سوره طه، آیه ۸۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۷
قَالَ فَإِنَّا قَدْ فَتَنَّا قَوْمَكَ مِنْ بَعْدِكَ وَ أَضَلَّهُمُ السَّامِرِيُ
فرمود: «ما قوم تو را بعد از تو، آزمودیم و سامری آنها را گمراه ساخت!»
معنی کلمات و عبارات
«فَتَنَّا»: آزمایش کردیم. آزمودیم. «السَّامِرِیُّ»: مردی از اهالی فلسطین بود و از اقلیم سامره. به مصر کوچ کرد و بعدها همراه بنیاسرائیل از آنجا خارج شد. او منافق بود و چنین وانمود میکرد که به موسی ایمان دارد و کفر خود را مخفی میکرد.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - بنى اسرائیل، در غیبت موسى(ع)، مورد آزمایش الهى قرار گرفتند. «فإنّا قد فتنّا قومک من بعدک »
«من بعدک»; یعنى [اى موسى] بعد از آن که تو از قوم خویش جدا گشتى و از انظار آنان غایب شدى. گفتنى است که «فتنة» در اصل در مورد طلا و نقره اى کاربرد دارد که با آتش گداخته شده و خوب و بد آن جدا شده باشد (مصباح) و مراد از آن در آیه بالا، آزمایش است که مایه تشخیص انسان هاى خوب و بد است.
۲ - موسى(ع) در میقات و از طریق وحى، بر امتحان شدن بنى اسرائیل در غیاب او و گمراه شدن آنان آگاهى یافت. «و عجلت إلیک ... فإنّا قد فتنّا قومک من بعدک »
۳ - محدودیت علم موسى(ع) در مورد حقایق «فإنّا قد فتنّا قومک »
۴ - سامرى، موجب گمراهى بنى اسرائیل در غیاب موسى(ع) شد. «و أضلّهم السامرىّ »
«سامرىّ» نام شخصى است که از قوم بنى اسرائیل بود و موجب گمراهى آنان گردید.
۵ - حضور پیشواى الهى در جامعه، داراى نقشى اساسى در جلوگیرى از انحرافات «فإنّا قد فتنّا قومک من بعدک و أضلّهم السامرىّ »
«من بعدک» نشانگر آن است که نبود موسى(ع) در بین قوم خود، از زمینه هاى آغاز این گمراهى بوده است.
۶ - شخصیت ها و افراد برجسته هر جامعه، در رویدادهاى تاریخى و اجتماعى آن، نقش بسزایى دارند. «من بعدک »
۷ - امت هاى پیامبران، در معرض آزمون و فتنه در غیبت رهبران خود هستند. «فإنّا قد فتنّا قومک من بعدک »
خبر از آزموده شدن بنى اسرائیل در غیاب موسى(ع)، هشدار و تذکرى براى همه امت ها است; تا در غیبت پیشوایان خود (مرگ و یا عدم حضور آنان)، مراقبت کافى به عمل آورند تا از فتنه ها سربلند بیرون آیند.
۸ - امدادهاى الهى براى امت ها در برهه هاى خاص، به معناى معاف شدن آنان از آزمون ها و فتنه ها در مراحل بعد نیست. «قد أنجینکم ... فإنّا قد فتنّا قومک من بعدک »
۹ - اعتراض خداوند به موسى(ع) در مورد جدا شدن او از مردم و پیشى گرفتن بر آنان، به جهت بروز انحراف در آنان، در غیاب وى بوده است. «و ما أعجلک ... فإنّا قد فتنّا قومک من بعدک »
۱۰ - عوامل گمراهى، وسیله هاى آزمون مردم از سوى خداوند بوده و مقهور قدرت او هستند. «فتنّا ... و أضلّهم السامرىّ »
گمراه گرى سامرى با آن که به شخص او استناد داده شده است; مصداق آزمون الهى قرار گرفته، حاکى از این است که خداوند بر کار او تسلط دارد و وى را به خواست خویش، آزاد گذاشته است.
