آیه ۱۸ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۱۸ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۷

وَجَاءُوا عَلَىٰ قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ

و پیراهن او را با خونی دروغین (آغشته ساخته، نزد پدر) آوردند؛ گفت: «هوسهای نفسانی شما این کار را برایتان آراسته! من صبر جمیل (و شکیبائی خالی از ناسپاسی) خواهم داشت؛ و در برابر آنچه می‌گویید، از خداوند یاری می‌طلبم!»

معنی کلمات و عبارات
«قَمِیص»: پیراهن. «عَلَی قَمیصِهِ»: حال مقدّم برای (دَم) است. «کَذِبٍ»: دروغین. مصدر است و برای مبالغه به معنی اسم فاعل، یعنی کاذب به کار رفته است. «سَوَّلَتْ»: زینت داده است و خوشایند کرده است. آراسته و دوست‌داشتنی نموده است (نگا: محمّد / ). «أَمْراً»: کار عظیم. مراد کار زشت است. «فَصَبْرٌ جَمِیلٌ»: صبر جمیل، آن است که سخنانی که نشان دهنده ناسپاسی و شِکْوه و بیتابی باشد بر زبان جاری نشود. واژه صَبْرٌ خبر مبتدای محذوف است. «الْمُسْتَعَانُ»: کسی که از او کمک و یاری خواسته می‌شود. «تَصِفُونَ»: بیان می‌دارید. در اینجا مراد بیان دروغ و گفتن سخنان یاوه و ناروا است (نگا: انعام /
نزول
نکات آیه
۱- برادران یوسف قبل از قرار دادن او در چاه ، پیراهن او را از بدنش خارج کردند. «و جاءو على قمیصه بدم کذب» ۲- برادران یوسف ، پیراهن وى را به خونى دروغین (خونى غیر از خون او) آغشته کردند. «و جاءو على قمیصه بدم کذب» ۳- برادران یوسف با ارائه پیراهن خونین او به یعقوب(ع) ، درصدد اثبات ادعاى ساختگى خویش برآمدند. «و جاءو على قمیصه بدم کذب» ۴- خونین بودن روى پیراهن یوسف ، نشانه اى آشکار بر طعمه گرگ نشدن او بود. «و جاءو على قمیصه بدم کذب» «بدم» مفعول براى «جاءو» است و «على قمیصه» حال براى «دم» مى باشد. بنابراین «جاءو ...» ; یعنى، خون دروغینى را آوردند در حالى که آن خون بر روى پیراهن بود و از آن جا که معمولاً قسمت زیرین و آستر لباس مصدوم آغشته به خون مى شود، ولى روى لباس یوسف خونین بود، یعقوب(ع) دریافت که فرزندش طعمه گرگ نشده است. ۵- خونى که برادران یوسف پیراهن او را با آن آغشته کردند ، به خوبى نشان مى داد که خون یوسف نیست. «جاءو على قمیصه بدم کذب» «کذب» مصدر است و در آیه شریفه به معناى اسم فاعل «کاذب» مى باشد به کارگیرى مصدر به جاى اسم فاعل حاکى از مبالغه است بنابراین «دم کذب» یعنى خون دروغین که دروغ بودنش خیلى روشن و واضح بود. ۶- برادران یوسف با ارائه پیراهن او - بدون آنکه پاره پاره و چاک چاک شده باشد - دروغ بودن ادعاى خویش (طعمه گرگ شدن یوسف) را آشکار کردند.