سوره ق، آیه ۲۷ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۹
قَالَ قَرِينُهُ رَبَّنَا مَا أَطْغَيْتُهُ وَ لٰكِنْ كَانَ فِي ضَلاَلٍ بَعِيدٍ
و همنشینش (از شیاطین) میگوید: «پروردگارا! من او را به طغیان وانداشتم، لکن او خود در گمراهی دور و درازی بود!»
معنی کلمات و عبارات
«قَرِینُهُ»: اهریمن همدم و همراه او در دنیا که پیوسته وی را به گمراهی و بدکرداری میخوانده است (نگا: زخرف / ، فصّلت / ). «مَآ أَطْغَیْتُهُ»: او را به سرکشی و تجاوز وا نداشتهام و به نافرمانی نکشاندهام. مراد این است که خودش به وسوسههای من گوش فرا داده است و من قدرت بر اجبار و اکراه نداشتهام (نگا: ابراهیم / ، نحل / .
نکات آیه
۱- هر کافر و مشرک، داراى قرین و همراهى از شیاطین «قال قرینه»
«قرین» در این آیه، به قرینه محتواى «ما أطغیته» و نیز «قدّمت إلیکم بالوعید» در آیه بعد، قرینى است شیطانى و گمراه گر.
۲- تبرّى شیطان در قیامت، از انحرافات و طغیان گرى مشرکان «قال قرینه ربّنا ما أطغیته»
بنابراین که مراد از «قرین» شیطان باشد، برداشت بالا به دست مى آید.
۳- تبرّى همگامان و همراهان مشرکان، از روش و منش آنان در قیامت «قال قرینه ربّنا ما أطغیته»
بنابراین که «قرین» اعم از شیطان جن و انس باشد و شامل همراهان و عوامل شرک نیز بشود، برداشت بالا استفاده مى شود.
۴- تمسّک شیطان به ربوبیت الهى در دادگاه اخروى، براى مبرّا جلوه دادن خود از گناهان مشرکان* «قال قرینه ربّنا ما أطغیته»
۵- ربوبیت انکارناپذیر الهى، متجلّى براى همگان در قیامت «قال قرینه ربّنا ما أطغیته»
التجاى قرین کافران به ربوبیت عام الهى در روز قیامت، مى رساند که ربوبیت خداوند در آن روز، چنان آشکار است که هیچ کس، قادر به نادیده گرفتن آن نیست.
۶- تلاش کافران در قیامت، براى افکندن جرم خود برعهده دیگران (شیطان) «قال قرینه ربّنا ما أطغیته»
از این که قرین مشرکان و کافران (شیطان) در مقام نفى مسؤولیت از خویش بر آمده، استفاده مى شود که قبلاً این اتّهام، از سوى مشرکان بر وى وارد شده است.
۷- شیطان، مدعى طغیان گرى مشرکان، در نتیجه گمراهى عمیق خودشان و نه اغواگرى هاى او «قال قرینه ربّنا ما أطغیته و لکن کان فى ضلل بعید»
روایات
۸- «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه تبارک و تعالى ... «قال قرینه ربّنا ما أطغیته» قال: هو شیطان; [منبع: بحارالأنوار، ج ۵، ص ۳۲۳، ح ۹.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ... (قال قرینه ربّنا ما أطغیته) روایت شده که فرمود: آن قرین شیطان است».