سوره طه، آیه ۹۷ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۸
قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَ لَكَ فِي الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لاَ مِسَاسَ وَ إِنَ لَكَ مَوْعِداً لَنْ تُخْلَفَهُ وَ انْظُرْ إِلَى إِلٰهِكَ الَّذِي ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفاً لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَ لَنَنْسِفَنَّهُ فِي الْيَمِ نَسْفاً
(موسی) گفت: «برو، که بهره تو در زندگی دنیا این است که (هر کس با تو نزدیک شود) بگوئی «با من تماس نگیر!» و تو میعادی (از عذاب خدا) داری، که هرگز تخلّف نخواهد شد! (اکنون) بنگر به این معبودت که پیوسته آن را پرستش میکردی! و ببین ما آن را نخست میسوزانیم؛ سپس ذرّات آن را به دریا میپاشیم!
معنی کلمات و عبارات
«مِسَاسَ»: تماس. مخالطت و معاشرت. مصدر باب مفاعله است. «لا مِسَاسَ»: هیچ گونه همنشینی و آمیزشی نیست. مراد نهی است، یعنی با من نیامیزید و تماس نگیرید. مقصود بایکوت سامری و طرد او از میان جامعه است. اشاره به یکی از قوانین جزائی شریعت موسی است که اعلان پلیدی پلید و کنارهگیری از او است (نگا: فی ظلالالقرآن). «لَن تُخْلَفَهُ»: از تو در نمیگذرد. «إِلهِکَ»: معبود خود. مراد گوساله سامری است. «نَسْفاً»: از هم پاشیدن و پراکندن.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - موسى(ع) درپى محاکمه سامرى، وى را به خروج فورى از جامعه و انزوا و قطع رابطه با مردم در طول زندگى محکوم کرد. «قال فاذهب فإنّ لک فى الحیوة أن تقول لامساس »
فا در «فاذهب» علاوه بر ترتب فرمان رفتن بر محکومیت سامرى، بر فوریت آن نیز دلالت دارد. «مساس» مصدر باب مفاعله است و «لامساس» به معناى نفى هرگونه تماس و برخورد است; یعنى، تو در زندگانى خود، سزاوار سرنوشتى هستى که سخن اول و آخر تو خبر دادن از بى کسى خود و نبود هرگونه تماس گیرنده اى با تو باشد.
۲ - مطرود ساختن و منزوى کردن، حکم مرتدان و گمراه کنندگان مردم در آیین موسى(ع) «قال فاذهب فإنّ لک فى الحیوة أن تقول لامساس »
در باره «لامساس» دونظر ابراز گردیده است: ۱- حکمى قضایى از جانب موسى(ع) است. ۲- نفرین موسى(ع) در باره سامرى است. برداشت یاد شده مبتنى بر دیدگاه اول است.
۳ - ابتلاى سامرى به مردم گریزى و گریز مردم از وى، پى آمد نفرین موسى(ع)در حق او بود. «إنّ لک فى الحیوة أن تقول لامساس »
محتمل است «فإنّ لک فى الحیاة...» نفرین موسى(ع) در حق سامرى باشد; یعنى، آن که سامرى به بیمارى روحى و یا جسمى خاصى مبتلا گردد، که از مردم بگریزد و مردم نیز از او گریز داشته باشند.
۴ - قطع رابطه با مردم و منزوى و مطرود جامعه شدن، کیفرى سزاوار براى سامرى «قال فاذهب فإنّ لک ... لامساس »
لام در «لک» بر استحقاق سامرى دلالت دارد و با توجه به «نبذتها» (در آیه قبل) مى توان گفت: رانده شدن از جامعه، کیفرى مناسب براى گناه دور انداختن آثار رسالت از سوى سامرى است.
۵ - لزوم تصفیه جامعه از عناصر گمراه کننده و قطع رابطه متقابل آنان و مردم «قال فاذهب ... لامساس »
۶ - سامرى علاوه بر کیفر دنیوى، مجازاتى حتمى و تخلف ناپذیر نیز در آخرت خواهد داشت. «لک فى الحیوة ... و إنّ لک موعدًا لن تخلفه »
«موعد» در معانى «وعده»، «زمان وعده» و «مکان وعده» استعمال مى شود و مقصود از آن برحسب ظاهر، عذاب موعود در قیامت است.