* «و جاءو على قمیصه بدم کذب» معمولاً کسى که طعمه درندگان مى شود، لباس او سالم نمى ماند و به خاطر پارگیهاى بسیار از صورت لباس بودن خارج مى شود. بنابراین اطلاق «قمیص» (پیراهن) بر آنچه برادران یوسف به یعقوب(ع) ارائه کردند، مى رساند که پیراهن او سالم و یا نسبتاً سالم بود و این نشانه دیگرى شد بر حقیقت نداشتن ادعاى برادران یوسف. ۷- یعقوب(ع) گزارش فرزندانش را نپذیرفت و به دروغ بودن آن اطمینان پیدا کرد. «فأکله الذئب ... قال بل سوّلت لکم أنفسکم أمرًا» «تسویل» (مصدر سوّلت) به معناى آسان کردن و نیز زینت دادن امرى ناپسند به صورت امرى نیکوست و مراد از «أمراً» مکر و نیرنگ علیه یوسف است. بنابراین «بل سوّلت ...» چنین معنا مى شود: آنچه گفتید صحت ندارد ; بلکه نفس شما امر ناپسندى را براى شما زیبا جلوه داد و ارتکاب آن را براى شما آسان ساخت. ۸- اطمینان یعقوب(ع) به اجراى توطئه اى از سوى فرزندانش علیه یوسف(ع) «بل سوّلت لکم أنفسکم أمرًا» کلمه «بل» مى رساند که یعقوب(ع) سخن فرزندانش را نپذیرفت و جمله «سوّلت لکم ...» بیانگر این نکته است که او به توطئه آنان علیه یوسف(ع) اطمینان پیدا کرد. ۹- یعقوب(ع) فریب کاریهاى نفس و جلوه پردازیهاى نفسانى را ، وادار کننده فرزندانش بر توطئه علیه یوسف(ع) دانست. «بل سوّلت لکم أنفسکم أمرًا» ۱۰- نفس آدمى ، بر آراستن کارهاى زشت و ناروا و واداشتن او به ارتکاب آنها تواناست. «بل سوّلت لکم أنفسکم أمرًا» ۱۱- تصمیم یعقوب(ع) بر مسکوت گذاشتن پرونده خیانت فرزندانش درباره یوسف(ع) و پى گیرى نکردن آن «بل سوّلت لکم ... والله المستعان على ما تصفون» ۱۲- یعقوب(ع) مصمم بر شکیبا بودن در فراق یوسف(ع) و بردبارى کردن بر رفتار ناهنجار فرزندانش «فصبر جمیل» متعلق صبر ، به قرینه جمله هاى قبل ، فراق یوسف(ع) و نیز عملکرد ناصواب و صحنه سازیهاى دروغین فرزندانش مى باشد. ۱۳- صبر و شکیبایى در برابر دشواریها و حوادث تلخ ، خصلتى نیکو ، زیبا و ارجمند «فصبر جمیل» برداشت فوق ، مبتنى بر این است که «صبر» مبتدا و «جمیل» خبر آن باشد. ۱۴- شکیبایى یعقوب(ع) در فراق یوسف(ع) ، ستودنى و درخور تحسین بود. «فصبر جمیل» چنان چه «جمیل» صفت براى «صبر» باشد ، در تقدیر گرفتن مبتدا (صبرى صبر جمیل) و یا خبر (صبر جمیل أحسن) ضرورى است. برداشت فوق ناظر به این احتمال است. ۱۵- یعقوب(ع) براى کشف حقیقت آنچه فرزندانش درباره یوسف(ع) ابراز مى کردند ، از خداوند کمک خواست. «والله المستعان على ما تصفون» «وصف» (مصدر تصفون) به معناى بیان کردن است و مراد از «ما» سخنان دروغین برادران یوسف مى باشد. کمک گرفتن از خدا بر سخنان و گزارشهاى غیر واقعى ، به معناى کمک گرفتن از او در کشف حقیقت است. ۱۶- یعقوب(ع) شخصیتى صبور و موحد که تنها خداوند را بر یارى رسانى توانا مى دانست. «والله المستعان على ما تصفون» ۱۷- باید در امور خویش ، تنها بر خداوند توکل کرد و از او کمک خواست. «والله المستعان على ما تصفون» جمله هایى نظیر «والله المستعان» - که مبتدا معرفه و خبر داراى الف و لام غیر عهدى است - دلالت بر حصر دارد. ۱۸- توکل کنندگان بر خداوند ، انسانهایى صبور و مقاومند. «فصبر جمیل والله المستعان على ما