آیه ۸۱ سوره طه

سوره طه، آیه ۸۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۷

كُلُوا مِن طَيِّبَاتِ مَا رَزَقْنَاكُمْ وَلَا تَطْغَوْا فِيهِ فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي وَمَن يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوَىٰ

تم سے کہا گیا کہ جو پاکیزہ روزی تمہیں دی گئی ہے اس سے کھاؤ اور اس کے بارے میں سرکشی نہ کرو (حد سے نہ گزرو) ورنہ تم پر میرا غضب نازل ہوگا اور جس پر میرا غضب نازل ہو جائے وہ ہلاک ہی ہوگیا۔

معنی کلمات و عبارات
«لا تَطْغَوْا فِیهِ»: در آن سرکشی نکنید. سرکشی در نعمت خدا این است که انسان به جای این که از آن در راه طاعت و عبادت خدا و طریق سعادت دنیا و آخرت خود استفاده کند، آن را وسیله گناهکاری و ناسپاسی و گردنکشی از فرمان و قوانین الهی، و بالاخره کفر و زندقه سازد. «هَوی»: پرت شد و سقوط کرد. هلاک و نابود گردید.
نزول
نکات آیه
۱ - «منّ و سلوى»، عطیه الهى به بنى اسرائیل و از روزى هاى پاکیزه و گوارا «و نزّلنا علیکم المنّ والسلوى . کلوا من طیّبت ما رزقنکم» طیب، چیزى است که قواى حسى و نفس آدمى از آن لذت ببرد (مفردات راغب). «طاب»; یعنى، لذیذ و پاکیزه شد (قاموس). البته یکى از معانى «طیّب»، «حلال» است، ولى چون همه رزق هاى الهى حلال مى باشد، معنایى که مفهوم آن تقسیم رزق به حلال و حرام است، معناى مناسبى نخواهد بود. ۲ - بهره گیرى از رزق هاى گوارا و پاکیزه، توصیه خداوند به بنى اسرائیل «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۳ - توجه به بهداشت و تغذیه سالم در آیین موسى(ع) «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۴ - خوردنى ها، رزق و عطیه الهى است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۵ - خداوند، روزى دهنده انسان ها است. «رزقنکم » ۶ - روزى هاى الهى، مواهبى پاکیزه و خوشگوار براى انسان «طیّبت ما رزقنکم » اضافه «طیّبات» به «ما رزقناکم» ممکن است بیانیه بوده و گویاى این نکته باشد که هر آنچه به شما روزى داده ایم، طیّب و پاکیزه است. ۷ - تحریم نعمت ها و موهبت هاى الهى بر خویش، عملى ناروا و پرهیزى نابه جا است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » توصیه به استفاده کردن از طیبات، برترى این کار را در برابر ریاضت هاى افراطى نشان مى دهد. ۸ - جواز بهره گیرى از روزى ها و امکانات، درگرو تناسب آن با طبع انسان است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۹ - بهره بردن از نعمت هاى الهى و بى مصرف نگذاشتن آنها، هدف اصلى از اعطاى آنها است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » «ما رزقناکم» عنوانى است که به منزله تعلیل براى «کلوا» و توجیه گر مخاطب، به ضرورت استفاده کردن از نعمت است و حکایت از این دارد که ما این رزق را به شما داده ایم که خوراک شما باشد; پس از مصرف آن دریغ نورزید. ۱۰ - اصل و قاعده اولیه در خوراکى هاى مطبوع، حلیت است. