سوره عبس، آیه ۳ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۵
معنی کلمات و عبارات
«مَا یُدْرِیکَ»: تو چه میدانی؟ (نگا: احزاب / ، شوری / ).
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - تلاش براى تزکیه نفس و درست کارى، مایه ارجمندى انسان و شایستگى او براى احترام افزون تر «و مایدریک لعلّه یزّکّى»
«زکاة» در معانى «صلاح»، «پاکیزگى»، «نمو»، «برکت» و «مدح» استعمال شده است (لسان العرب). در این آیه - به قرینه مقام - مراد صلاح (درست کارى) و پاکسازى درون است.
۲ - احتمال علاقه مندى افراد به تزکیه نفس، کافى در لزوم احترام آنان و استقبال از حضورشان در مجالس وعظ و ارشاد «و مایدریک لعلّه یزّکّى»
کلمه «لعلّ»، بر رجا و امیدوارى دلالت دارد و جمله «لعلّه یزّکّى» امید به وجود تزکیه را در لزوم پذیرش مستمعان کافى مى داند.
۳ - آگاهى از صالح یا ناصالح بودن افراد، براى همگان مقدور نیست. «و مایدریک»
«ما» براى استفهام است و جمله «مایدریک...» (چه چیز تو را آگاه مى سازد)، نشانگر بسته بودن راه آگاهى براى مخاطب است.
۴ - اندام ناقص، مانع تزکیه نفس و پیدایش صلاح و درست کارى در افراد نیست. «أن جاءه الأعمى . و مایدریک لعلّه یزّکّى»
۵ - اعتراض کننده به حضور ابن ام مکتوم در مجلس پیامبر(ص)، فردى ناآشنا به صفات نفسانى او و ناتوان از شناخت صالحان «أن جاءه الأعمى . و مایدریک لعلّه یزّکّى»
۶ - مبلغان، نباید با ارزیابى هاى ظاهربینانه و مشاهده ناتوانى هاى جسمى افراد، از ارشاد آنان دریغ ورزند. «أن جاءه الأعمى . و مایدریک لعلّه یزّکّى»
عبارت «فأنت له تصدّى» - در آیات بعد - حاکى از آن است که فرد اعتراض کننده به ابن ام مکتوم، به وعظ و ارشاد دیگران پرداخته و از اختصاص دادن آن فرصت به وى، دریغ کرده بود.
۷ - مداومت بر تصفیه درون و پاکسازى باطن، مؤثر و سودمند در بهره گیرى از مجالس پند و اندرز «أن جاءه الأعمى . و مایدریک لعلّه یزّکّى»
فعل مضارع «یزّکّى» - نظیر هر مضارع دیگرى که از حالت هاى شخص خبر دهد - بر استمرار دلالت دارد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۳–۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار علاقه به تزکیهتشخیص صالحانتشخیص فاسدانجهل معترض به عبدالله بن ام مکتومزمینه احترامشرایط احترامعجز معترض به عبدالله بن ام مکتومهدایت معلولانآثار نقص عضوشرایط حضور در مجلس موعظهفضایل عبدالله بن ام مکتومموانع تزکیهزمینه قبول موعظهقصه عبدالله بن ام مکتومآثار تزکیهعجز انسانمسؤولیت مبلغانآثار عمل صالحملاک ارزشهاتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
- رفتار اهانتامیز با فقیر نابینا مورد سرزنش خداوند+۲ آیه
- تربیت و رهنمون ساختن انسانها به خدا به وسیله تذکار، و یاداوری از روشهای تربیتی قران+۹ آیه
- پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به اموزش و تعلیم افراد خواهان اصلاح و تزکیه نفس+۲ آیه
- اعتراضکننده به حضور عبداللّهبنامّمکتوم در مجلس پیامبر(صلی الله علیه واله)، فردی نا اشنا به صفات و اهداف او+۳ آیه
- روا نبودن بیاحترامی، به مؤمن+۹ آیه
- روا نبودن بی احترامی به مؤمن+۹ آیه
- ممنوعیّت ترک همنشینی با تهیدستان+۱۱ آیه
- تکلیف و مسیولیّت پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به هدایت و رشد یافتن انسانها، پس از تذکّر و دعوت، مورد پرسش انکاری خدا+۲ آیه
- پرسش خدا از محمّد(صلی الله علیه واله) برای بیان اهمّیّت رشد یافتن و پندپذیری نابینایی همانند ابن امّ مکتوم+۲ آیه
- پرسش خدا از محمّد(صلی الله علیه واله) برای بیان اهمّیّت رشد یافتن و پندپذیری نابینایی، همانند «ابن امّ مکتوم»+۲ آیه
- رفتار اهانت امیز با فقیر نابینا، مورد سرزنش خداوند+۴ آیه
- رفتار اهانت امیز در معاشرت با فقرا، مورد ملامت خداوند+۴ آیه
- تربیت و رهنمون ساختن انسانها به خدا، به وسیله تذکار و یاداوری از روشهای تربیتی قران+۷ آیه
- خداوند، برحذردارنده پیامبر صلی الله علیه و اله از ترک همنشینی با خداجویان تهیدست و گردانیدن توجّه از انان به سوی طبقه اشراف+۸ آیه
- حال خشیت و تلاش عبداللَّه ابن امّ مکتوم برای هدایت، ستایشامیز و قابل تمجید در پیشگاه خداوند+۵ آیه
- رفتار اهانت امیز با فقرا به هنگام معاشرت با انان مورد ملامت خداوند+۳ آیه
- سرزنش مردی از بنی امیّه به جهت عبوسی و ترش رویی نسبت به عبداللَّه بن امّمکتوم+۲ آیه
- احساس بینیازی از موعظه در بعضی از حاضران مجلس پیامبر صلی الله علیه و اله در قصّه ابنامّمکتوم+۱ آیه
- مداومت بر تزکیه و تهذیب نفس، باعث مؤثر واقع شدن موعظه+۱ آیه
- احتمال قبول موعظه و نصیحت، کافی در لزوم استقبال از انان در مجالس پند و اندرز+۳ آیه
- تلاش برای تزکیه نفس و درستکاری، مایه ارجمندی انسان+۴ آیه
- مانع نبودن نقص عضو، برای تزکیه نفس انسانها