات
«یَفْرُطَ»: سبقت گیرد. پیش افتد. «أَن یَفْرُطَ عَلَیْنَا»: این که بر اتمام تبلیغ و اظهار معجزات ما با کشتن ما پیشی گیرد و آنها را ناتمام گذارد. این که بر اذیّت و آزار ما بیفزاید.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - موسى و هارون(ع) قبل از حرکت به طرف فرعون، با یکدیگر ملاقات نموده و موانع احتمالى ارشاد او را بررسى کردند. «قالا ربّنا إنّنا نخاف»
قسمت هایى از داستان موسى(ع) - از قبیل بازگشت او نزد خانواده اش و پیداکردن راه مصر و ملاقات با برادرش هارون(ع) - به این جهت که در ماجراى برخورد با فرعون، چندان دخیل نبوده، دراین آیات ذکر نشده است. این احتمال نیز وجود دارد که آیه ۴۲ (اذهب أنت و أخوک) به بعد، سخنان خداوند به موسى و هارون(ع)، پس از ملاقات آن دو باشد.
۲ - موسى و هارون(ع) با مناجات به درگاه خداوند و برشمردن موانع احتمالى اقدام خود، از خداوند راه چاره خواستند. «قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا»
۳ - موسى و هارون(ع) از پیشدستى فرعون و اقدام او به کیفر فورى آنان، پیش از هرگونه فرصت اظهار معجزه و بیان حقیقت، نگران بودند. «قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا»
«فَرَطَ»; یعنى، پیشى گرفت بدون آن که افراط یا تفریط کرده باشد (مفردات راغب). مراد موسى و هارون(ع)، احتمال دست زدن فرعون به کارى است که فرصت ابلاغ پیام الهى را از آنان بگیرد.
۴ - موسى و هارون(ع)، از احتمال افزایش طغیان فرعون، درپى ابلاغ دعوت الهى به او، نگران بودند. «أو أن یطغى»
خداوند در سخن با موسى(ع)، به طغیان گرى فرعون تصریح کرده بود. بنابراین مراد موسى و هارون(ع) از این سخن، احتمال افزایش طغیان او است; به گونه اى که زمینه پذیرش دعوت را در او به کلى از میان ببرد.
۵ - نگرانى موسى و هارون(ع) از ناکامى در ابلاغ پیام خداوند به فرعون «إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغى»
۶ - فرعون در دیدگاه موسى و هارون(ع)، فردى خودکامه و سرکوبگر حقیقت بود. «نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغى»
احتمال فرصت ندادن فرعون به موسى و هارون(ع)، براى بیان حقیقت، ناشى از شناخت آنان از خودکامگى فرعون است و احتمال افزایش طغیان گرى او، برخاسته از آگاهى آن دو به روحیه مقاومت و لجاجت او در برابر حق است.
۷ - بررسى مشکلات و موانع احتمالى مسؤولیت ها و ترس از ناکامى در ابلاغ رسالت هاى الهى، منافاتى با مقام نبوت و اخلاص در برابر خداوند ندارد. «واصطنعتک لنفسى ... إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغى»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۷۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۵–۵۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اخلاص انباانبیا و بررسی مشکلات تبلیغانبیا و بررسی مشکلات نبوتبینش هارونترس انبامشاوره موسی و هارونملاقات موسی و هارونمناجات هاروننگرانی از حق ناپذیری فرعوننگرانی از طغیانگر فرعوننگرانی از پیشگامی فرعوننگرانی هارونمناجات موسیشکنجه های فرعوننگرانی موسیاستبداد فرعونرسالت هارونبینش موسیقصه هارونرسالت موسیقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- ارامش دادن خدا به موسی(علیه السلام) هنگام انتخاب وی برای انجام رسالت+۱۰ آیه
- ارامش دادن خدا به هارون(علیه السلام) هنگام برگزیدن وی و موسی(علیه السلام)برای انجام رسالت+۲ آیه
- فرعون، حاکمی مستبدّ و خودکامه+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- موسی و هارون(علیهما السلام) موظّف به خوف نداشتن از فرعون، در برخورد با انان+۲ آیه
- یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۲ آیه
- دلداری خدا به موسی(علیه السلام) برای نترسیدن از فرعون، در پی اظهار خوف از سوی موسی و هارون(علیهما السلام) از کیفر و طغیانگری فرعون+۴ آیه
- دلداری خدا به موسی(علیه السلام) برای رفع دلهره و ترس از او+۶ آیه
- دلداری خدا به موسی و هارون(علیهما السلام) برای نترسیدن از فرعون، با بیان همراهی خداوند با انان+۳ آیه
- توسّل فرعون به سحر ساحران، در پی عجز از مقابله با معجزات موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- دعا به درگاه خداوند و درخواست یاری از وی، به هنگام مواجه شدن با مشکلات+۲ آیه
- ترس و نگرانی موسی و هارون(علیهما السلام) از طغیان فرعون
- تضمین یاری خداوند به موسی و هارون(علیهما السلام)برای در امان بودن از طغیان فرعون+۲ آیه
- فرعون، حاکمی سرکش و طغیانگر+۲ آیه
- قتل غیر عمدی و ناخواسته قبطی، مایه ترس، غم و ناراحتی موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- ارامش دادن خدا به موسی علیه السلام در هنگام انجام ماموریّت و ابلاغ رسالت الهی+۱۰ آیه
- ترس موسی علیه السلام از تعدّی و طغیان فرعون+۳ آیه
- دلداری خدا به موسی علیه السلام در پی اظهار ترس او از تجاوز و طغیان فرعون+۴ آیه
- دلداری خدا به موسی علیه السلام برای رفع نگرانی و ترس او، هنگام ابلاغ رسالت خود به فرعون+۷ آیه
- مبارزه با طغیان و تجاوز فرعون، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۳ آیه
- ارامشبخشی خداوند به موسی و هارون علیهما السلام، در هنگام اجرای ماموریّت و ابلاغ رسالت الهی+۳ آیه
- ترس موسی و هارون علیهما السلام از کیفر و طغیان فرعون+۱ آیه
- نترسیدن از فرعون، تکلیف خداوند به موسی و هارون علیهما السلام+۴ آیه