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم » ۱۱ - منزل گاه بنى اسرائیل - پس از عبور از دریا - فاقد امکانات تغذیه سالم و داراى مواد غذایى بد خوراک و مغایر با طبع انسان بود. «کلوا من طیّبت ما رزقنکم و لاتطغوا فیه » ۱۲ - تجاوز نکردن از مرز تعادل و مقررات الهى در استفاده از نعمت ها، توصیه خداوند به بنى اسرائیل «کلوا من طیّبت ... و لاتطغوا فیه » ۱۳ - لزوم حفظ تعادل و حد و مرز در استفاده از نعمت هاى الهى و پرهیز از ناسپاسى و اسراف و تبذیر در آن «کلوا من طیّبت ما رزقنکم و لاتطغوا فیه » از مصادیق مهم و بارز طغیان گرى در مورد نعمت ها، کفران، ناسپاسى، اسراف و تبذیر است. ۱۴ - استفاده و بهره بردن از نعمت ها و ارزاق الهى، احکام و مقررات ویژه اى دارد. «کلوا من طیّبت ... و لاتطغوا فیه » طغیان، تجاوز از حد است. نهى شدن بنى اسرائیل از طغیان در استفاده از طیبات، حکایت از آن دارد که استفاده از طیبات، داراى حد و مرز و مقرراتى است که خروج از آنها، طغیان به شمار مى آید. ۱۵ - وجود زمینه هاى خطرناک براى طغیان گرى، در خوردنى ها «کلوا ... و لاتطغوا فیه » ضمیر در «فیه» ممکن است به مصدر برگرفته شده از فعل «کلوا» (یعنى «أکل») بازگردد و ممکن است «ما» در «ما رزقناکم» به اعتبار ارتباط با فعل «کلوا» مرجع ضمیر باشد. در هر صورت مى توان به برداشت یاد شده دست یافت. ۱۶ - طغیان گرى در مورد نعمت هاى خداوند، خطرى در کمین جوامع رها شده از حاکمیت ستم گران «أنجینکم من عدوّکم ... کلوا ... لاتطغوا فیه » نهى شدن بنى اسرائیل از طغیان گرى، پس از عبور آنان از دریا و نجات از ستم و حاکمیت فرعونیان مطرح شده است. طرح این مسأله در آن موقعیت، گویاى وجود زمینه هایى براى طغیان گرى در آن شرایط است. ۱۷ - طغیان گرى در استفاده از نعمت ها (ناسپاسى، اسراف و...)، زمینه ساز فرا رسیدن غضب الهى و سیطره یافتن آن بر انسان است. «کلوا ... و لاتطغوا فیه فیحلّ علیکم غضبى » «یحلّ»; یعنى، «ینزل» و نزول و اقامت غضب، کنایه از استقرار کامل آن است. ۱۸ - سقوط و هلاکت، سرنوشت حتمى افراد و جوامعى است که مورد غضب خداوند قرار گرفته اند. «و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» ۱۹ - طغیان در مورد نعمت هاى خداوند و خروج از مرز تعادل، گناهى است بس بزرگ. «و لاتطغوا ... و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» غضب خداوند بر طغیان گران در مورد نعمت ها، نشانه بزرگى گناه آنان است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۰ - «عن بعض أصحابنا قال: کنت فى مجلس أبى جعفر(ع) إذ دخل علیه عمروبن عبید فقال له: جعلت فداک قول اللّه تبارک و تعالى : «و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» ما ذلک الغضب؟ فقال أبوجعفر(ع): هو العقاب، یاعمرو انّه من زعم انّ اللّه قد زال من شىء إلى شىء فقد وصفه صفة مخلوق و أنّ اللّه تعالى لایستفزه شىء فیغیّره; راوى گوید: در مجلس امام باقر(ع) بودم که عمروبن عبید وارد شد، پس به آن حضرت گفت: فدایت شوم سخن خداوند - تبارک و تعالى - «و من یحلل علیه غضبى فقد هوى» مراد از این غضب چیست؟ فرمود: آن عقاب است اى عمرو! همانا کسى که گمان کند خداوند از حالى به حالى دیگر مى شود، پس او را به صفت مخلوق توصیف کرده است و خداى تعالى را چیزى تحریک نمى کند تا در او تغییر ایجاد کند». [منبع: کافى، ج ۱، ص ۱۱۰، ح ۵; نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۸۶- ، ح ۸۹.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۱)
