سوره محمد، آیه ۲۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۹
إِنَ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمْ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى الشَّيْطَانُ سَوَّلَ لَهُمْ وَ أَمْلَى لَهُمْ
کسانی که بعد از روشن شدن هدایت برای آنها، پشت به حق کردند، شیطان اعمال زشتشان را در نظرشان زینت داده و آنان را با آرزوهای طولانی فریفته است!
معنی کلمات و عبارات
«إِرْتَدُّوا عَلی أَدْبَارِهِمْ»: عقب عقب برمیگردند. مراد این است که مرتد و کافر میگردند. «سَوَّلَ»: زینت داد. خوشآیند نمود (نگا: یوسف / و ، طه / ). «أَمْلی لَهُمْ»: زندگی را طولانی و جاویدان در نظرشان جلوه داد. افسار آرزوها را برایشان شل کرد و به آرزوهای فراوانی آنان را سرگرم نمود.
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- روى گردانى از حق، به رغم وضوح آن بر انسان، نتیجه وسوسه ها و فریب هاى شیطانى است. «إنّ الذین ارتدّوا على أدبرهم ... الشیطن سوّل لهم»
۲- شیطان، از موانع جدى گرایش آگاهان، به حق و هدایت «من بعد ما تبیّن لهم الهدى الشیطن سوّل لهم»
۳- روى گردانى از دین، پس از گرایش و تمایل به آن، عملى ارتجاعى و مورد نکوهش «إنّ الذین ارتدّوا على أدبرهم من بعد... الشیطن سوّل لهم»
۴- ارتداد، معلول مقهور شدن انسان در برابر وسوسه ها و دسیسه هاى شیطانى است. «إنّ الذین ارتدّوا ... الشیطن سوّل لهم»
۵- سرزنش اهل کتاب از سوى خداوند، به خاطر امتناع از ایمان، على رغم آشکار شدن حقانیت اسلام بر ایشان * «إنّ الذین ارتدّوا على أدبرهم ... الشیطن سوّل لهم»
برداشت بالا بدان احتمال است که مراد از «الذین ارتدّوا...» اهل کتاب باشند; زیرا آنان با برخوردارى از کتاب آسمانى و وعده هاى الهى به بعثت رسول خاتم(ص) و عالمان به کتاب، نزدیک ترین گروه و سزاوارترین آنان به شناخت حقانیت اسلام و قرآن بوده اند.
۶- نفاق و امتناع از تکالیف دشوار دین، به مثابه ارتداد است. «إنّ الذین ارتدّوا على أدبرهم»
با توجه به این که آیات پیشین در رابطه با بیماردلان گریزان از جهاد بود، «الذین ارتدّوا» ممکن است نظر به آنان داشته باشد.
۷-آگاهى و درک حقیقت، مسؤولیت آور و ملاک نکوهش و مؤاخذه حق ناپذیران «إنّ الذین ... من بعد ما تبیّن لهم الهدى»
آیه شریفه، مرتدان و حق ناپذیران را سرزنش مى کند و این توبیخ و سرزنش را بر یک اصل استوار کرده و آن عبارت است از «تبین حق و راه هدایت».
۸- وسوسه، تزیین و القاى آرمان هاى دروغین، ابزار شیطان در منحرف ساختن انسان ها «إنّ الذین ارتدّوا ... الشیطن سوّل لهم و أملى لهم»
مفهوم «أملى» ممکن است به معناى ایجاد آمال و آرزو باشد.
۹- وسوسه ها و آرمان هاى شیطانى، قفل اندیشه و قلب آگاهان حق گریز * «أم على قلوب أقفالها ... الشیطن سوّل لهم و أملى لهم»
برداشت بالا بدان احتمال است که «إنّ الذین ارتدّوا...» در مقام تبیین و توضیح ذیل آیه قبل باشد (أم على قلوب أقفالها). در این صورت وسوسه ها و آمال شیطانى منطبق بر «أقفالها» مى شود.
۱۰- زیبایى ها و جلوه هاى راه کفر، غیر واقعى و زاییده وسوسه هاى شیطانى است. «الشیطن سوّل لهم و أملى لهم»
«سوّل» به معناى وارونه نمایاندن واقعیت ها است; یعنى، «زیبانمودن زشتى ها و متمایل ساختن نفس به جانب آن» و این تعبیر نشان مى دهد که راه کفر و ضد حق و هدایت، فاقد زیبایى واقعى است; ولى شیطان به دروغ آن را مى آراید.
۱۱- شیطان، هموارکننده راه گناه و کفر، در نگاه انسان ها «الشیطن سوّل لهم»
واژه «سوّل» ممکن است به معناى «سهّل» باشد.