۱۱ - ارتداد بنى اسرائیل و پیدایش گوساله پرستى در میان آنان، پس از عبورشان از دریا بود. «یبنى اسرءیل قد أنجینکم من عدوّکم ... فتنّا قومک من بعدک »
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۹۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۸۰–۱۱۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۸۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۸۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۸۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۸۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۸۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۷–۸۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۸۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امداد به امتهازمینه گمراهی امتهاسرزنش ها خدافلسفه مؤاخذه موسینقش اجتماعی رهبران دینینقش عوامل گمراهیگمراهی امتهازمینه گمراهی بنی اسرائیلامتحان امتهاعوامل مؤثر در تحولات تاریخعجله موسیاضلال سامریزمینه امتحان امتهاارتداد بنی اسرائیلنقش رهبرانبنی اسرائیل در غیاب موسیمحدوده علم موسیگمراهی بنی اسرائیلعوامل گمراهی بنی اسرائیلامتحان بنی اسرائیلنقش رهبران دینیگوساله پرستی بنی اسرائیلوحی به موسیامتحانهای خداابزار امتحانامدادهای خدانقش وحیتاریخ بنی اسرائیلقصه موسیقدرت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۸)
- غضب الهی، کیفر کفرورزی پس از ایمان+۲ آیه
- ارتداد بنیاسراییل، سبب غضب الهی+۱ آیه
- ارتداد بنیاسراییل، سبب غضب موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- سامری، عامل ارتداد بنیاسراییل+۱ آیه
- غیبت موسی(علیه السلام)، از عوامل ارتداد بنیاسراییل+۶ آیه
- ارتداد از دین حق، به منزله گمراهی+۳ آیه
- خطر ارتداد و انحراف عقیدتی، در صورت عدم حضور رهبر دینی در جامعه+۷ آیه
- دعوت بنیاسراییل از سوی سامری، به پرستش گوساله، پس از رفتن موسی(علیه السلام) به میقات+۲ آیه
- عدم حضور رهبر دینی در جامعه، زمینه ارتداد و انحراف عقیدتی+۷ آیه
- دچار شدن گوسالهپرستان به غضب خدا، به سبب ارتدادشان+۳ آیه
- گرفتار شدن به لعنت خدا، فرشتگان و همه مردم، از پیامدهای ارتداد+۲ آیه
- امتحان شدن بنیاسراییل در غیاب موسی(علیه السلام)
- با خبر شدن موسی(علیه السلام) از امتحان قومش پیش از بازگشت از میقت
- امتحان شدن بنیاسراییل با گوساله سامری+۱ آیه
- شکست قوم موسی در امتحان با گوساله سامری
- مبارزه موسی(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل، با نابود کردن و سوزاندن گوساله سامری+۶ آیه
- گوسالهپرستان بنیاسراییل، مردمی جاهل و دور از اندیشه+۳ آیه
- سرزنش موسی(علیه السلام) از بنیاسراییل، به سبب گرایش انان به گوسالهپرستی در غیاب وی+۵ آیه
- ارتداد و گمراه شدن بنیاسراییل به دست سامری، عامل خشم و غضب موسی(علیه السلام) بر انان+۱ آیه
- پیروی بنیاسراییل از سامری و بیتوجهی به وعده الهی، زمینهساز گرفتاری انان به غضب خداوند+۱ آیه
- سامری، عامل گمراهی بنیاسراییل در غیاب موسی(علیه السلام)
- غیبت و جدایی موسی(علیه السلام) از قوم بنیاسراییل، زمینهساز گمراهی انان
