سوره غافر، آیه ۷۴ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۵
مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُو مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذٰلِكَ يُضِلُ اللَّهُ الْكَافِرِينَ
همان معبودهایی را که جز خدا پرستش میکردید؟!» آنها میگویند: «همه از نظر ما پنهان و گم شدند؛ بلکه ما اصلاً پیش از این چیزی را پرستش نمیکردیم»! این گونه خداوند کافران را گمراه میسازد!
معنی کلمات و عبارات
«ضَلُّوا»: گم شدهاند. نهان و پنهان گشتهاند. «لَمْ نَکُن نَّدْعُو مِن قَبْلُ شَیْئاً»: قبلاً چیزی را نمیپرستیدهایم. مراد کفّار از این گفتار، این است که جز خدا هر چه را پرستیدهاند حقیقت و اصلی نداشته و پنداری بیش نبوده است. الف زائدی در رسمالخطّ قرآنی در آخر (نَدْعُو) است.
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - اعتراف مشرکان حق ناپذیر و ستیزه جو، به بى فایده بودن کامل عبادت غیرخدا و حاجت خواهى از معبودهاى ادعایى خویش «أین ما کنتم تشرکون . من دون اللّه قالوا ضلّوا عنّا بل لم نکن ندعوا من قبل شیئًا»
جمله «ضلّوا عنّا» (از نظر ما ناپدید شدند و آنان را گم کردیم) کنایه از بطلان و پوچى آیین شرک و بى اثر بودن معبودهاى ادعایى در عرصه قیامت است. گفتنى است جمله «بل لم نکن ندعوا...» مى تواند به معناى بى اثر بودن حاجت خواهى از معبودها باشد; زیرا چیزى که بى فایده است مانند این است که وجود ندارد. هم چنین مى تواند گویاى انکار عبادت معبودها باشد که از سرِ ناچارى و اضطراب به آنها متوسل شده باشند. احتمال نخست مؤید برداشت یاد شده است.
۲ - بى اثر بودن عبادت غیرخدا، براى سعادت انسان در آخرت «قالوا ضلّوا عنّا»
۳ - مشرکان حق ناپذیر و ستیزه جو، از سرِ ناچارى و اضطراب به انکار عبادت کردن معبودهاى ادعایى خویش مى پردازند. «بل لم نکن ندعوا من قبل شیئًا»
۴ - قیامت، روز کشف حقایق و روشن شدن عقاید «درست و نادرست» و «حق و باطل» «قالوا ضلّوا عنّا بل لم نکن ندعوا من قبل شیئًا»
۵ - هدایت و گمراهى، در دست خداوند است. «کذلک یضلّ اللّه الکفرین»
۶ - تکذیب پیامبران، مجادله در آیات الهى و شرک ورزى، نمودهایى از اضلال خداوند است. «الذین یجدلون فى ءایت ... الذین کذّبوا بالکتب و بما أرسلنا به ... کذلک یضلّ اللّه الکفرین»
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اضطرار حق ستیزاناضطرار حق ناپذیراناضطرار مشرکاناقرار اخروی حق ناپذیرانبی تأثیری عبادت غیرخداتکذیب عبادت معبودان باطلموارد اضلال خدابی تأثیری درخواست از معبودان باطلآثار مجادله در آیات خدابی تأثیری عبادت معبودان باطلاقرار اخروی مشرکاناضلال خداعوامل سعادت اخرویمنشأ گمراهیآثار تکذیب انبیاهدایتگری خدامنشأ هدایتآثار شرکظهور حقایق در قیامتویژگیهای قیامتافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۰)
- اعتراف مشرکان به پوچی و بطلان شرک و معبودهای خود+۲ آیه
- تکبّر و خودبرتربینی، زمینه گرایش ادمی به راه ضلالت و گمراهی+۲ آیه
