آیه ۸۱ سوره طه

سوره طه، آیه ۸۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۷

كُلُوا مِنْ طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَ لاَ تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَى

بخورید از روزیهای پاکیزه‌ای که به شما داده‌ایم؛ و در آن طغیان نکنید، که غضب من بر شما وارد شود و هر کس غضبم بر او وارد شود، سقوط می‌کند!

معنی کلمات و عبارات
«لا تَطْغَوْا فِیهِ»: در آن سرکشی نکنید. سرکشی در نعمت خدا این است که انسان به جای این که از آن در راه طاعت و عبادت خدا و طریق سعادت دنیا و آخرت خود استفاده کند، آن را وسیله گناهکاری و ناسپاسی و گردنکشی از فرمان و قوانین الهی، و بالاخره کفر و زندقه سازد. «هَوی»: پرت شد و سقوط کرد. هلاک و نابود گردید.
نزول
نکات آیه
۱ - «منّ و سلوى»، عطیه الهى به بنى اسرائیل و از روزى هاى پاکیزه و گوارا «و نزّلنا علیکم المنّ والسلوى . کلوا من طیّبت ما رزقنکم» طیب، چیزى است که قواى حسى و نفس آدمى از آن لذت ببرد (مفردات راغب). «طاب»; یعنى، لذیذ و پاکیزه شد (قاموس). البته یکى از معانى «طیّب»، «حلال» است، ولى چون همه رزق هاى الهى حلال مى باشد، معنایى که مفهوم آن تقسیم رزق به حلال و حرام است، معناى مناسبى نخواهد بود. ۲ - بهره گیرى از رزق هاى گوارا و پاکیزه، توصیه خداوند به بنى اسرائیل «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۳ - توجه به بهداشت و تغذیه سالم در آیین موسى(ع) «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۴ - خوردنى ها، رزق و عطیه الهى است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۵ - خداوند، روزى دهنده انسان ها است. «رزقنکم » ۶ - روزى هاى الهى، مواهبى پاکیزه و خوشگوار براى انسان «طیّبت ما رزقنکم » اضافه «طیّبات» به «ما رزقناکم» ممکن است بیانیه بوده و گویاى این نکته باشد که هر آنچه به شما روزى داده ایم، طیّب و پاکیزه است. ۷ - تحریم نعمت ها و موهبت هاى الهى بر خویش، عملى ناروا و پرهیزى نابه جا است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » توصیه به استفاده کردن از طیبات، برترى این کار را در برابر ریاضت هاى افراطى نشان مى دهد. ۸ - جواز بهره گیرى از روزى ها و امکانات، درگرو تناسب آن با طبع انسان است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۹ - بهره بردن از نعمت هاى الهى و بى مصرف نگذاشتن آنها، هدف اصلى از اعطاى آنها است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » «ما رزقناکم» عنوانى است که به منزله تعلیل براى «کلوا» و توجیه گر مخاطب، به ضرورت استفاده کردن از نعمت است و حکایت از این دارد که ما این رزق را به شما داده ایم که خوراک شما باشد; پس از مصرف آن دریغ نورزید. ۱۰ - اصل و قاعده اولیه در خوراکى هاى مطبوع، حلیت است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۱۱ - منزل گاه بنى اسرائیل - پس از عبور از دریا - فاقد امکانات تغذیه سالم و داراى مواد غذایى بد خوراک و مغایر با طبع انسان بود. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم و لاتطغوا فیه » ۱۲ - تجاوز نکردن از مرز تعادل و مقررات الهى در استفاده از نعمت ها، توصیه خداوند به بنى اسرائیل «کلوا من طیّبت ... و لاتطغوا فیه » ۱۳ - لزوم حفظ تعادل و حد و مرز در استفاده از نعمت هاى الهى و پرهیز از ناسپاسى و اسراف و تبذیر در آن «کلوا من طیّبت ما رزقنکم و لاتطغوا فیه » از مصادیق مهم و بارز طغیان گرى در مورد نعمت ها، کفران، ناسپاسى، اسراف و تبذیر است. ۱۴ - استفاده و بهره بردن از نعمت ها و ارزاق الهى، احکام و مقررات ویژه اى دارد. «کلوا من طیّبت ... و لاتطغوا فیه » طغیان، تجاوز از حد است. نهى شدن بنى اسرائیل از طغیان در استفاده از طیبات، حکایت از آن دارد که استفاده از طیبات، داراى حد و مرز و مقرراتى است که خروج از آنها، طغیان به شمار مى آید. ۱۵ - وجود زمینه هاى خطرناک براى طغیان گرى، در خوردنى ها «کلوا ... و لاتطغوا فیه » ضمیر در «فیه» ممکن است به مصدر برگرفته شده از فعل «کلوا» (یعنى «أکل») بازگردد و ممکن است «ما» در «ما رزقناکم» به اعتبار ارتباط با فعل «کلوا» مرجع ضمیر باشد. در هر صورت مى توان به برداشت یاد شده دست یافت. ۱۶ - طغیان گرى در مورد نعمت هاى خداوند، خطرى در کمین جوامع رها شده از حاکمیت ستم گران «أنجینکم من عدوّکم ... کلوا ... لاتطغوا فیه » نهى شدن بنى اسرائیل از طغیان گرى، پس از عبور آنان از دریا و نجات از ستم و حاکمیت فرعونیان مطرح شده است. طرح این مسأله در آن موقعیت، گویاى وجود زمینه هایى براى طغیان گرى در آن شرایط است. ۱۷ - طغیان گرى در استفاده از نعمت ها (ناسپاسى، اسراف و...)، زمینه ساز فرا رسیدن غضب الهى و سیطره یافتن آن بر انسان است. «کلوا ... و لاتطغوا فیه فیحلّ علیکم غضبى » «یحلّ»; یعنى، «ینزل» و نزول و اقامت غضب، کنایه از استقرار کامل آن است. ۱۸ - سقوط و هلاکت، سرنوشت حتمى افراد و جوامعى است که مورد غضب خداوند قرار گرفته اند. «و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» ۱۹ - طغیان در مورد نعمت هاى خداوند و خروج از مرز تعادل، گناهى است بس بزرگ. «و لاتطغوا ... و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» غضب خداوند بر طغیان گران در مورد نعمت ها، نشانه بزرگى گناه آنان است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۰ - «عن بعض أصحابنا قال: کنت فى مجلس أبى جعفر(ع) إذ دخل علیه عمروبن عبید فقال له: جعلت فداک قول اللّه تبارک و تعالى : «و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» ما ذلک الغضب؟ فقال أبوجعفر(ع): هو العقاب، یاعمرو انّه من زعم انّ اللّه قد زال من شىء إلى شىء فقد وصفه صفة مخلوق و أنّ اللّه تعالى لایستفزه شىء فیغیّره; راوى گوید: در مجلس امام باقر(ع) بودم که عمروبن عبید وارد شد، پس به آن حضرت گفت: فدایت شوم سخن خداوند - تبارک و تعالى - «و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» مراد از این غضب چیست؟ فرمود: آن عقاب است اى عمرو! همانا کسى که گمان کند خداوند از حالى به حالى دیگر مى شود، پس او را به صفت مخلوق توصیف کرده است و خداى تعالى را چیزى تحریک نمى کند تا در او تغییر ایجاد کند». [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۱۰، ح ۵; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۸۶- ، ح ۸۹.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۱)
