سوره عبس، آیه ۲ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۵
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۱ و ۲
«شیخ طوسى» گویند: عده اى گویند: این آیات درباره مردى از بنىامیه نازل گردیده که با رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم همراه بود. وقتى که ابن اممکتوم آمد خود را جمع کرد و چهره خود را نسبت به او عبوس نمود و خواست با این عمل از ابن اممکتوم اعراض نموده و دورى جسته باشد سپس خداوند با نزول این آیه روش او را مذمت فرمود. عده زیادى از مفسرین و نیز حشویة گویند: خود پیامبر نسبت به عبدالله بن اممکتوم عبوس شده بود و البته این قول فاسد است زیرا شأن رسول خدا صلی الله علیه و آله بالاتر و اجل از این گونه رفتار است در حالتى که در قرآن به خلق عظیم متصف گشته است و نیز خداوند درباره او فرماید: «وَلَوْ کنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک» و یا این که به او فرماید: «وَلا تَطْرُدِ الَّذِینَ یدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداةِ وَالْعَشِی». و همچنین از عادات رسول خدا صلی الله علیه و آله حسن خلق او بوده است بنابراین یک چنین نسبتى را نمى توان به انبیاء داد زیرا انبیاء منزه از این گونه رفتار مى باشند.
ترجمه، «اگر تو بدخو و سنگدل مى بودى هر آینه از اطراف تو (مردم) پراکنده مى شدند». ترجمه، «کسانى که خداى خود را در بامدادان و شامگاهان میخوانند از خود دور مکن». على بن ابراهیم در تفسیر خود گوید: این آیه درباره عثمان بن عفان و ابن اممکتوم نازل شده و ابن اممکتوم مؤذن رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده است و در عین حال کور و نابینا هم بود. روزى نزد پیامبر آمد در حالتى که اصحاب رسول خدا صلی الله علیه و آله با وى بودند. عثمان نیز نزد پیامبر بود، رسول خدا صلی الله علیه و آله ابن اممکتوم را بر عثمان مقدم داشت و عثمان رو ترش کرد و از ابن اممکتوم روى برگردانید و این آیات نازل گردید. در صحیح ترمذى و نیز حاکم از عامه از عائشه و همچنین در مسند ابویعلى از انس روایت شده که موضوع رو ترش کردن درباره ابن اممکتوم از انب رسول خدا صلی الله علیه و آله بوده است و صاحب کشف الاسرار از عامه جریان آن را چنین نقل کند که عبدالله بن عمرو بن الاصم معروف به ابن اممکتوم مؤذن پیامبر بوده و در عین حال کور و نابینا بود. روزى پیامبر با جمعى از سران قریش نشسته بود که از آن جمله امیة بن خلف بوده. اینان با پیامبر مشغول صحبت بودند و پیامبر مشغول ارشاد آنان به خدا و اسلام بود در این میان اممکتوم که کور بود، وارد شد. به محض ورود پیامبر را بنام یا محمد صدا زد و حتى آن را به دفعات مکرر تکرار نمود. پیامبر در اینجا عبوس گردید و رو ترش کرد و به نداى عبدالله پاسخ نداد. عبدالله با حزن و اندوه برگشت سپس این آیات نازل شد بعد از نزول این آیات هر وقت پیامبر او را مى دید. بسیار دلجوئى مینمود و عباى خود را براى نشستن او پهن میکرد.
نکات آیه
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۱–۲
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- رفتار اهانتامیز با فقیر نابینا مورد سرزنش خداوند+۲ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به اموزش و تعلیم افراد خواهان اصلاح و تزکیه نفس+۲ آیه
- اعتراضکننده به حضور عبداللّهبنامّمکتوم در مجلس پیامبر(صلی الله علیه واله)، فردی نا اشنا به صفات و اهداف او+۳ آیه
- حضور عبداللّه ابن امّمکتوم، نزد پیامبر(صلی الله علیه واله)جهت ارشاد و خداترسی، بهرغم کوری چشم او+۳ آیه
- روا نبودن بیاحترامی، به مؤمن+۹ آیه
- خوش خلقی و روی خوش داشتن با همه افراد جامعه، حتّی نابینایان، توصیه خداوند به محمّد(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- روا نبودن بی احترامی به مؤمن+۹ آیه
- ممنوعیّت ترک همنشینی با تهیدستان+۹ آیه
- پرسش خدا از محمّد(صلی الله علیه واله) برای بیان اهمّیّت رشد یافتن و پندپذیری نابینایی همانند ابن امّ مکتوم+۲ آیه
- پرسش خدا از محمّد(صلی الله علیه واله) برای بیان اهمّیّت رشد یافتن و پندپذیری نابینایی، همانند «ابن امّ مکتوم»+۲ آیه
- درهم کشیدن شخصی چهره خود را و برگرداندن ان، به علّت حضور عبدالله بن ام مکتوم (در مجلس پیامبر(صلی الله علیه واله)) از سوی مردی از بنی امیّه+۱ آیه
- روا نبودن چهره درهم کشیدن در برابر مؤمن خداجو، حتّی در صورت نابینا بودن+۱ آیه
- نقش صورت در نشان دادن روحیّات و باطن افراد، با ظاهر شدن علایمی بر روی ان+۳ آیه
- سرزنش خداوند از عبوسی با ابن امّ مکتوم+۱ آیه
- عبوسی و ترشرویی مردی از بنی امیّه نسبت به عبداللّه بن امّ مکتوم، به سبب ظاهر ناخوشایند وی+۱ آیه
- سرزنش خداوند از عبوسی مرد بنی امیّه نسبت به ابن امّ مکتوم+۱ آیه
- ظاهر ناخوشایند عبداللّه بن امّ مکتوم، موجب چهره در هم کشیدن مردی از بنی امیّه+۱ آیه
- رفتار اهانت امیز با فقیر نابینا، مورد سرزنش خداوند+۴ آیه
- رفتار اهانت امیز در معاشرت با فقرا، مورد ملامت خداوند+۴ آیه
- همنشینی پیامبر صلی الله علیه و اله با عموم مردم، حتّی معلولان و طبقات غیر اشراف+۱ آیه
- حال خشیت و تلاش عبداللَّه ابن امّ مکتوم برای هدایت، ستایشامیز و قابل تمجید در پیشگاه خداوند+۵ آیه
- بیاعتنایی به نابینا، موجب ملامت+۲ آیه
- سرزنش مردی از بنی امیّه به جهت عبوسی و ترش رویی نسبت به عبداللَّه بن امّمکتوم+۲ آیه
- احتمال قبول موعظه و نصیحت، کافی در لزوم استقبال از انان در مجالس پند و اندرز+۳ آیه