تصفون»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۹- «عن أبى عبدالله(ع) قال لما أوتى بقمیص یوسف إلى یعقوب ... کان به نضح من دم ; [منبع: تفسیرعیاشى ، ج ۲ ، ص ۱۷۱ ، ح ۹ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۱۷ ، ح ۲۸.] از امام صادق(ع) روایت شده است: هنگامى که پیراهن یوسف براى یعقوب آورده شد ... روى آن قطراتى از خون پاشیده شده بود». ۲۰- «عن أبى جعفر(ع) فى قوله «و جاؤوا على قمیصه بدم کذب» قال: إنهم ذبحوا جدیاً على قمیصه ; [منبع: تفسیرقمى ، ج ۱ ، ص ۳۴۱ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۱۷ ، ح ۲۷.] از امام باقر(ع) روایت شده درباره سخن خدا که فرموده: «و جاؤوا ...» فرمود: آنان بزغاله اى بر روى پیراهن او ذبح کرده بودند». ۲۱- «عن على بن الحسین(ع) ... قال [یعقوب لهم] بل سوّلت لکم أنفسکم أمراً و ما کان الله لیطعم لحم یوسف الذئب من قبل أن أرى تأویل رؤیاه الصادقة ; [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۱۶۹، ح ۵ ; تفسیربرهان، ج ۲، ص ۲۴۷، ح ۵.] از امام سجاد(ع) روایت شده است: ... یعقوب به برادران یوسف گفت: «بل سوّلت لکم أنفسکم أمراً» و چنین نیست که خدا گوشت یوسف را به خورد گرگ بدهد، قبل از آنکه تأویل خواب راستین او را ببینم». ۲۲- «عن الصادق(ع) فى قوله عزوجل فى قول یعقوب «فصبر جمیل» قال: بلاشکوى ; [منبع: امالى شیخ طوسى ، ج ۱ ، ص ۳۰۰ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۵۲ ، ح ۱۴۷.] از امام صادق(ع) درباره سخن خدا که از قول یعقوب(ع) فرموده: «فصبر جمیل» روایت شده که فرمود: مراد ، صبر بدون گِله است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۲)
  • اتّحاد برادران یوسف در حفظ اسرار خود و فریبدادن پدر+۲ آیه
  • هواپرستی، عامل نادیدهگرفتن روابط خویشاوندی و تجاوز به حقوق برادر+۲ آیه
  • وسوسههای نفسانی، باعث دروغپردازی و پوشیدن حقیقت+۲ آیه
  • استعانت یعقوب(علیه السلام) از خدا درباره فقدان فرزندش یوسف(علیه السلام)
  • مستعان
  • نیکو جلوه دادن بدیها به وسیله نفس انسان+۲ آیه
  • فرزندان یعقوب، با حالت گریه و خونالود کردن لباس یوسف(علیه السلام)، درصدد فریب پدر+۲ آیه
  • فریب نخوردن پدر (یعقوب(علیه السلام))، به رغم تلاش فرزندان+۲ آیه
  • جلوهگر شدن عمل زشت (به چاه انداختن یوسف(علیه السلام)) برای فرزندان یعقوب+۱ آیه
  • هوای نفس، از عوامل تزیین اعمال زشت برای انسان+۲ آیه
  • لزوم صبر و تحمّل، در برابر مشکلات و مصایب+۱ آیه
  • اغشته شدن پیراهن یوسف، به خونی غیر از خون وی، به دست برادرانش، برای اثبات ادّعای دروغین خویش
  • خونی بودن روی پیراهن یوسف، نشانه دروغین بودن ادّعای برادران+۱ آیه
  • تمسّک برادران یوسف به دروغ، برای پنهان کردن جرم خود علیه ان حضرت+۱ آیه
  • دفاع برادران یوسف از خویش، در برابر اتّهام قتل ان حضرت+۱ آیه
  • ملاک نبودن گریه و سایر شواهد ظاهری، برای تعیین راستگویی در ادّعا+۲ آیه