۷ - پیشوایان گمراهى، با مجازات دنیوى از مجازات اخروى معاف نخواهند شد. «فى الحیوة ... لامساس و إنّ لک موعدًا لن تخلفه »
۸ - تخلف ناپذیر بودن برخى از تهدیدها و وعیدهاى خداوند «موعدًا لن تخلفه »
«لن تخلفه» مجهول است و فاعل بیان نشده آن خداوند است.
۹ - سامرى، خود نیز گوساله دست ساز خود را مى پرستید. «وانظر إلى إلهک الذى ظلت علیه عاکفًا »
«إلهک» علاوه بر تحقیر معبود سامرى، دلالت بر آن دارد که او خود نیز آن را به عنوان «إله» پذیرفته بود.
۱۰ - سامرى، خود را به مواظبت کامل از گوساله دست ساز خود، ملزم ساخته بود و همواره در کنار آن به سر مى برد. «ظلت علیه عاکفًا »
«ظلت»، تخفیف یافته «ظللت» (مداومت داشتى) است. «عکوف» به معناى ملازم چیزى بودن و سرکشى دائم از آن است (مصباح) و «ظلت علیه عاکفاً»; یعنى، به آن توجه فراوان داشتى و مدام دیدار خود را با آن تازه مى کردى.
۱۱ - سوزاندن گوساله سامرى به طور کامل و محو اثر آن و افشاندن سوخته آن به دریا، تصمیم قطعى و مؤکد موسى(ع) در باره گوساله زرّین سامرى «وانظر إلى إلهک ... لنحرّقنّه ثمّ لننسفنّه فى الیمّ نسفًا »
«تحریق» (مصدر «لنحرّقنّه») به معناى زیاد سوزاندن است (مصباح). «نسف» به معناى از ریشه برکندن و منهدم ساختن و به هوا افشاندن است (قاموس). گفتنى است که معناى اخیر در آیه مناسب تر به نظر مى رسد، بنابراین «ثمّ لننسفنّه...» ; یعنى، پس از سوزاندن گوساله (ذوب کردن و تبدیل آن به قطعات ریز) سوخته آن را به دریا خواهیم پاشید.
۱۲ - سوزاندن گوساله سامرى و ریختن سوخته آن به دریا، در برابر دیدگان سامرى و دیگر مردم انجام گرفت. «وانظر ... لنحرّقنّه ثمّ لننسفنّه فى الیمّ »
«انظر» فرمان موسى(ع) به سامرى است و ظاهر آن است که مقصود، مشاهده مراسم سوزاندن و به دریا ریختن باشد. ضمیرهاى جمع در «لنحرّقنّه» و «لننسفنّه»، گویاى حضور مردم در آن صحنه است.
۱۳ - موسى(ع)، براى نابود ساختن گوساله سامرى، همکارى و هم یارى بنى اسرائیل را تدارک دیده و بر شرکت دادن آنان دراین اقدام مصمم بود. «لنحرّقنّه ثمّ لننسفنّه »
ضمیرهاى جمع در افعال «لنحرّقنّه» و «لننسفنّه» گویاى نکته یاد شده است.
۱۴ - تراشیدن و تبدیل گوساله سامرى به براده ها و خرده فلزهایى بى مصرف و پراکنده ساختن آن در آب دریا، برنامه موسى(ع) در ریشه کن ساختن انحراف گوساله پرستى بنى اسرائیل «لنحرّقنّه »
از معانى ذکر شده براى «حرق» و «تحریق»، سوهان کارى کردن و ساییدن است و «تحریق» بر متوالى بودن و شدت بیشتر آن دلالت دارد (لسان العرب). برداشت یاد شده بر مبناى این معنا استفاده شده است.
۱۵ - مبارزه با زمینه هاى فکرى و عینى شرک و نابود کردن آنها، شیوه موسى(ع) در ستیز با گوساله پرستى بنى اسرائیل «إلهک الذى ... لنحرّقنّه ثمّ لننسفنّه »
سوزاندن گوساله سامرى از چند جهت قابل تأمل است: ۱- از جهت نابود کردن و محو ساختن آن از دیدگان مردم تا مبادا دوباره به آن گرایش یابند. ۲- اثبات «اله» نبودن آن براى ظاهر بینان، با سوزاندن و خردکردن تندیس زرّین گوساله. جهت اول، جهتى عینى و جهت دوم، جهت فکرى است.