- جاودانگی در اتش، کیفر متکبّران+۷ آیه
- برخورداری کافران، از روحیّه تکبّر+۳ آیه
- مجادله مشرکان درباره خدا، ناشی از روحیّه تکبّر انان+۴ آیه
- کفر، موجب خلود در دوزخ+۴ آیه
- دروغگویی دوزخیان، در انکار پرستش معبودهای باطل در دنیا+۲ آیه
- شرکورزی، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۵ آیه
- کفر، موجب گرفتاری به اتش دوزخ+۵ آیه
- حرمت سرور و سرمستی ناحق+۲ آیه
- کفرورزی، عامل استحقاق ادمی برای گمراهی از سوی خدا+۱ آیه
- ورود کافران متکبّر به جهنّم، از دربهای گوناگون+۳ آیه
- معبودهای ادّعایی مشرکان، عامل گرفتاری به زنجیر عذاب، در قیامت+۲ آیه
- دین اسلام، از موارد راه خدا+۱ آیه
- افراط در سرور، موجب شرک به خدا+۲ آیه
- افراط در سرور، درپی دارنده غفلت از خدا+۱ آیه
- گمراهی کافران، پیامد افراط انان در سرور و بدمستی در زمین+۱ آیه
- افراط بدکاران در شادی و خوشحالی، عامل کیفر و دوزخی شدن انان+۵ آیه
- سرور زودگذر مشرکان، با پایانی سخت و غم انگیز+۳ آیه
- سرور زودگذر مشرکان، با پایانی سخت و فرجام دوزخ+۳ آیه
- امداد معبودان باطل در جهنّم، برای نجات مشرکان دوزخی، مورد سؤال انکار امیز+۳ آیه
- امداد معبودان باطل در جهنّم، برای نجات مشرکان دوزخی، مورد سؤال انکارامیز+۳ آیه
- شرکورزی به خدای یگانه، موجب گمراهی ادمی+۱ آیه
- ضرورت پرهیز از هرگونه شرک و التقاط+۲ آیه
- سرور و سرمستی به ناحق مشرکان، مایه گرفتاری انان به عذاب اخرتی+۳ آیه
- مشرکان، در شمار کافران+۱ آیه
- اعتراف مشرکان در جهنّم، به پوچ بودن معبودهای خود+۳ آیه
- انکار شرک از سوی مشرکان، در قیامت+۴ آیه
- ایجاد فاصله و جدایی میان مشرکان و معبودهای پنداری انان، در قیامت+۲ آیه
- باور و توجّه به کیفر حتمی کافران در قیامت زمینه ساز صبر رهبران الهی در برابر عنادورزی مخالفان+۶ آیه
- سنّت الهی، در گمراه نمودن کافران
- کیفر ضلالت پیشگان، گرفتار شدن به جهنّم+۵ آیه
- جاودانگی و دایمی بودن عذاب ضلالت پیشگان، در قیامت+۵ آیه
- تکذیب قران، باعث گمراه شدن+۱ آیه
- تکذیب کتب اسمانی، عامل گمراه شدن+۱ آیه
- شرک، از عوامل ضلالت+۱ آیه
- کفر، باعث گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی
- مجادله بدون دلیل و برهان در ایات الهی (دین)، موجب گمراهی و محرومیّت از هدایت الهی+۱ آیه
- عملکرد انسانها، منشا واگذاشتن انان به حال خود و سرگردانی انان+۳ آیه
- انکار عبادت غیر خدا از سوی مشرکان، در قیامت+۳ آیه
- بطلان و پوچی عبادت غیر خدا+۳ آیه
- اقرار مشرکان، به عجز و ناکارامدی معبودان باطل+۲ آیه
- پنهان شدن معبودان، از نگاه مشرکان، در قیامت+۳ آیه
- افراط در سرور و شادمانی، عامل غفلت از خدا+۲ آیه
- تکذیب قران، مایه ضلالت و گمراهی+۱ آیه
- کفر، مایه گمراهی و ضلالت+۱ آیه
- برخورداری کافران، از روحیّه تکبّر+۳ آیه
- مشرکان، از زمره کافران+۳ آیه
- سرزنش و توبیخ کفرپیشگان، از سوی فرشتگان نگهبان جهنّم+۵ آیه
- مُضلّ/ اسماوصفات+۲ آیه