آیه ۱۷ سوره محمد

سوره محمد، آیه ۱۷ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۸

وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَ آتَاهُمْ تَقْوَاهُمْ

کسانی که هدایت یافته‌اند، خداوند بر هدایتشان می‌افزاید و روح تقوا به آنان می‌بخشد!

معنی کلمات و عبارات
«تَقْوَاهُمْ»: تقوائی که برای نجات ایشان از دوزخ و رسیدن آنان به بهشت لازم است.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱- هدایت بیش از پیش و روحیه تقوا، موهبت الهى به مؤمنان هدایت پذیر «و الذین اهتدوا زادهم هدًى و ءاتیهم تقویهم» ۲- دلدادگان به وحى و سخنان رسول(ص)، برخوردار از عنایت ویژه خداوند در ره یابى به حق «و منهم من یستمع إلیک ... و الذین اهتدوا زادهم هدًى» «والذین اهتدوا» معرف چهره هایى است که برخلاف هواپرستان و قلب هاى مهر شده، با استماع سخنان پیامبر(ص) و پیام قرآن، بر هدایتشان افزوده مى شود. ۳- قرآن، کتاب هدایت و مایه تقوا براى حق پذیران* «و الذین اهتدوا زادهم هدًى و ءاتیهم تقویهم» ممکن است گفته شود: فاعل «زاد» قرآن است که به قرینه «یستمع إلیک» از آیه قبل استفاده مى شود; زیرا عمده و اساس سخنان پیامبر(ص) قرائت آیات وحى است. ۴- تأثیر دوگانه قرآن و سخنان پیامبر(ص)، بر هدایت پذیران و هواپرستان «یستمع إلیک ... طبع اللّه على قلوبهم واتّبعوا أهواءهم . و الذین اهتدوا زادهم هدًى» با توجه به پیوستگى این آیه با آیه قبل چنین استفاده مى شود که سخنان پیامبر(ص) و پیام وحى در درون هواپرستان مرده دل جاى نمى گیرد و مى گویند: «ماذا قال...» ولى در دل حق پذیران تأثیر کرده و بر هدایت و تقواى آنان مى افزاید. ۵- برداشتن نخستین گام هاى هدایت بهوسیله خود انسان، زمینه ساز بهره مندى او از هدایت افزون الهى «و الذین اهتدوا زادهم هدًى» تقدم «اهتدوا» بر «زادهم هدىً» مى رساند که انسان باید خود نخستین گام را در طریق هدایت پذیرى بردارد تا از هدایت الهى و هدایت قرآن بهره مند شود. ۶- هدایت، داراى درجات و مراتب «زادهم هدًى» ۷- تقواى عملى، زاییده هدایت و ره یابى اندیشه به حق «زادهم هدًى و ءاتیهم تقویهم» از ارتباط «آتاهم تقواهم» با «زادهم هدىً» و عطف آن دو - که مستلزم تغایر و دوگانگى است - مى توان استفاده کرد که: اولاً هدایت امرى روحى و فکرى و تقوا مقوله اى عملى است و ثانیاً تقوا مترتب بر ازدیاد هدایت است. ۸- تقوا، بازداشتن نفس از پیروى هواها و هوس ها است. «واتّبعوا أهواءهم و الذین اهتدوا ... و ءاتیهم تقویهم» از این آیه و آیه قبل، نوعى تقابل میان «طبع قلب» با «زادهم هدىً» و میان «اتّبعوا أهوائهم» با «آتاهم تقواهم» استفاده مى شود; بدان گونه که هر یک ضد دیگرى به شمار مى آید. ۹- ازدیاد تقواى مؤمن، همپایه ازدیاد هدایت و ایمان او است.* «زادهم هدًى و ءاتیهم تقویهم» بدان احتمال که تکرار ضمیر «هم» در آیه شریفه، اشاره به این داشته باشد که مؤمن همراه با افزایش هدایت، از تقوایى مناسب با آن مقام برخوردار مى شود. و چه بسا اضافه «تقوا» به «هم» اشاره بدین نکته داشته باشد.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹)
  • تقوا، ثمره هدایت الهی+۱ آیه
  • خداوند، عطاکننده تقوا+۱ آیه
  • تلاوت ایات قران، راهی برای هدایت انسانها+۳ آیه
  • هدایت انسان، در پرتو توفیقات الهی:[8]+۳ آیه
  • تقوا، از عطایای الهی به هدایت یافتگان
  • مُؤتی/ اسماوصفات
  • پیروی از هوای نفس سبب محرومیّت از هدایتهای الهی+۴ آیه
  • هدایتیافتگی، موجب دستیابی به تقوا+۳ آیه
  • هدایت، مقولهای تکاملپذیر و قابل ازدیاد و نقصان+۴ آیه
واژه‌ها