سوره طه، آیه ۶۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۵
قَالَ لَهُمْ مُوسَى وَيْلَكُمْ لاَ تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِباً فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ وَ قَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى
موسی به آنان گفت: «وای بر شما! دروغ بر خدا نبندید، که شما را با عذابی نابود میسازد! و هر کس که (بر خدا) دروغ ببندد، نومید (و شکست خورده) میشود!»
معنی کلمات و عبارات
«وَیْلَکُمْ»: وای بر شما! نابود شوید! «یُسْحِتَ»: ریشهکن و نابود میگرداند. «خَابَ»: ناامید گردید. شکست خورد.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - فرعون و فرعونیان، از زمره افترازنندگان به خداوند «لاتفتروا على اللّه کذبًا »
۲ - شرک و سِحر خواندن معجزات موسى و ادعاى آوردن همانند براى آن و تکذیب رسالت الهى آن حضرت، از جمله افتراهاى فرعونیان به خداوند بود. «لاتفتروا على اللّه کذبًا»
با توجه به آیات پیشین که مشتمل بر بیان توحید از زبان موسى(ع) و نیز ارائه معجزات، و عکس العمل فرعون در سحر خواندن آنها بود، مى توان به مواردى از افتراهاى فرعونیان اشاره کرد.
۳ - سِحر خواندن معجزات پیامبران، دروغ بستن به خداوند است. «لاتفتروا على اللّه کذبًا »
إفترا; یعنى، دروغ بافتن و به قرینه «على اللّه»، مراد دروغى است که در باره خداوند ساخته و پرداخته شده باشد. اضافه کلمه «کذباً» براى تأکید است.
۴ - ترساندن فرعونیان از عذاب - به خاطر افتراى بر خداوند - سرلوحه سخنان موسى(ع) در صحنه مقابله با ساحران فرعون «قال لهم موسى ویلکم لاتفتروا على اللّه کذبًا فیسحتکم بعذاب »
«ویل»; یعنى، «اندوه» و «هلاکت» و «هر سختى که از ناحیه عذاب پدید آید» (لسان العرب). «ویلکم» نفرین است; یعنى، عذاب باد بر شما. برخى آن را مفعول براى فعل محذوف دانسته اند; یعنى، ألزموا ویلکم (با هلاکت و عذابتان همدم باشید). جمله «فیسحتکم بعذاب» روشنگر مفاد «ویلکم» است.
۵ - افتراى بر خداوند و گفتن چیزهاى دروغ و خود بافته در باره او، گناهى عظیم و موجب استحقاق عذاب استیصال و نابودى است. «لاتفتروا على اللّه کذبًا فیسحتکم بعذاب »
«إسحات» (مصدر «یسحتکم») به معناى ریشه کن کردن و نابود ساختن است. «فیسحتکم بعذاب» با توجه به نکره بودن «عذاب» - که بر عظمت و شدت آن دلالت دارد - به این معنا است: شما را با عذابى سخت، ریشه کن و هلاک خواهد ساخت.
۶ - بهره جستن موسى(ع) از تجمع مردم مصر جهت تماشاى صحنه مقابله او و ساحران، براى بیم دادن مردم و دعوت آنان به توحید و ایمان «قال لهم موسى ویلکم لاتفتروا على اللّه کذبًا »
۷ - بیم دادن مردم از عذاب خداوند، و استفاده از فرصت ها براى تبلیغ، از وظایف مبلغان دین است. «قال ... ویلکم لاتفتروا ... بعذاب »
۸ - افترا و دروغ بستن به خداوند، هیچ ثمرى براى انجام دهنده آن ندارد. «لاتفتروا على اللّه کذبًا ... و قد خاب من افترى»
«خیب» به معناى بهره نبردن و محروم شدن است. (قاموس). به قرینه صدر آیه -که موضوع آن افترا به خداوند بود - مقصود، محرومیت و نتیجه نگرفتن کسى است که در باره خداوند سخنانى ناصحیح و دروغ به زبان آورده بود.
