آیه ۱۴ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۱۴ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۸

أَ فَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَ اتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

آیا کسی که دلیل روشنی از سوی پروردگارش دارد، همانند کسی است که زشتی اعمالش در نظرش آراسته شده و از هوای نفسشان پیروی می‌کنند؟!

معنی کلمات و عبارات
«عَلی بَیِّنَةٍ مِّن رَّبِّهِ»: شناخت کامل و صحیحی از پروردگار خود دارد. دلائل و براهین قوی از سوی پروردگار خود دارد که رهنمودهای آسمانی است.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- مؤمنان، متکى به برهان و عقل و کافران، دلخوش به پندار و هواى نفس «أفمن کان على بیّنة من ربّه ... و اتّبعوا أهواءهم» در واژه «بیّنة» شناخت عقلى نهفته است. از مقابله آن با «أهواء»، مطلب بالا استفاده مى شود. ۲- راه ایمان، متکى به دلیل و منطق روشن «أفمن کان على بیّنة من ربّه» ۳- خداوند، خواهان پیروى انسان از دلیل روشن و منطقى «أفمن کان على بیّنة من ربّه کمن زیّن» تمجید خداوند از متکى بودن اندیشه و ایمان بر دلیل و برهان، مى نمایاند که این امر از نظر خداوند ارزش است و با این تمجید، مؤمنان را به سوى این ارزش رهنمون ساخته است. ۴- راه کفر، داراى ریشه در هوس ها و فاقد منطق روشن «کمن زیّن له ... و اتّبعوا أهواءهم» ۵- قرآن، دلیل روشن از جانب خدا، در جهت رشد و کمال آدمیان * «أفمن کان على بیّنة من ربّه» برداشت بالا بدان احتمال است که مراد از «بیّنة»، قرآن باشد. در این صورت تعبیر «من ربّه» مى نمایاند که قرآن، از جایگاه ربوبیت و به هدف رشد و تربیت خلق نازل شده است. ۶- ربوبیت الهى، مقتضى تکامل بخشیدن به انسان ها، با ارائه دلایل روشن به ایشان «کان على بیّنة من ربّه» وصف «ربّه» مشعر به علیت است; یعنى، خداوند از آن جهت که «ربّ» و پرورش دهنده است، دلایل روشنى در اختیار خلق قرار داده است. ۷- انسان کافر، گرفتار انحراف در ارزش گذارى اعمال «کمن زیّن له سوء عمله» ۸- بعضى از افعال، داراى حسن و قبح ذاتى و کافران گرفتار انحراف در تشخیص آن * «زیّن له سوء عمله» در آیه شریفه میان بینش فرد کافر و ارزش واقعى اعمال، تفکیک شده است; یعنى، در متن واقع عمل او حقیقتاً بد است; ولى کافر آن را زیبا مى بیند و این مى نمایاند که واقعیت هر عمل، بدون داورى انسان ها، داراى ارزشى مستقل و اصیل است. ۹- با داشتن دلایل روشن، مجالى براى نگرانى در مسیر حق نیست; هر چند دشوارى ها و موانع آن فراوان باشد. «أفمن کان على بیّنة» آیه قبل، در مقام دلجویى از پیامبر(ص) در قبال ستم مشرکان بود. این آیه نیز در ادامه آن دلجویى مى تواند بیانگر این پیام باشدکه: اى پیامبر! چون دلیل روشن حق به همراه دارى، از کردار زشت و نارواى کفر پیشگان نگران مباش; زیرا حق و پیروزى و منطق با تو است. ۱۰- مشرکان مکه، سرخوش از بیرون راندن پیامبر(ص) از سرزمین خویش «قریتک الّتى أخرجتک ... زیّن له سوء عمله» مورد «سوء عمله» در آیه شریفه، همان اخراج پیامبر(ص) از سرزمین مکه است. ۱۱- مبارزه مشرکان مکه با پیامبر(ص)، ناشى از هواپرستى آنان و نه دلایل منطقى «قریتک الّتى أخرجتک ... و اتّبعوا أهواءهم» ۱۲- انسان، بدون برخوردارى از هدایت پروردگار، گرفتار انحراف در بینش و گرایش خویش «أفمن کان على بیّنة من ربّه کمن زیّن له سوء عمله» از مقابله «من کان ...» با «من زیّن...»، استفاده مى شود که انسان ها به دو گروه عمده تقسیم مى شوند: ۱- کسانى که برخوردار از دلایل الهى و هدایت وحى اند; ۲- گروهى که در قبال دسته اول قرار دارند و در نهایت به انحراف در بینش (زیّن له سوء عمله) و انحراف در گرایش (و اتّبعوا أهوائهم) کشیده شده اند. ۱۳- انحراف در بینش، عامل هواپرستى و انحراف در گرایش * «زیّن له سوء عمله و اتّبعوا أهواءهم» از تقدیم «زیّن له سوء عمله» - که دلالت بر انحراف در بینش دارد - بر «اتّبعوا أهوائهم» - که بیانگر انحراف درگرایش است - مطلب بالا قابل برداشت است.