  • هوای نفس، از زیبا جلوه دهندگان اعمال زشت برای انسان+۲ آیه
  • صبر بدون شکوه، در برابر حوادث ناگوار خصلتی زیبا+۲ آیه
  • تحمّل فقدان یوسف(علیه السلام) از سوی یعقوب(علیه السلام) با صبر زیبا+۱ آیه
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۴ آیه
  • صبر خالصانه یعقوب(علیه السلام) در فراق فرزندانش+۳ آیه
  • صبر در برابر حوادث و مشکلات خصلتی نیکو، زیبا و ارجمند+۱ آیه
  • صبر دارای دو نوع نیکو و به جا و ناپسند و نابه جا+۲ آیه
  • صبر یعقوب(علیه السلام) در فراق یوسف(علیه السلام) صبری نیکو+۱ آیه
  • صبر یعقوب(علیه السلام) در برابر رفتار فرزندانش نسبت به یوسف(علیه السلام)صبری زیبا+۱ آیه
  • امداد خدا منشا تحمّل سختی و تلخی صبر
  • غفلت از یوسف(علیه السلام) به علّت سرگرمی به دویدن و مسابقه دادن، اعتذار دروغین برادران یوسف، در توجیه طعمه گرگ شدن وی+۱ آیه
  • غفلت از یوسف(علیه السلام) به علّت سرگرمی به دویدن و مسابقه دادن، اعتذار دروغین فرزندان یعقوب، به سبب توجیه طعمه گرگ شدن یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • نفس، تزیین دهنده اعمال زشت برای ادمی+۲ آیه
  • جلوه گر شدن عمل زشت (به چاه انداختن یوسف(علیه السلام)) برای فرزندان یعقوب+۲ آیه
  • گزارش طعمه شدن یوسف(علیه السلام) برای گرگ، مورد عدم پذیرش و باور یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
  • خونین بودن روی پیراهن یوسف(علیه السلام)، نشانه ای اشکار بر طعمه گرگ نشدن او، در ادّعای برادران وی+۱ آیه
  • گریه دروغین و فریب کارانه برادران یوسف در نزد پدر، در پی ادعای خورده شدن یوسف(علیه السلام) به وسیله گرگ+۲ آیه
  • گریه برادران یوسف، جهت فریب پدر، در پی ادّعای خورده شدن یوسف(علیه السلام) به وسیله گرگ+۱ آیه
  • اذعان برادران یوسف نسبت به بی تاثیری گریه های خود در نزد پدر راجع به ادّعای خود درباره خورده شدن یوسف(علیه السلام) به وسیله گرگ+۱ آیه
  • فرزندان یعقوب با حالت گریه و خونالود کردن لباس یوسف علیه السلام، درصدد فریب پدر خود+۱ آیه
  • معاشرت ناپسند فرزندان یعقوب با پدر خویش+۲ آیه
  • مکر و نیرنگ برادران یوسف با جدا نمودن وی از پدر و انداختن وی در چاه و گریهها و سخنان دروغین و اوردن پیراهن خونین برای یعقوب علیه السلام+۴ آیه
  • نیکو جلوه دادن بدیها، به وسیله نفس انسان+۲ آیه
  • زیبا جلوه دادن امور ناپسند، از کارهای نفس مسوله+۳ آیه
  • منشا توطیه برادران یوسف علیه ان حضرت، تسویل و جلوهپردازیهای نفسانی برادران، از نظر یعقوب علیه السلام
  • هواپرستی برادران یوسف عامل اقدام انان علیه یوسف (ع)+۱ آیه
  • اطاعت برخی از انسانها از نفس امّاره+۳ آیه
  • توطیه برادران یوسف بر علیه برادر خود برخاسته از اطاعت و پیروی انان از نفس امّاره+۳ آیه
  • برادران یوسف اطاعتکنندگان از نفس امّاره و هواهای نفسانی در برخورد با یوسف علیه السلام