۹ - افترا و دروغ بستن به دیگران، کارى ناروا و بى عاقبت است. «و قد خاب من افترى »
۱۰ - موسى(ع) با توجه به افتراهاى فرعونیان بر خداوند، به آنان هشدار داد و شکست و ناکامى را براى آنان پیش بینى کرد. «ویلکم لاتفتروا على اللّه ... و قد خاب من افترى »
۱۱ - موسى(ع)، با یادآورى ناکامى اهل افترا در امت هاى پیشین، آن را درس عبرتى براى فرعونیان خواند. «و قد خاب من افترى»
جمله «قد خاب...» خبر از حال گذشتگان است و به منظور عبرت گیرى حاضران در صحنه مبارزه موسى و فرعون، بیان شده است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استفاده از رصتافتراهای فرعونافتراهای فرعونیانانذار مفتریان به خداانذاردرتبلیغبی ثمری افترا به خداتهمت جادو به انبیاعبرت از مفتریان به خداعوامل عبرت فرعونیانفرجام شوم افترامناظره با جادوگران فرعونموقعیت شناسی موسیناپسندی افتراپیشگویی شکست فرعونیانپیشگویی موسیمکذبان نبوت موسیهمانندسازی معجزه موسیفرصت در تبلیغتهمت جادو به موسیروش تبلیغ موسیانذارهای موسیگناه افترا به خدادعوتهای موسیعبرت از اقوام پیشینتعالیم موسیآثار افترا به خداانذار فرعونیانانذار از عذابدعوت به توحیدعوامل هلاکتافترا به خدامسؤولیت مبلغانموجبات عذابقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۷)
- هشدار موسی(علیه السلام) به فرعونیان درباره گرفتار شدن به عذاب، سبب اختلاف نظر انان درباره برخورد با وی+۱ آیه
- هشدار موسی(علیه السلام) به فرعونیان، مبنی بر گرفتاری به عذاب الهی در صورت افترا بر خدا، سبب اختلاف نظر انان در برخورد با وی+۱ آیه
- دروغ بستن به خدا، سبب زیانکاری و تباهی+۴ آیه
- افترا به خدا، درپیدارنده عذاب استیصال
- نسبت ناروای جادوگری به موسی(علیه السلام) از سوی فرعونیان+۲ آیه
- نهی فرعونیان از افترا به خدا، به وسیله موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- هشدار موسی(علیه السلام) به فرعونیان، از عاقبت افترا بستن به خدا و گرفتارشدن به عذاب او
- ترور شخصیّت موسی(علیه السلام) با نسبت ناروای جادوگری از سوی فرعونیان به وی+۵ آیه
- تهدید افترازنندگان به کیفر، از سوی خداوند+۶ آیه
- هشدار موسی(علیه السلام) به جادوگران فرعونی (قبل از ایمان) از گرفتار شدن به عذاب الهی+۲ آیه
- حرمت افترا به خداوند+۵ آیه
- حرمت افترا به خدا+۶ آیه
- حرمت افترا به موسی(علیه السلام)+۵ آیه
- افترا به خدا، درپی دارنده خسران اخرتی+۵ آیه
- روز مقابله و مبارزه ساحران فرعون با موسی(علیه السلام)، روزی سرنوشت ساز از دیدگاه فرعون+۲ آیه
- اتّهام سحر به موسی(علیه السلام)، افترایی به خداوند+۱ آیه
- ترساندن ساحران از عذاب خداوند، سخن موسی(علیه السلام) در مقابله با انان+۳ آیه
- ترساندن ساحران از عذاب خداوند، سخن موسی(علیه السلام) در مقابله با انان+۳ آیه
- حضور موسی(علیه السلام) و فرعونیان در صبح عید مصریان، در مکانی مشخص برای مبارزه، و پیروزی موسی(علیه السلام) بر انان+۴ آیه
- یاداوری ناکامی اهل افترا در امّتهای پیشین، از جانب موسی(علیه السلام)، درس عبرت برای فرعونیان+۴ آیه
- نهی فرعون و فرعونیان از افترای به خدا، به وسیله موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- افترا و بهتان زدن، عملی قبیح از نظر عقل+۳ آیه
- مشورت ساحران فرعون، در مورد چگونگی مقابله با موسی علیه السلام+۲ آیه
- مشورت فرعونیان، برای تصمیمگیری در چگونگی مقابله با موسی علیه السلام+۱ آیه
- پیروزی معجزه بر سحر، در مبارزه موسی علیه السلام با ساحران فرعون+۱۰ آیه
- موسی علیه السلام، هشداردهنده به فرعونیان، از عذاب الهی+۱ آیه
- ترور شخصیّت موسی علیه السلام با نسبت ناروای جادوگری از سوی فرعونیان به وی+۵ آیه