سوره ق، آیه ۳۰ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۹
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِن مَّزِيدٍ
اس دن ہم دوزخ سے پوچھیں گے کہ کیا تو بھر گئی؟ وہ کہے گی کہ کچھ اور بھی ہے؟
معنی کلمات و عبارات
«هَلِ امْتَلاَتِ»: آیا پر شدهای؟ حرف استفهام، تقریری است. یعنی بگو که پر شدهای و ما به وعده خود (نگا: سجده / ، ص / ) وفا کردهایم. «هَلِ امْتَلاَتِ ... مَزِیدٍ»: معنی دیگر: آیا پر شدهای؟ دوزخ میگوید: آیا افزون بر این هم هست؟ در این صورت افزونطلبی دوزخ بر اثر خشم بر دوزخیان و تقاضای تضییق مکان بر آنان و رویهم متراکم شدن ایشان است.
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - جهنم، در برگیرنده انبوه مجرمان و داراى اشتهایى سیرى ناپذیر «یوم نقول لجهنّم هل امتلأت و تقول هل من مزید»
۲ - جهنم، تقاضامند دریافت مجرمان هر چه بیشتر «و تقول هل من مزید»
۳ - گنجایش و سیرى ناپذیرى دوزخ، تهدیدى براى کافران با همه انبوهى و کثرت آنان «یوم نقول لجهنّم هل امتلأت و تقول هل من مزید»
از این که خداوند، اشتهاى سیرى ناپذیر دوزخ را تذکر داده است; استفاده مى شود که نباید کافران، کثرت وانبوهى خویش را مانعى در راه اجراى احکام و کیفرهاى الهى بدانند; بلکه جهنم بیش از آنچه آنان تصور کنند، گنجایش و پذیرش دارد.
۴ - جهنم، در شگفت از کثرت و انبوهى کافران و دوزخیان * «و تقول هل من مزید»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که سؤال «هل من مزید» از روى انکار و اعجاب باشد; یعنى، آن قدر کافران را در خود جاى داده که به شگفتى آمده و مى پرسد: آیا به راستى هنوز هم کافرانى افزون تر وجود دارند؟!
۵ - جهنم، داراى نوعى ادراک در عالم قیامت * «یوم نقول لجهنّم هل امتلأت و تقول هل من مزید»
برداشت بالا بدان احتمال است که گفتوگوى مطرح در آیه شریفه، گفتوگویى واقعى باشد و نه در مقام بیان نمادین حقیقت.
۶ - طبع دوزخ، همچون طبع دنیاطلبان، فزون طلب و زیاده خواه * «یوم نقول ... و تقول هل من مزید»
با توجه به این که دوزخ و بهشت، مقام ظهور و تجلّى حقایقى است که آدمى در عالم «ناسوت» تدارک دیده است، آیه مى تواند کنایه از فزون طلبى دنیاداران دوزخى باشد.
۷ - نقش انذارهاى الهى، در هدایت پذیرى مردم «و قد قدّمت إلیکم بالوعید ... یوم نقول لجهنّم ... هل من مزید»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۳۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۵ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ادراک جهنمتعجب جهنمخواسته های جهنمزیاده طلبی جهنمزیاده طلبی دنیاطلبانصفات دنیاطلبانوسعت جهنمکثرت جهنمیانآثار انذارهای خداصفات جهنمویژگیهای جهنمهشدار به کافرانعوامل هدایت
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰)
- جهنّم، دارای ظرفیّت بالا و اشتهایی بیحدّ و سیریناپذیر
- جهنّم، دارای نوعی ادراک و احساس+۴ آیه
- سخن گفتن جهنّم و فزونخواهی ان، برای دریافت هرچه بیشتر دوزخیان
- سؤال از جهنّم، در مورد ظرفیّت و گنجایش ان
- جهنّم، مورد خطاب و سخن خداوند، در قیامت
- پرسش جهنّم از افزون بودن جهنّمیان و امادگی خود برای پذیرش انان
- سؤال خداوند از جهنّم، مبنی بر پر شدن و زیادت خواهی ان
- شعور و ادراک جهنّم، در قیامت+۷ آیه
- گنجایش و سیری ناپذیری دوزخ، تهدیدی برای کافران طغیان گر+۱ آیه
- سخن خدا در قیامت با جهنّم، مبنی بر پر شدن ان و پاسخ ان، دایر بر فزون خواهی