سوره فاطر، آیه ۳۸ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۸
إِنَ اللَّهَ عَالِمُ غَيْبِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
خداوند از غیب آسمانها و زمین آگاه است، و آنچه را در درون دلهاست میداند!
معنی کلمات و عبارات
«إِنَّهُ عَلِیمُ ...»: مراد این است که خدا که آگاه از همه چیز است میداند که اگر دوزخیان به دنیا برگردند، دوباره همان اعمال گذشته را ادامه میدهند (نگا: انعام / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱ - خداوند، به حقایق پنهانى آسمان ها و زمین آگاه است. «إنّ اللّه علم غیب السموت و الأرض»
۲ - وجود حقایقى پنهان از دید انسان ها در آسمان ها و زمین «إنّ اللّه علم غیب السموت و الأرض»
۳ - قلمرو علم بشر به حقایق جهان (آسمان ها، زمین و...) محدود است. «إنّ اللّه علم غیب السموت و الأرض»
۴ - جهان، داراى آسمان هاى متعدد «السموت»
۵ - خداوند، به نیت ها و رازهاى دل آدمیان آگاه است. «إنّه علیم بذات الصدور»
۶ - آگاهى خداوند به نیت ها و راز دل ها، دلیل آگاهى کامل او از حقایق پنهانى تمامى جهان «إنّ اللّه علم غیب السموت و الأرض إنّه علیم بذات الصدور»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که جمله «إنّه علیم بذات الصدور» در مقام تعلیل براى «إنّ اللّه عالم غیب...» مى باشد; یعنى، چون خداوند به نیت ها و راز دل ها - که پنهانى ترین امور جهان است - آگاه مى باشد، پس نسبت به امور غیبى جهان نیز آگاه خواهد بود.
۷ - درخواست نجات از سوى دوزخیان، به منظور انجام اعمال صالح، صادقانه نبوده و آنان باز به رفتار زشت خود ادامه خواهند داد. «فما للظلمین من نصیر . إنّ اللّه علم غیب السموت و الأرض إنّه علیم بذات الصدور»
یادآورى علم همه جانبه خداوند - پس از نفى وجود یاور براى کافران - مى تواند پاسخى به این سؤال باشد که چرا و کجا آنان بى ناصراند؟ پاسخ این است که: چون خداوند به راز دل ها آشنا است، مى داند که آنان هرگز ایمان نمى آورند و در نتیجه از نصرت و یارى کسى بهره مند نخواهند شد.
۸ - آگاهى و ایمان به علم همه جانبه خداوند، به تمامى حقایق عالم و رازهاى دل آدم، بازدارنده انسان از حق گریزى و ستم کارى «إنّ اللّه علم غیب السموت ... علیم بذات الصدور»
یادآورى علم همه جانبه خداوند در این آیه - پس از نقل سرگذشت ستم کاران دوزخى و کافران حق ناپذیر در آیات پیشین - مى تواند حاکى از مطلب یاد شده باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۳۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
دروغگویی جهنمیاننیت انسان هاحقایق غیبیآثار ایمان به علم غیب خداموانع حق ناپذیریمحدوده علم انسان هادرخواست نجات از جهنمعلم خدا به نیاتدلایل علم غیب خداعلم خدا به رازهاغیب آسمان هاخواسته های جهنمیانغیب زمینعلم خدا به آفرینشراز انسان هاموانع ظلمتعدد آسمان هاعلم غیب خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۲ آیه
- غیب اسمانها، در احاطه علم خدا+۶ آیه
- جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۹ آیه
- غیب و نهان زمین، در حیطه علم خداوند+۶ آیه
- توجّه به دانایی گسترده خداوند و اگاهی او از عملکرد ادمی، زمینه پرهیز ادمی از ظلم+۶ آیه
- توجّه به علم همه جانبه خدا به رازهای دل انسانها، بازدارنده انسان از ستم کاری+۳ آیه
- اگاهی خداوند، به امور نفسانی و اسرار نهان انسانها+۱۴ آیه
- علم غیب به تمام موجودات، در انحصار خدا+۷ آیه
- خداوند، دارای علم غیب و اگاه به موارد ان+۶ آیه
- اگاهی خداوند به تمامی موجودات غیبی، در اسمانها و زمین+۴ آیه
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۱۶ آیه
- علیم / اسماوصفات+۸ آیه
- وجود حقایق غیبی و دور از دسترس بشر در اسمانها+۹ آیه
- احاطه علمی خداوند به غیب اسمانها+۱۰ آیه
- علم خداوند، بر غیب و نهان زمین+۹ آیه
- امور غیبی زمین، در حیطه علم خداوند+۸ آیه
- قلب ادمی مخزن اسرار او+۷ آیه
- اگاهی خداوند از اسرار قلبها+۷ آیه