- بیتوجّهی بنیاسراییل به هشدارهای هارون(علیه السلام)، زمینه انحراف و گوسالهپرستی انان+۱ آیه
- رویاوردن بنیاسراییل به گوسالهپرستی بعد از خروج از مصر و عبورشان از دریا و رفتن موسی(علیه السلام)به میعادگاه برای مناجات+۴ آیه
- سامری، عامل گمراهی و گرایش بنیاسراییل به گوسالهپرستی+۴ آیه
- غیبت موسی(علیه السلام)، زمینهساز گرایش بنیاسراییل به گوسالهپرستی+۳ آیه
- خشم و غضب همراه با اندوه موسی(علیه السلام)، از گمراهی و گوسالهپرستی قوم خویش+۳ آیه
- تبلیغ سوء سامری در گرایش دادن قوم موسی به شرک، با ساختن گوسالهای از زیور الات انان+۲ آیه
- ارتداد بنی اسراییل و گمراه شدن انان، پس از هدایت، عامل اندوه موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- گوسالهپرستی و گمراهی قوم موسی، علّت اندوه موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- حرمت ارتداد و رویگردانی از ایمان به شرک+۳ آیه
- دفاع موسی(علیه السلام) از توحید، در برابر بدعت گوساله پرستی بنی اسراییل+۳ آیه
- سامری، موجب گمراهی بنی اسراییل در غیاب موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- تبلیغ سوء سامری از گوساله دست ساز خود، در جایگاه خدای موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۲ آیه
- دروغگویی سامری با قلمداد کردن گوساله، به جای خدای موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- دروغگویی سامری در نسبت دادن فراموشی به موسی(علیه السلام)، با اعلام گوساله، در جایگاه معبود موسی(علیه السلام) و بنی اسراییل+۱ آیه
- موقعیّت و جایگاه ممتاز سامری، در بنی اسراییل+۳ آیه
- بدعت سامری، موجب خشم و تاسّف شدید موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- فتنه انگیزی سامری، برای منحرف کردن بنی اسراییل+۲ آیه
- سامری، فردی فراموش کار و ناسپاس در برابر عهد و پیمان الهی و نعمتهای ویژه پروردگار+۱ آیه
- تندیس سامری به شکل گوساله ای دارای نعره، همانند نعره گوساله+۲ آیه
- پنهانکاری سامری، در ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
- مهارت سامری، در مجسّمه سازی+۲ آیه
- سؤال موسی(علیه السلام) از سامری، درباره پدید اوردن فتنه گوساله پرستی+۲ آیه
- سؤال موسی(علیه السلام) از سامری، درباره پدید اوردن فتنه گوساله پرستی+۲ آیه
- موسی(علیه السلام) از ستیزه گران علیه شرک و بت پرستی+۷ آیه
- سامری، از مشرکان و عامل شرکورزی بنی اسراییل+۶ آیه
- صدای گوساله سامری، از عوامل مؤثّر در گمراه شدن برخی بنی اسراییل+۴ آیه
- گمراهی، زمینه ساز گرفتاری به خشم و غضب الهی+۱ آیه
- حتمیّت عذاب اضلال گران، در قیامت+۱ آیه
- سامری با ساخت گوساله طلایی، موجب گمراهی بنی اسراییل+۱ آیه
- سوء استفاده سامری از غیبت موسی(علیه السلام) برای گمراه ساختن بنی اسراییل+۱ آیه
- بازخواست و توبیخ موسی(علیه السلام) از سامری، درباره انگیزه اضلال بنی اسراییل+۱ آیه
- واکنش شدید موسی(علیه السلام) نسبت به اضلالگری سامری+۲ آیه
- مطرود شدن سامری از جامعه بنی اسراییل با امر موسی(علیه السلام)، در پی اضلال انان+۲ آیه
- کیفر اخروی، و نابودی گوساله طلایی سامری، پیامد اضلالگری او+۱ آیه