  • اسراف در استفاده از طیبات، عملی حرام
  • بهرهگیری از غذاهای پاکیزه و سازگار با طبع، توصیه خداوند به بنیاسراییل+۴ آیه
  • بهرهمندی بنیاسراییل از نعمتهای پاکیزه و مناسب طبع+۲ آیه
  • منّ و سلوی، از خوراکیهای بنیاسراییل+۳ آیه
  • اسایش و رفاه بنیاسراییل در بیابان، با نزول منّ و سلوی و قرار دادن سایبانی از ابر بر انان+۳ آیه
  • گرفتاری بنیاسراییل به غضب الهی، سبب سقوط و هلاکت انان+۱ آیه
  • طغیانگری بنیاسراییل در استفاده از نعمتهای الهی (ناسپاسی، اسراف و...) باعث سیطره غضب الهی بر انان+۱ آیه
  • دسترسی قوم موسی به غذاهای طیّب، نعمت الهی در حق انان+۵ آیه
  • زیادهروی در خوردنیها (پرخوری) و اشامیدنیها، زمینه غضب خداوند
  • توصیه خداوند به بنیاسراییل برای بهرهگیری از غذاهای پاکیزه و سازگار با طبع+۴ آیه
  • بهرهمندی بنیاسراییل، از نعمتهای پاکیزه و مناسب طبع+۲ آیه
  • توبهکنندگان از اسراف در خوردنیها، مشمول امرزش الهی+۱ آیه
  • حرمت اسراف، در استفاده از طیّبات
  • حرمت هرگونه اسراف
  • اباحه و حلیت استفاده از خوردنیها و روزیهای پاکیزه زمین+۹ آیه
  • جواز استفاده از روزیهای خدادادی+۸ آیه
  • مطلوبیّت بهره مندی از رفاه و امکانات در زندگی+۷ آیه
  • حرمت مخالفت و نافرمانی، در برابر خداوند+۱ آیه
  • پاکیزگی و سازگاری با طبع، ملاکی در حلّیّت روزیهای خدادادی+۱۰ آیه
  • بهره گیری از نعمتها و روزیهای حلال و پاکیزه، توصیه خداوند به بندگان+۵ آیه
  • حلّیّتِ طیّبات و روزیهای پاک+۱۱ آیه
  • توصیه خداوند به رعایت حدود الهی در خوردن و اجتناب از هرگونه زیاده روی+۲ آیه
  • رعایت نکردن حدود الهی در خوردن، عامل خشم و غضب الهی و سقوط انسان
  • خوردن طیّبات، مورد توصیه خداوند+۹ آیه
  • خوردن از روزیهای پاکیزه، مباح و مورد توصیه خداوند+۶ آیه
  • خداوند، منشا پیدایش خوردنیها+۱۰ آیه
  • نهی خداوند، از طغیان در خوردن طیّبات
  • طغیان در خوردن طیّبات، موجب گرفتاری به غضب الهی و هلاکت
  • نهی شدن بنی اسراییل از اسراف و زیاده روی در استفاده از روزی، از سوی خدا+۱ آیه
  • اسراف و زیاده روی هنگام استفاده از روزی، باعث گرفتاری به غضب الهی و هلاکت
  • خوردن و اشامیدن از رزق الهی، سفارش خداوند به قوم موسی+۴ آیه
  • بهره گیری از رزق پاکیزه، توصیه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • طغیانگری بنی اسراییل در استفاده از رزق پاک، زمینه ساز فرارسیدن غضب خداوند بر انان
  • جواز بهره گیری از رزق الهی، مشروط به پاکیزه بودن ان+۱۰ آیه
  • بهره گیری از رزق پاکیزه، توصیه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • خداوند، پدیداورنده روزی پاک برای انسان+۸ آیه
  • لزوم حفظ اعتدال و میانه روی، در استفاده از رزق پاک الهی و پرهیز از تجاوز و اسراف