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
  • پیروی از هواهای نفسانی، باعث محرومیّت از نعمتهای بهشتی+۲ آیه
  • دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، استوار بر برهان+۳ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۴ آیه
  • مقایسه کردن، از روشهای تربیتی قران+۴ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • تزیین عمل زشت کافران (اخراج پیامبر(صلی الله علیه واله) از مکّه) برای انان+۲ آیه
  • نفی همانندی مؤمنان متّکی بر برهان، با بدکرداران و پیروان هوای نفس
  • ناروا بودن تشبیه صاحبان حجت، به گناهکاران پیرو هوای نفس
  • ناروا بودن تشبیه صاحبان حجت به گناهکاران پیرو هوای نفس
  • ارایه دلایل روشن برای هدایت انسانها از جانب خداوند و پیامبران، برخاسته از ربوبیّت او+۳ آیه
  • زیبا دیدن وهمی اعمال زشت، بر اثر تزیین ان+۳ آیه
  • یکسان بودن مؤمنان صاحب برهان و دلیل از سوی خدا با کافران فریفته اعمال زشت و پیرو هوای نفس، مورد پرسش انکاری خدا
  • تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۳ آیه
  • هواپرستی، از موانع شناخت و ادراک حقایق+۲ آیه
  • مبتنی بودن اعمال بر حجّت و بیّنه الهی، نشانه ارزشمندی ان
  • زیبا جلوه گر شدن کردار زشت، برای انسانها+۱ آیه
  • تزیین عمل زشت کافران (اخراج پیامبر(صلی الله علیه واله)از مکّه) برای انان+۲ آیه
  • خودپسندی و رضایت از اعمال زشت خویش، زمینه هواپرستی
  • غرور و خودپسندی، خصلتی ناپسند و مورد نکوهش
  • عقل انسان، قادر بر تشخیص زشتی و قبح برخی امور+۱ آیه
  • کافران، مردمی هواپرست و فاقد منطق روشن+۳ آیه
  • تزیین اعمال زشت، در نظر برخی انسانها+۳ آیه
  • دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، استوار بر دلیل و برهان+۳ آیه
  • راه روشن پیامبر صلی الله علیه و اله، نشیت گرفته از ربوبیّت خداوند
  • راه پیامبر صلی الله علیه و اله، متکی به دلیل و منطق روشن
  • اخراج پیامبر صلی الله علیه و اله از محل سکونتش (مکّه)، عملی تزیین شده از سوی شیطان+۱ آیه
  • اخراج پیامبر صلی الله علیه و اله از محلّ سکونتش (مکّه)، ناشی از هواپرستی مشرکان+۱ آیه
  • ارایهؤ معجزات هر یک از انبیای الهی، برای اثبات رسالت خویش، نشانههای خدا+۳ آیه
  • هواپرستی عامل بیارزشی انسان
  • هواپرستی موجب از دست دادن ابزارهای شناخت+۲ آیه
  • پیروی از هواهای نفسانی باعث محرومیّت از نعمتهای بهشتی+۱ آیه
  • هواپرستان انسانهایی فاقد ارزش و اعتبار در قیاس با انسانهای با بصیرت
  • هواپرستان فاقد هرگونه بصیرت و بینایی در امور خود
  • زیبا جلوه کردن اعمال زشت هواپرستان برای انان
  • کافران مکّه گرفتار هواپرستی در مخالفت خود با پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • کافران هواپرست مکّه مورد تهدید خداوند به سبب اخراج پیامبر صلی الله علیه و اله از مکّه
  • هواپرستی مشرکان مکّه عامل مبارزه انان با پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • هواپرستی عامل خلود در اتش جهنّم+۱ آیه
واژه‌ها