۱۲- شیطان، یارى دهنده حق گریزان، در روى گردانى از ایمان و هدایت «و أملى لهم»
مفاد «أملى» ممکن است امداد و یارى رساندن باشد.
۱۳- تزیین ضد ارزش ها، براى متمایل ساختن انسان ها به آن، خصلتى شیطانى است. «الشیطن سوّل لهم و أملى لهم»
چنانچه «تسویل» به معناى زیبا نمایش دادن زشتى ها باشد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۶–۳۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۵ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۵ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امداد به حق ناپذیرانامدادهای شیطانسرزنش ارتدادسرزنش کفر به اسلامعوامل سرزنش اهل کتابمنشأ ارتدادمنشأ تزیین کفرحرکت ارتجاعیآثار آرزوی باطلآثار سلطه شیطانآثار وسوسهوضوح حقانیت اسلامصفات شیطانموارد ارتدادپوچی کفرمنشأ حق ناپذیریآثار ترک تکلیفآثار وسوسه های شیطانآثار تزیین عملزمینه ختم قلبزمینه مسؤولیتتزیین عمل ناپسندآثار ارتدادآثار نفاقموانع حق پذیریزمینه گناهموانع هدایتزمینه کفرنقش شیطانآثار علمعوامل گمراهیسرزنشهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۵)
- منافقان، مستحقّ کیفر و عذاب الهی پس از ارتداد با وجود تمام شدن حجّت از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله) بر انان+۲ آیه
- اتمام حجّت محمّد(صلی الله علیه واله) بر منافقان پیش از ارتداد انان
- ارتداد، از عوامل تباهی و حبط عمل+۳ آیه
- ضربههای تازیانه فرشتگان قبض روح، بر کافران مرتد، به هنگام احتضار انان+۱ آیه
- ضربههای تازیانه فرشتگان قبض روح، بر مرتدّ محتضر+۱ آیه
- کفر پس از ایمان، سبب دشواری جاندادن+۱ آیه
- پیروی از منهیّات خدا، باعث دشواری جاندادن+۲ آیه
- ناخشنودی از رضای الهی، سبب سختی جاندادن+۲ آیه
- بهسختی جانگرفتنِ ملایکه از کافران، هنگام قبض روح انان+۲ آیه
- کفر پس از ایمان، باعث تباهی عمل+۲ آیه
- گرویدن منافقان به کفر، پس از اظهار اسلام+۸ آیه
- اغوای شیطان، سبب رویگردانی برخی مسلمانان از اسلام
- عذاب شدن مرتدّان هنگام مرگ از سوی ملایکه+۱ آیه
- شیطان، از عوامل تزیین کردار مرتدانِ رویگردان از حق
- تزیین عمل برای منافقان، از جانب شیطان، بعد از روشن شدن راه هدایت
- شیطان، از عوامل تزیین اعمال (باطل) و کردار زشت انسانها+۸ آیه
- شیطان، از عوامل تزیین کردار زشت مرتدّانِ رویگردان از هدایت حق
- حرمتِ ارتداد از دین حق+۵ آیه
- حرمت ارتداد و رویگردانی از ایمان به شرک+۶ آیه
- بطلان اعمال و عبادات کافران+۳ آیه
- ارتداد، زمینه ناخشنودی از رضای خدا+۱ آیه
- اطاعت از کافران و روابط پنهانی با انان، زمینه ساز عدم خشنودی از رضای خدا+۲ آیه
- تسویلات شیطان، زمینه ناخشنودی از رضای خداوند+۱ آیه
- دشواری و سختی قبض روح بر مرتدّان، به وسیله فرشتگان+۱ آیه
- نواختن تازیانه از سوی فرشتگان بر پشتها و گونه های مرتدّان، هنگام قبض روح+۱ آیه
- ضربه های تازیانه فرشتگان قبض روح، بر مرتدّ محتضر+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتد فریب خورده شیطان، هنگام جان کندن، مورد سؤال تعجّب برانگیز از جانب خدا+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتدّان، هنگام جان کندن و احتضار، مورد پرسش تعجّب برانگیز از جانب خدا+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتدّ به هنگام جان کندن، مورد سؤال تعجّب برانگیز خدا+۱ آیه
- شکنجه شدن کافران، به هنگام جان کندن، از جانب فرشتگان+۲ آیه
- تزیین و تسویلات نفسانی، مانع شناخت و موجب گمراهی+۴ آیه