  • اسراف در استفاده از طیبات، عملی حرام
  • بهرهگیری از غذاهای پاکیزه و سازگار با طبع، توصیه خداوند به بنیاسراییل+۴ آیه
  • بهرهمندی بنیاسراییل از نعمتهای پاکیزه و مناسب طبع+۲ آیه
  • منّ و سلوی، از خوراکیهای بنیاسراییل+۳ آیه
  • اسایش و رفاه بنیاسراییل در بیابان، با نزول منّ و سلوی و قرار دادن سایبانی از ابر بر انان+۳ آیه
  • گرفتاری بنیاسراییل به غضب الهی، سبب سقوط و هلاکت انان+۱ آیه
  • طغیانگری بنیاسراییل در استفاده از نعمتهای الهی (ناسپاسی، اسراف و...) باعث سیطره غضب الهی بر انان+۱ آیه
  • دسترسی قوم موسی به غذاهای طیّب، نعمت الهی در حق انان+۵ آیه
  • زیادهروی در خوردنیها (پرخوری) و اشامیدنیها، زمینه غضب خداوند
  • توصیه خداوند به بنیاسراییل برای بهرهگیری از غذاهای پاکیزه و سازگار با طبع+۴ آیه
  • بهرهمندی بنیاسراییل، از نعمتهای پاکیزه و مناسب طبع+۲ آیه
  • توبهکنندگان از اسراف در خوردنیها، مشمول امرزش الهی+۱ آیه
  • حرمت اسراف، در استفاده از طیّبات
  • حرمت هرگونه اسراف
  • اباحه و حلیت استفاده از خوردنیها و روزیهای پاکیزه زمین+۹ آیه
  • جواز استفاده از روزیهای خدادادی+۸ آیه
  • مطلوبیّت بهره مندی از رفاه و امکانات در زندگی+۷ آیه
  • حرمت مخالفت و نافرمانی، در برابر خداوند+۱ آیه
  • پاکیزگی و سازگاری با طبع، ملاکی در حلّیّت روزیهای خدادادی+۱۰ آیه
  • بهره گیری از نعمتها و روزیهای حلال و پاکیزه، توصیه خداوند به بندگان+۵ آیه
  • حلّیّتِ طیّبات و روزیهای پاک+۱۱ آیه
  • توصیه خداوند به رعایت حدود الهی در خوردن و اجتناب از هرگونه زیاده روی+۲ آیه
  • رعایت نکردن حدود الهی در خوردن، عامل خشم و غضب الهی و سقوط انسان
  • خوردن طیّبات، مورد توصیه خداوند+۹ آیه
  • خوردن از روزیهای پاکیزه، مباح و مورد توصیه خداوند+۶ آیه
  • خداوند، منشا پیدایش خوردنیها+۱۰ آیه
  • نهی خداوند، از طغیان در خوردن طیّبات
  • طغیان در خوردن طیّبات، موجب گرفتاری به غضب الهی و هلاکت
  • نهی شدن بنی اسراییل از اسراف و زیاده روی در استفاده از روزی، از سوی خدا+۱ آیه
  • اسراف و زیاده روی هنگام استفاده از روزی، باعث گرفتاری به غضب الهی و هلاکت
  • خوردن و اشامیدن از رزق الهی، سفارش خداوند به قوم موسی+۴ آیه
  • بهره گیری از رزق پاکیزه، توصیه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • طغیانگری بنی اسراییل در استفاده از رزق پاک، زمینه ساز فرارسیدن غضب خداوند بر انان
  • جواز بهره گیری از رزق الهی، مشروط به پاکیزه بودن ان+۱۰ آیه
  • بهره گیری از رزق پاکیزه، توصیه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • خداوند، پدیداورنده روزی پاک برای انسان+۸ آیه
  • لزوم حفظ اعتدال و میانه روی، در استفاده از رزق پاک الهی و پرهیز از تجاوز و اسراف