- محبّت هارون(علیه السلام) به گمراهان بنی اسراییل، برای فراهم سازی و زمینه سازی هدایت انان+۱ آیه
- غیبت و جدایی موسی(علیه السلام) از قوم بنی اسراییل، زمینه ساز گمراهی انان از سوی سامری+۲ آیه
- ممانعت از انحراف و گمراهی بنی اسراییل، از وظایف هارون(علیه السلام) در غیاب موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- اگاهی موسی(علیه السلام) از ضلالت بنی اسراییل، پس از میقات، موجب خشم ان حضرت+۳ آیه
- عکس العمل شدید موسی(علیه السلام) در برابر اغواگری سامری و گمراهی بنی اسراییل از سوی او+۴ آیه
- طرد و قطع رابطه بنی اسراییل با سامری، در پی اضلال او و فرمان موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- امتحان بنی اسراییل در غیاب موسی(علیه السلام) از سوی خدا، زمینه گمراهی انان به وسیله سامری
- تسویلات نفسانی و تزیین اعمال زشت در نظر سامری، زمینه ایجاد انحراف و گمراهی در بنی اسراییل+۳ آیه
- جدایی از رهبران دینی، زمینه گمراهی مردم+۱ آیه
- حس گرایی، زمینه ساز گوساله پرستی و گمراهی بنی اسراییل+۶ آیه
- گمراهی قوم موسی، با گوساله ساختگی به دست سامری+۱ آیه
- گناه بنی اسراییل و بی توجّهی انان به هشدارهای هارون(علیه السلام)، زمینه انحراف و گوساله پرستی انان+۱ آیه
- نقش اساسی حضور پیشوایان الهی، در ممانعت از گمراهی ادمیان+۱ آیه
- محدودیّت علم موسی(علیه السلام) در مورد حقایق+۱ آیه
- سامری، مورد خشم و غضب الهی+۲ آیه
- خشم و غضب موسی(علیه السلام) به سبب گوساله پرستی قومش+۳ آیه
- خشم و غضب موسی(علیه السلام) از هارون(علیه السلام) و درگیر شدن با او، به جهت ممانعت نکردن از گوساله پرستی قومش+۴ آیه
- امتحان و ازمون بنیاسراییل، با گوساله سامری+۲ آیه
- شکست قوم موسی، در امتحان با گوساله سامری
- معرّفی گوساله سامری در جایگاه معبود و خدا، از طرف سامری و طرفدارانش+۱ آیه
- ادّعای سامری و طرفدارانش، در مورد فراموشی موسی علیه السلام از معرّفی گوساله، در جایگاه خدای انان+۱ آیه
- اطّلاع موسی علیه السلام به وسیله وحی در میقات، از گمراهی قومش با گوساله سامری+۱ آیه
- تصمیم لجوجانه و مصرّانه گوسالهپرستان بنیاسراییل بر عبادت گوساله سامری تا زمان بازگشتن موسی علیه السلام از میقات و تعیین تکلیف+۳ آیه
- برخورد لجوجانه بنیاسراییل از پذیرش فرمانهای هارون علیه السلام و توبه از گوسالهپرستی+۴ آیه
- مجسّمهسازیِ منجر به پرستش غیر خدا، صنعتی حرام+۷ آیه
- غضب موسی علیه السلام از هارون علیه السلام و درگیرشدن با او، به دلیل جلوگیری نکردن از گوسالهپرستی قومش+۴ آیه
- مبارزه شدید با شرک و گوسالهپرستی بنیاسراییل، از اهداف تبلیغی موسی علیه السلام+۴ آیه
- سرزنش سامری از سوی موسی علیه السلام به دلیل گمراه ساختن بنیاسراییل+۲ آیه
- غضب و تاسّف شدید موسی علیه السلام در پی گمراهی و گوسالهپرستی بنیاسراییل در غیاب وی+۳ آیه
- توبیخ سامری از جانب موسی علیه السلام در پی گمراه ساختن بنیاسراییل و سوق دادن انان به سوی گوسالهپرستی+۳ آیه
- گمراهی بنیاسراییل، به سبب بیتوجّهی به وعدههای خداوند+۱ آیه
- پیروی بنیاسراییل از سامری و بیتوجّهی به وعده الهی، زمینهساز گرفتاری انان به غضب خداوند+۱ آیه