سوره ق، آیه ۲۳ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۹
وَقَالَ قَرِينُهُ هَٰذَا مَا لَدَيَّ عَتِيدٌ
और उसका साथी (फ़रिश्ता) कहेगा ये (उसका अमल) जो मेरे पास है
معنی کلمات و عبارات
«قَرِینُهُ»: همدم او. مراد فرشته موکل مذکور در آیه است. برخی هم گفتهاند، مراد اهریمن و اهریمنان مذکور در (زخرف / ، فصّلت / ) است! لیکن مقبول به نظر نمیرسد در آن روز شیاطین جرأت بکنند به خود بنازند و بگویند: ما این را گمراه و از راه بدر کردهایم. چرا که شیاطین در آن روز منکر کارهای خود میگردند (نگا: آیه ). «هذا»: مراد پرونده اعمال است که توسط فرشته موکّل ثبت و ضبط و فراهم آمده است.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- انسان در قیامت، داراى همدمى همراه و سخنگو «و قال قرینه»
۲- گزارش اعمال انسان در قیامت، از سوى قرین وى به دادگاه عدل الهى «و قال قرینه هذا ما لدىّ عتید»
برداشت بالا بنابراین نکته است که قرین انسان، همان ملکى باشد که شاهد اعمال او است و «ما» اشاره باشد به اعمال آدمى که در نزد وى ثبت و ضبط گردیده است.
۳- ارائه اعمال هر فرد، به گونه اى مضبوط، به دادگاه الهى «هذا ما لدىّ عتید»
در صورتى که مراد از «ما» اعمال آدمى باشد; «عتید» اشاره به آمادگى و نظم و ضبط دقیق آن دارد.
۴- فرشته «سائق»، مسؤول تحویل دادن انسان به محکمه روز جزا * «کلّ نفس معها سائق و شهید ... و قال قرینه هذا ما لدىّ عتید»
مراد از «قرین» همان فرشته «سائق»; یعنى، فرشته اى است که انسان را در صحنه قیامت همراهى کرده و به پیش مى راند تا وى را به محکمه حساب رسى اعمال برساند.
۵- شیطان مسلّط بر فرد کافر، همراه با او تا لحظه حضور در دادگاه قیامت * «و قال قرینه هذا ما لدىّ عتید»
برداشت بالا بنابر این نکته است که مراد از «قرین» در این آیه «شیطان» باشد که بر منکران معاد تسلّط دارد و آنان را - آن گونه که مى خواهد - منحرف ساخته و تا دادگاه قیامت وى را همراهى مى کند و در آن جا به مخاصمه با او برمى خیزد.
۶- کافر، دست پرورده شیطان * «و قال قرینه هذا ما لدىّ عتید»
برداشت یاد شده در صورتى است که «قرین» به معناى شیطان باشد; چه این که در آیات بعد «قرین» اشاره به «شیطان» دارد. واژه «عتید» مى رساند که منکران معاد، دست آموز و دست پرورده شیطان اند.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث
۷- «فى المجمع «قال قرینه» یعنى الملک الشهید علیه ... و هو المروى عن أبى جعفر و أبى عبداللّه(ع); [منبع: مجمع البیان، ج ۹، ص ۲۲۰.] در مجمع البیان در تفسیر «قال قرینه» آمده است: مقصود فرشته اى است که گواه بر آن [فرد] است ... و این معنایى است که از امام باقر و امام صادق(ع) روایت شده است».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
نقش همدم اخروی انسانهمدم اخروی انسانهمدم اخروی کافرانمربی کافراندقت در ثبت عملنقش ملائکه سائقنقش ملائکه گواهنقش ملائکه ثبت عملشیطان در قیامتنقش شیطانکافران در قیامت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹)
- ثبت اعمال انسان و حفظ انها ازسوی فرشتگان مراقب وی+۶ آیه
- نامه اعمال انسان نزد فرشته مراقب وی
- محشورشدن انسان در قیامت همراه فرشتگان حرکتدهنده و گواه+۱ آیه
- هشدار خداوند به کفرانکنندگان نعمت، از برانگیخته شدن در قیامت و اشکار شدن اسرار انان+۷ آیه
- بیتاثیری جدال دوزخیان و شیطان در پیشگاه خداوند+۳ آیه
- تهدید مشرکان به عذاب دوزخ+۲ آیه
- مشرکان، مورد تهدید خداوند به کیفر و عذاب+۲ آیه
- شیطان، موجودی مختار و دارای تکلیف+۵ آیه
- حضور هر انسان در قیامت با دو فرشته موکّل و مراقب اعمال او+۱ آیه