  • طغیانگری در استفاده از رزق پاک، زمینه ساز فرا رسیدن غضب خداوند
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۱ آیه
  • نزول رزق الهی (مَنّ و سلوی) بر بنی اسراییل+۳ آیه
  • ترغیب خداوند به استفاده از رفاه و نعمتها+۷ آیه
  • دوری از طغیان در مصرف نعمتها و امکانات رفاهی، زمینه ساز تداوم رفاه+۱ آیه
  • رفاه و نعمتهای بنی اسراییل در مراحل متعدّد، مورد یاداوری خداوند+۶ آیه
  • نزول منّ و سلوی و برخورداری از انواع روزیهای پاکیزه، مظاهر رفاه بنی اسراییل+۳ آیه
  • هشدار خدا به بنی اسراییل از ترک شکر، در برابر نعمتهای خدا+۱ آیه
  • طغیان و تجاوز از مرز تعادل در نعمتها، زمینه غضب خدا
  • طغیان، از عوامل سقوط و هلاکت
  • لزوم حفظ تعادل و اجتناب از طغیان، در استفاده از نعمتهای الهی
  • توبه، راه رهایی از پیامد ناگوار طغیانگری+۱ آیه
  • طغیان در مورد نعمتهای الهی و خروج از مرز تعادل، گناهی بس بزرگ
  • استفاده از طیّبات، توصیه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • استفاده و بهره مندی از طیّبات، مورد توصیه خداوند+۴ آیه
  • لزوم رعایت اعتدال، در استفاده از طیّبات+۱ آیه
  • طغیان و افراط، در استفاده از طیّبات، باعث گرفتاری به غضب الهی
  • حلّیّت خوردن طیّبات+۱۳ آیه
  • روزی طیّبات، اعطای ویژه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • خوردنیهای حلال، از مصادیق طیّبات+۱۳ آیه
  • روزی حلال و پاکیزه، از عطایای الهی+۹ آیه
  • منّ و سلوی، نعمتهای پاکیزه خداوند به بنی اسراییل+۳ آیه
  • خشم و غضب الهی، مایه گرفتاری ادمی به اتش جهنّم
  • خشم و غضب الهی، مایه سقوط ادمی از منزلت خویش
  • خشم و غضب الهی، مایه هلاکت ادمی
  • جهنّم، کیفر مشمولان غضب الهی
  • گرفتاری بنی اسراییل به غضب الهی، سبب سقوط و هلاکت انان+۱ آیه
  • اسراف در خوردنیها، موجب گرفتاری به غضب الهی
  • حرام خواری، سبب ابتلا به غضب الهی
  • کفران نعمت، موجب گرفتاری به غضب الهی
  • غضبان / اسماوصفات+۱ آیه
  • گناه بودن اسراف در مصرف و طغیان در ان+۱ آیه
  • طغیان در نعمتهای الهی، گناهی بزرگ
  • مَنّ و سلوی، دو خوراکی پاکیزه و از روزیهای عطا شده به بنیاسراییل+۴ آیه
  • بهرهگیری از مَنّ و سلوی، توصیه خداوند به بنیاسراییل+۴ آیه
  • نان، از غذاهای پاکیزه+۳ آیه
  • خوردن نان و غذاهای پاکیزه، فرمان الهی به بنیاسراییل+۴ آیه
  • رعایت حدود الهی، در استفاده و خوردن نان و روزیهای پاکیزه، امری لازم+۱ آیه
  • تعدّی و تجاوز از اداب و حدود الهی، در استفاده از نان و روزیهای پاکیزه، موجب غضب خداوند و هلاکت و اتش جهنّم+۱ آیه
  • لزوم سپاسگزاری و شکر از خداوند، در پی خوردن و استفاده از روزیهای پاکیزه+۱ آیه
  • نان، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری در برابر خداوند+۳ آیه
  • لزوم پایبندی به حدود و قوانین الهی، در چگونگی استفاده از نعمتهای الهی
  • حلّیّت و طیّب بودن، شرط استفاده از نعمتهای الهی+۱ آیه
  • نان، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری در برابر خداوند+۳ آیه
واژه‌ها