  • طغیانگری در استفاده از رزق پاک، زمینه ساز فرا رسیدن غضب خداوند
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۱ آیه
  • نزول رزق الهی (مَنّ و سلوی) بر بنی اسراییل+۳ آیه
  • ترغیب خداوند به استفاده از رفاه و نعمتها+۷ آیه
  • دوری از طغیان در مصرف نعمتها و امکانات رفاهی، زمینه ساز تداوم رفاه+۱ آیه
  • رفاه و نعمتهای بنی اسراییل در مراحل متعدّد، مورد یاداوری خداوند+۶ آیه
  • نزول منّ و سلوی و برخورداری از انواع روزیهای پاکیزه، مظاهر رفاه بنی اسراییل+۳ آیه
  • هشدار خدا به بنی اسراییل از ترک شکر، در برابر نعمتهای خدا+۱ آیه
  • طغیان و تجاوز از مرز تعادل در نعمتها، زمینه غضب خدا
  • طغیان، از عوامل سقوط و هلاکت
  • لزوم حفظ تعادل و اجتناب از طغیان، در استفاده از نعمتهای الهی
  • توبه، راه رهایی از پیامد ناگوار طغیانگری+۱ آیه
  • طغیان در مورد نعمتهای الهی و خروج از مرز تعادل، گناهی بس بزرگ
  • استفاده از طیّبات، توصیه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • استفاده و بهره مندی از طیّبات، مورد توصیه خداوند+۴ آیه
  • لزوم رعایت اعتدال، در استفاده از طیّبات+۱ آیه
  • طغیان و افراط، در استفاده از طیّبات، باعث گرفتاری به غضب الهی
  • حلّیّت خوردن طیّبات+۱۳ آیه
  • روزی طیّبات، اعطای ویژه خداوند به بنی اسراییل+۵ آیه
  • خوردنیهای حلال، از مصادیق طیّبات+۱۳ آیه
  • روزی حلال و پاکیزه، از عطایای الهی+۹ آیه
  • منّ و سلوی، نعمتهای پاکیزه خداوند به بنی اسراییل+۳ آیه
  • خشم و غضب الهی، مایه گرفتاری ادمی به اتش جهنّم
  • خشم و غضب الهی، مایه سقوط ادمی از منزلت خویش
  • خشم و غضب الهی، مایه هلاکت ادمی
  • جهنّم، کیفر مشمولان غضب الهی
  • گرفتاری بنی اسراییل به غضب الهی، سبب سقوط و هلاکت انان+۱ آیه
  • اسراف در خوردنیها، موجب گرفتاری به غضب الهی
  • حرام خواری، سبب ابتلا به غضب الهی
  • کفران نعمت، موجب گرفتاری به غضب الهی
  • غضبان / اسماوصفات+۱ آیه
  • گناه بودن اسراف در مصرف و طغیان در ان+۱ آیه
  • طغیان در نعمتهای الهی، گناهی بزرگ
  • مَنّ و سلوی، دو خوراکی پاکیزه و از روزیهای عطا شده به بنیاسراییل+۴ آیه
  • بهرهگیری از مَنّ و سلوی، توصیه خداوند به بنیاسراییل+۴ آیه
  • نان، از غذاهای پاکیزه+۳ آیه
  • خوردن نان و غذاهای پاکیزه، فرمان الهی به بنیاسراییل+۴ آیه
  • رعایت حدود الهی، در استفاده و خوردن نان و روزیهای پاکیزه، امری لازم+۱ آیه
  • تعدّی و تجاوز از اداب و حدود الهی، در استفاده از نان و روزیهای پاکیزه، موجب غضب خداوند و هلاکت و اتش جهنّم+۱ آیه
  • لزوم سپاسگزاری و شکر از خداوند، در پی خوردن و استفاده از روزیهای پاکیزه+۱ آیه
  • نان، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری در برابر خداوند+۳ آیه
  • لزوم پایبندی به حدود و قوانین الهی، در چگونگی استفاده از نعمتهای الهی
  • حلّیّت و طیّب بودن، شرط استفاده از نعمتهای الهی+۱ آیه
  • نان، از نعمتهای الهی و شایسته شکرگزاری در برابر خداوند+۳ آیه
واژه‌ها