  • زیبا جلوه داده شدن کارهای زشت، به وسیله نفس امّاره
  • وسوسه شدن ادمی، از سوی نفس خویش+۴ آیه
  • وسوسههای نفسانی برادران یوسف، عامل توطیه انان علیه یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • اعتماد نداشتن یعقوب علیه السلام به برادران یوسف، درباره فرستادن ان حضرت به همراه انان+۲ آیه
  • اغشته کردن پیراهن یوسف علیه السلام به خونی دروغین، از شگردهای فرزندان برای فریب پدر+۱ آیه
  • جلوه پردازیهای نفسانی، وادار کننده فرزندان، به توطیه علیه یوسف علیه السلام، از سخنان یعقوب علیه السلام+۱ آیه
  • استعانت یعقوب علیه السلام از خداوند، درباره فقدان یوسف علیه السلام
  • توکّل یعقوب علیه السلام بر خداوند، در فقدان یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • یعقوب علیه السلام، شخصیّتی صبور و شکیبا+۳ آیه
  • صبر بدون گلایه یعقوب علیه السلام، در فقدان یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • شکیبایی یعقوب علیه السلام در فقدان یوسف علیه السلام، ستودنی و درخور تحسین+۱ آیه
  • پیشه ساختن صبر و بردباری، زمینهساز یاری خداوند از دیدگاه یعقوب علیه السلام+۲ آیه
  • اگاهی یعقوب علیه السلام به حیات یوسف علیه السلام+۴ آیه
  • گزارش دروغین فرزندان یعقوب، درباره طعمه گرگ شدن یوسف علیه السلام، غیر قابل تصدیق برای ان حضرت+۱ آیه
  • ادّعای برادران یوسف نزد پدر، مبنی بر رفتنشان برای مسابقه تیراندازی و طعمه گرگ شدن یوسف علیه السلام در کنار اثاثیه+۱ آیه
  • ادّعای برادران یوسف نزد پدر، مبنی بر راستگو بودنشان در رفتن خود برای مسابقه و طعمه گرگ شدن یوسف علیه السلام در کنار اثاثیه+۱ آیه
  • ادّعای برادران یوسف، مبنی بر رفتن خود برای مسابقه و طعمه گرگ شدن او، غیر قابل قبول و تصدیق برای پدر+۱ آیه
  • خارج کردن پیراهن یوسف علیه السلام از سوی برادرانش، قبل از قرار دادن او در چاه، برای تدارک دلیلی دروغین
  • اغشته کردن پیراهن یوسف علیه السلام به خونی دروغین (خونی غیر از خون او) از جانب برادرانش
  • دفاع دروغین برادران یوسف از خویش، در برابر اتهام قتل ان حضرت+۱ آیه
  • رسوایی برادران یوسف نزد یعقوب علیه السلام، به علت خونین بودن پیراهن یوسف، بدون کمترین پارگی
  • پذیرفته نبودن عذر برادران یوسف، در نزد پدر+۲ آیه
  • گذشت یعقوب علیه السلام از برادران یوسف، با مسکوت گذاشتن پرونده ستم و خیانت انان به یوسف علیه السلام
  • خونین کردن پیراهن یوسف، از صحنه سازیهای دروغین برادران برای فریب پدر و اثبات ادعای خود، در طعمه گرگ شدن ان حضرت+۱ آیه
  • فریفتگی برادران یوسف، ناشی از جلوهپردازی نفس انان+۲ آیه
  • اوردن پیراهن خونین یوسف علیه السلام برای فریب یعقوب علیه السلام از جانب برادران+۱ آیه
  • شکیبایی یعقوب علیه السلام، در فراق یوسف علیه السلام+۲ آیه
واژه‌ها