- ایجاد ارزوی فریبکارانه، از دامهای شیطان+۱ آیه
- پیروی از فریبها و زیبانماییهای شیطان، مایه خشم خدا+۱ آیه
- شیطان، یاری دهنده مرتدّان حق گریزان، در رویگردانی از ایمان و هدایت
- تسویل شیطان، عامل ارتداد منافقان پس از روشن شدن راه هدایت برای انان
- گمراه شدن منافقان از سوی شیطان، با ایجاد ارزوهای طولانی
- رویگردانی منافقان از اسلام، با تسویل شیطان
- ارتداد و کفرورزی یهود، به وسیله شیطان، با ایجاد ارزوهای طولانی در انان
- رویگردانی یهود از اسلام، با تزیین و فریبکاری شیطان
- صورت مرتدّان، اماج ضربات فرشتگان به هنگام مرگ، به علّت فراهم کردن موجبات خشم خدا (گناهان)+۲ آیه
- ضربه های فرشتگان بر صورت و پشت کافران و مرتدّان، هنگام احتضار انان+۲ آیه
- قبض روح مرتدّان، از سوی عزراییل و فرشتگان مرگ، با ضرب بر صورت و پشت انان+۱ آیه
- خداوند، اگاه به امور پنهان و غیبی زندگی منافقان+۲ آیه
- تزیین عمل از سوی شیطان، باعث فریب و ارتداد از راه حق، بعد از شناختن ان
- شیطان، تزیین دهنده اعمال (باطل) و کردار زشت انسانها+۸ آیه
- شیطان، عامل تزیین کردار مرتدانِ رویگردان از حق
- ارتداد و پرستش غیر خدا، موجب گرفتار شدن به غضب الهی+۳ آیه
- اطاعت و پیروی از شیطان و فریبهای او، موجب گرفتاری به غضب الهی+۱ آیه
- قفل بودن و مهر خوردن قلوب مرتدان، در مقابل قران+۱ آیه
- قبض روح کافران، با شکنجه و سختی+۱ آیه
- شکنجه شدن کافران، هنگام جان کندن، از جانب فرشتگان+۲ آیه
- عذاب و شکنجه شدن کافران از سوی فرشتگان، در عالم برزخ+۳ آیه
- منافقان، مستحقّ کیفر و عذاب الهی پس از ارتداد، با وجود تمام شدن حجّت از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله بر انان+۱ آیه
- اتمامحجّت محمّد صلی الله علیه و اله بر منافقان، پیش از ارتداد انان
- توجه به عمر محدود دنیا و گرفتاریهای لحظه مرگ، بازدارنده انسان از ارتداد و نفاق در ایمان به قران و ایمان به همه ایات ان+۱ آیه
- مرگ مرتدّان با شکنجه دادن به انان به وسیله ملایکه مرگ+۱ آیه
- ارتداد (کفر پس از ایمان) و بقای بران تا هنگام مرگ، موجب حبط اعمال در دنیا و اخرت+۳ آیه
- مردن و گرفته شدن جان مرتدان به وسیله ملایکه، بسیار دشوار و سخت+۱ آیه
- طالب غضب خدا بودن و ناخشنودی از جلب رضایت او، عامل مرگ مرتدان به سختی و دشواری+۲ آیه
- مرگ مرتدان با شکنجه دادن انان از سوی فرشتگان+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتدان و گناهکاران، هنگام جان دادن+۱ آیه
- ارتداد، از موجبات ملامت و نکوهش+۵ آیه
- نکوهش مرتدّان از جانب خدا+۵ آیه
- اظهار اتّحاد منافقان با یهود، هنگام حضور در محفل انان+۲ آیه
- اتمامحجّت بر منافقان، پیش از ارتداد انان
- گرویدن منافقان به کفر، پس از اظهار اسلام+۸ آیه
- تسویل و تزیین شیطان، عامل ارتداد منافقان، پس از روشن شدن راه هدایت برای انان+۱ آیه
- اصرار منافقان بر کفر و ارتداد، در پی دارنده عذاب دردناک برای انان+۴ آیه
- گمراه شدن منافقان از سوی شیطان، با ایجاد ارزوهای طولانی
- رویگردانی منافقان از اسلام، با تسویل شیطان
- تزیین عمل برای منافقان، از جانب شیطان، بعد از روشن شدن راه هدایت+۱ آیه
- ارزو، سبب وسوسه شدن انسان و رو برگرداندن از حق+۲ آیه
- تزیین اعمال به وسیله شیطان، مانع محروم شدن بلقیس و قوم وی از ره یابی به هدایت+۱ آیه
- رویگردانی و ارتداد یهود، با فریب کاری شیطان و ارزوهای طولانی
- ارتداد و رویگردانی یهود از اسلام و پیامبر صلی الله علیه و اله پس از بیان صفات او در کتابهایشان و اشکار شدن حق بر ایشان