۱۶ - لزوم خشکاندن ریشه هاى شرک و پرستش غیر خدا و محو آثار آن از زندگى مردم «إلهک ... لنحرّقنّه ثمّ لننسفنّه فى الیمّ نسفًا »
۱۷ - ارزش هاى مادى و هنرى، نباید موجب سستى در مبارزه با شرک و نابود کردن نمودها و زمینه هاى آن گردد. «وانظر إلى إلهک ... لنحرّقنّه ثمّ لننسفنّه فى الیمّ نسفًا »
با وجود آن که گوساله سامرى از فلزات قیمتى ساخته شده بود و امکان این وجود داشت که از آن استفاده هاى صحیح نیز صورت گیرد; در عین حال موسى(ع) به سوزاندن و نابود ساختن آن فرمان داد; چرا که ارزش حفاظت از عقاید صحیح و مبارزه با انحرافات عقیدتى، قابل مقایسه با ارزش هاى مادى نیست.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار نفرین موسیاستمداد از بنی اسرائیلالقای گوساله سامری در دریاتبعید سامریتبعید مرتدتخلف ناپذیری وعیدهای خداحتمیت کیفر اخروی سامریروش برخورد با گمراهانروش شرک ستیزی موسیروش مبارزه باگوساله پرستی بنی اسرائیلروش نابودی گوساله سامریطرد سامریطرد گمراهانقطع رابطه با سامریقطع رابطه با گمراهانمحافظت از گوساله سامریمحاکمه سامریمرتد در یهودیتموسی و گوساله سامرینابودی گوساله سامرینفرین بر سامرینقش آثارهنریکیفر اخروی رهبران گمراهیکیفر دنیوی رهبران گمراهیکیفر دنیوی سامریکیفر سامریگوساله پرستی سامریتعالیم یهودیتسوزاندن گوساله سامریقضاوت موسیاحکام مرتدتصمیم موسینقش سامریقصه سامرینقش بنی اسرائیلاهمیت شرک ستیزیتاریخ بنی اسرائیلقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۱)
- سوزاندن گوساله سامری برای از بین بردن اثار ان بهوسیله موسی(علیه السلام)
- ذوب گوساله سامری بهوسیله موسی(علیه السلام)و افکندن ان به دریا
- سوزاندن گوساله سامری از سوی موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- سامری از جمله مرتدّان و گوسالهپرستانِ بنیاسراییل+۲ آیه
- مطرود نمودن سامری از جامعه، کیفر ارتداد وی ازسوی خدا+۱ آیه
- دچار شدن سامری به بیماری دلهره و اضطراب در اثر نفرین موسی(علیه السلام) پس از ساختن گوساله زرّین+۱ آیه
- مبارزه موسی(علیه السلام) با بتپرستی بنیاسراییل، با نابود کردن و سوزاندن گوساله سامری+۵ آیه
- متذکّر ساختن بنیاسراییل به توحید، هدف موسی(علیه السلام) از مبارزه با سامری و خُرد کردن گوساله وی+۱ آیه
- هوای نفس، مانع گرایش و بقا بر توحید+۲ آیه
- تهدید سامری از سوی موسی(علیه السلام)، به مطرود شدن در جامعه و گرفتاری به عذاب تخلّفناپذیر در اخرت+۱ آیه
- جواز سوزاندن بت و نابود کردن اثار ان در شریعت موسی(علیه السلام)
- وجوب اعتقاد و ایمان داشتن به توحید و وحدانیّت خداوند+۱ آیه
- حرمت گوساله پرستی، در ایین موسی(علیه السلام)+۵ آیه
- لزوم از بین بردن مجسّمه های مورد پرستش+۳ آیه
- دفاع موسی(علیه السلام) از توحید، در برابر بدعت گوساله پرستی بنی اسراییل+۳ آیه
- سامری، از جمله مرتدّان و گوساله پرستان بنی اسراییل+۲ آیه
- طرد سامری از جامعه، به وسیله موسی(علیه السلام)، کیفر ارتداد وی+۱ آیه
- گرفتاری سامری به دلهره و اضطراب، بر اثر نفرین موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- بت پرستی سامری، با پرستش گوساله زرّین+۲ آیه
- تبعید سامری و منزوی ساختن وی، به امر موسی(علیه السلام)
- تهدید سامری از سوی موسی(علیه السلام) به مطرود شدن در جامعه و گرفتاری به عذاب تخلّف ناپذیر، در قیامت+۱ آیه
- شرک سامری با پرستش گوساله زرّین، در کنار خدای جهان افرین+۲ آیه
- پرستش گوساله زرّین، از سوی سامری
