سوره نمل(النمل)، آیه ۶۵ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۳
قُل لَّا يَعْلَمُ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلَّا اللَّهُ وَمَا يَشْعُرُونَ أَيَّانَ يُبْعَثُونَ
بگو: «کسانی که در آسمانها و زمین هستند غیب نمیدانند جز خدا، و نمیدانند کی برانگیخته میشوند!»
معنی کلمات و عبارات
«قُل لَّا یَعْلَمُ ...»: این آیه قاطعانه و با چند تأکید، آگاهی از غیب را خاصّ خدا میداند و بس (نگا: انعام / ). «أَیّانَ»: چه وقت.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - تنها خداوند یکتا، آگاه به غیب آسمان ها و زمین «قل لایعلم من فى السموت و الأرض الغیب إلاّ اللّه»
۲ - لزوم برخوردارى معبود، از علم مطلق و آگاهى به نهانى ترین امور هستى «قل لایعلم من فى السموت و الأرض الغیب إلاّاللّه»
این بخش از آیات، در مقام اثبات توحید و رد شرک است و در این راستا است که علم مطلق الهى مطرح و به انسان یادآورى شده است که این علم فقط در اختیار خداوند مى باشد و نه غیر او; پس غیر او شایسته براى پرستش نیست.
۳ - محدودیت دانش غیرخدا، دلیل شایسته نبودن آنان براى پرستش «قل لایعلم من فى السموت و الأرض الغیب إلاّ اللّه»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که جهت گیرى اصلى در این آیه، نفى شرک مى باشد.
۴ - وجود آسمان هاى متعدد در جهان آفرینش «من فى السموت»
۵ - زمان برپایى قیامت، از امور غیبى و علم آن تنها در اختیار خداوند «قل لایعلم ... الغیب إلاّاللّه و ما یشعرون أیّان یبعثون»
از ارتباط «أیّان یبعثون» با «الغیب» استفاده مى شود که رستاخیز، خود مصداق و نمونه اى از امور غیبى است که دانش آن تنها در اختیار خدا است.
۶ - آگاهى نداشتن غیرخدا به لحظه برپایى رستاخیز، دلیل شایسته نبودن غیر او براى پرستش «و ما یشعرون أیّان یبعثون»
با توجه به این که معبودهاى دروغین مشرکان، از مصادیق مورد نظر در «ما یشعرون» هستند، از ارتباط آن با صدر آیه استفاده مى شود که موجوداتى که زمان رستاخیز بر آنها مکشوف نباشد، اصولاً نمى توانند به عنوان معبود شناخته شوند.
۷ - پرسش کافران از پیامبر(ص)، درباره لحظه برپایى قیامت «قل لایعلم ... الغیب إلاّ اللّه و ما یشعرون أیّان یبعثون»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که عبارت «قل...» در جواب پرسش کسانى باشد که نسبت به وقوع قیامت شک داشته اند; زیرا ضمایر در آیه بعد به این دسته از کافران بازمى گردد.
۸ - وجود موجوداتى شعورمند در آسمان ها «من فى السموت»
واژه «من» نوعاً براى صاحبان عقل به کار مى رود.
۹ - همه موجودات زنده و شعورمند آسمان ها و زمین، داراى مرگ و رستاخیز «و ما یشعرون أیّان یبعثون»
ضمیر نایب فاعل در «یبعثون» مربوط به «من فى السماوات و الأرض» است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
جهل موجوداتدلایل بطلان شرک عبادیحشر موجوداتعلم غیب معبودراستینمحدوده علم موجوداتپرسش کافرانشرایط معبودراستینمرگ موجوداتجهل به قیامتغیب آسمان هاعمومیت مرگغیب زمینموجودات با شعور آسمان هادلایل توحید عبادیپرسش از قیامتعلم به قیامتپرسش از محمدوقت قیامتتعدد آسمان هاعلم غیب خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۳)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۰ آیه
- ساکنان اسمانها در احاطه علم خدا+۳ آیه
- وجود موجوداتی زنده و با شعور در اسمانها+۲ آیه
- جهان افرینش، در احاطه علم گسترده خداوند+۵ آیه
- جهل انسان به زمان وقوع قیامت+۴ آیه
- جهل غیر خدا، به غیب اسمانها و زمین+۱ آیه
- غیب و نهان زمین، در حیطه علم خداوند+۶ آیه
- موجودات با شعور و صاحب عقل، در زمین+۲ آیه
- مشرکان کافر، فاقد شناخت به اخرت و زمان قیامت+۱ آیه
- شک و تردید، مانع شناخت حقیقی ادمی+۱ آیه
- عجز انسانها، از درک زمان وقوع قیامت+۱ آیه
- علم غیب و اگاهی به فرجام امور، غیر قابل دسترسی برای انسان+۱ آیه
- زمان برپایی قیامت، خارج از قلمرو علم بشر+۴ آیه
- زمان برپایی قیامت، از امور غیبی و علم ان، تنها در اختیار خداوند+۱ آیه
- علم غیب به تمام موجودات، در انحصار خدا+۱۰ آیه
- علم غیب، در انحصار خدا+۷ آیه
- ساکنان اسمانها، در احاطه علم خدا+۳ آیه
- علم به زمان وقوع قیامت، در انحصار خداوند+۵ آیه
- اختصاص علم غیب مطلق، به خدا+۸ آیه
- محرومیّت غیر خداوند، از داشتن علم غیب+۷ آیه
- علم غیب و اگاهی به فرجام امور، غیر قابل دسترسی برای انسان+۲ آیه
- مشرکان، نا اگاه از امور غیبی و ناتوان از ارتباط با عالم غیب+۲ آیه
- وجود حقایق غیبی و دور از دسترس بشر در اسمانها+۹ آیه
- احاطه علمی خداوند به غیب اسمانها+۹ آیه
- علم خداوند، بر غیب و نهان زمین+۸ آیه
- امور غیبی زمین، در حیطه علم خداوند+۸ آیه
- جهل انسان به زمان وقوع قیامت+۴ آیه
- کافران (کر و کور و لال) فاقد شناخت صحیح در معارف الهی+۱ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به اعلام عدم اگاهی خویش به لحظه فرا رسیدن قیامت+۴ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور اعلام اگاه نبودنش به امور غیبی+۱ آیه
- نااگاهی انسانها از زمان زنده شدن مجدّد خود
- موضعگیری ناباورانه مشرکان، در قبال وعده برپایی قیامت
- اساطیر، تلقی شدنِ وعده رستاخیر، از سوی مشرکان عصر بعثت