- نابودی مجسّمه زرّین سامری با ساییدن و سوزاندن ان، به دست موسی(علیه السلام) و افکندن خاکسترش به دریا
- گرفتاری سامری به بیماری شدید، در پی نفرین موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- گرفتاری سامری به وحشت، در اثر نفرین موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- زیبانمایی عقاید و اعمال نادرست، در نظر انسانها، عامل شرکورزی+۲ آیه
- موسی(علیه السلام) از ستیزه گران علیه شرک و بت پرستی+۷ آیه
- باور مشرکان به الوهیّت و معبود بودن بتهای شان+۱ آیه
- سامری، از مشرکان و عامل شرکورزی بنی اسراییل+۶ آیه
- حتمیّت عذاب اضلال گران، در قیامت+۱ آیه
- واکنش شدید موسی(علیه السلام) نسبت به اضلالگری سامری+۲ آیه
- مطرود شدن سامری از جامعه بنی اسراییل با امر موسی(علیه السلام)، در پی اضلال انان+۲ آیه
- کیفر اخروی، و نابودی گوساله طلایی سامری، پیامد اضلالگری او+۱ آیه
- عکس العمل شدید موسی(علیه السلام) در برابر اغواگری سامری و گمراهی بنی اسراییل از سوی او+۴ آیه
- طرد و قطع رابطه بنی اسراییل با سامری، در پی اضلال او و فرمان موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- ساییدن گوساله طلایی سامری و به دریا انداختن براده های ان به فرمان موسی(علیه السلام)
- سوزاندن گوساله طلایی سامری و ریختن سوخته ان به دریا، در برابر دیدگان سامری به فرمان موسی(علیه السلام)
- قطع رابطه با مردم و طرد شدن از جامعه، کیفری دنیوی برای سامری+۱ آیه
- گرفتاری سامری به مجازاتی حتمی و تخلّف ناپذیر در اخرت+۱ آیه
- بنی اسراییل، مستحقّ کیفر و عذاب به سبب گوساله پرستی+۵ آیه
- خشم و غضب موسی(علیه السلام) از سامری، برای گمراه ساختن بنی اسراییل+۲ آیه
- قسم موسی(علیه السلام) برای به اتش کشیدن خدای ساختگی (گوساله) سامری و به دریا افشاندن خاکستر سوخته شده ان
- تاکید موسی علیه السلام بر سوزاندن گوساله سامری و افکندن ان به دریا
- مواظبت کامل از تندیس گوساله زرّین، به وسیله سامری
- سوزاندن گوساله سامری به طور کامل و محو اثر ان و افشاندن سوخته ان به دریا، تصمیم قطعی موسی علیه السلام
- تراشیدن و تبدیل گوساله سامری به براده و فلزهایی بیمصرف، و دور انداختن ان از برنامههای موسی علیه السلام
- مجسّمهسازیِ منجر به پرستش غیر خدا، صنعتی حرام+۶ آیه
- لزوم از بین بردن مجسّمههای ساخته شده، برای پرستش غیر خدا+۳ آیه
- سوزاندن گوساله زرّین سامری و محو اثر ان و افشاندن سوخته ان به دریا، تصمیم قطعی و مؤکّد موسی علیه السلام+۱ آیه
- محکومیّت سامری از سوی موسی علیه السلام به خروج فوری از جامعه و انزوا و قطع رابطه با مردم در طول زندگی، به سبب ساختن گوساله زرّین برای عبادت+۱ آیه
- گرفتاری سامری به بیماری شدید، در پی نفرین موسی علیه السلام+۱ آیه
- قطع معاشرت با بدعت گزاران فلسفه تبعید سامری از سوی موسی علیه السلام+۲ آیه
- موسی علیه السلام، دعوتکننده بنیاسراییل به خدای یکتا+۱ آیه
- طرد سامری از سوی موسی علیه السلام و سوزاندن و افکندن گوساله وی به دریا+۲ آیه
- سوزاندن و افکندن گوساله سامری به دریا از جانب موسی علیه السلام+۴ آیه
- ابتلای سامری به مردم گریزی و گریز مردم از وی، نفرین موسی علیه السلام در حق او+۱ آیه
- فرمان موسی علیه السلام به سامری، برای نگاه کردن به چگونگی سوزاندن گوسالهاش
- سوزاندن گوساله سامری در مقابل نگاه وی، از سوی موسی علیه السلام
- پاشیدن سوخته گوساله سامری از سوی موسی علیه السلام در مقابل نگاه سامری
- وجوب اعتقاد و ایمان داشتن به توحید و وحدانیّت خداوند+۱ آیه