سوره محمد، آیه ۲۷ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۰۹
فَكَيْفَ إِذَا تَوَفَّتْهُمُ الْمَلاَئِكَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبَارَهُمْ
حال آنها چگونه خواهد بود هنگامی که فرشتگان (مرگ) بر صورت و پشت آنان میزنند و جانشان را میگیرند؟!
معنی کلمات و عبارات
«تَوَفَّتْهُمْ»: ایشان را دریابند و قبض روح کنند. ایشان را از جهان برمیگیرند (نگا: نساء / ، انعام / ، اعراف / ، نحل / و ). «یَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ»: (نگا: انفال / ).
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
۱- سست ایمان هاى همدل با کافران، داراى وضعیتى بس دشوار به هنگام جان کندن «فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
۲- مرگ، خط پایانى بر توطئه ها و هواپرستى عناصر سست ایمان منافق «قالوا للذین کرهوا ... فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
از ارتباط دو آیه، مطلب بالا قابل برداشت است; یعنى، سست ایمان هاى منافق، گرچه در دنیا به هر کارى دست مى زنند; اما با مرگ - که به تمامى توطئه هاشان پایان خواهد داد - چه خواهند کرد.
۳- کیفر سخت منافقان به هنگام مرگ، براساس علم الهى به نهان کارى هاى خائنانه آنان «و اللّه یعلم إسرارهم . فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
از ارتباط عبارت «فکیف إذا...» - که بیانگر کیفر سخت منافقان است - با ذیل آیه قبل (واللّه یعلم إسرارهم) استفاده مى شود که علم و آگاهى خداوند، پشتوانه کیفر منافقان به هنگام مرگ شان، خواهد بود.
۴- توجه به عمر محدود دنیا و گرفتارى هاى لحظه مرگ، بازدارنده انسان از گناه و انحراف «فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
تعبیر «فکیف...» در مقام بازداشتن منافقان و منحرفان از بى ایمانى و نفاق است بدین منظور اولاً مرگ را به رخ آنان کشیده تا بدانند زندگى دنیا دیرى نمى پاید. ثانیاً کیفر و عقاب را به یاد آنان آورده تا بدانند حق ستیزى، فرجامى سخت و دشوار دارد.
۵- ملاحظه فرجام امور، داراى نقشى مؤثر در بررسى و ارزش گذارى آن «فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
یادآورى فرجام سخت نفاق و همدلى با دشمن، در حقیقت هشدارى است به منافقان که در ارزش گذارى زندگى کفرآلود خویش، فرجام امر را از یاد نبرند; زیرا که با آن فرجام، این گونه زندگى جز خسارت حاصلى ندارد.
۶- مرگ، دریافت کامل روح انسان بهوسیله فرشتگان است; نه فنا و نابودى آن. «فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
واژه «توفّتهم»، به معناى دریافت کامل است و این نشان مى دهد که روح، مانند جسم، متلاشى و مضمحل نخواهد شد.
۷- بقاى روح انسان، پس از مرگ وى «فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
واژه «توفّى»، مى رساند که روح همچنان باقى است.
۸- ملائکه متعدد، دست اندرکار قبض روح انسان ها «إذا توفّتهم الملئکة»
۹- روح انسان ها، تمام حقیقت انسانیت آنان «فکیف إذا توفّتهم الملئکة»
تعبیر «توفّتهم» و مفعول واقع شدن «هم»، مى رساند که شخصیت و هویت واقعى هر انسان، به روح او است; زیرا به هنگام مرگ جسم، فرومانده و در خاک مضمحل مى شود و تنها روح است که از بدن جدا مى گردد. در این جا ضمیر «هم» در حقیقت به ارواح بازگشته است.
۱۰- صورت و پشت منافقان همدل با کافران، آماج ضربات ملائکه به هنگام مرگ «فکیف إذا توفّتهم الملئکة یضربون وجوههم و أدبرهم»
۱۱- لحظه مرگ، لحظه آغاز عذاب منافقان و خیانتکاران به اسلام «فکیف إذا توفّتهم الملئکة یضربون وجوههم و أدبرهم»
۱۲- ضربات شکنجه بر صورت و پشت منافقان، به هنگام مرگ، نتیجه دورویى آنان با دین و مؤمنان * «إذا توفّتهم الملئکة یضربون وجوههم و أدبرهم»
برداشت بالا بدان احتمال است که تصریح به «وجوههم» و «أدبارهم»، اشاره به این باشد که، چون منافق دو چهره دارد و در هر دو چهره نیز خائن است; لذا از دو سو عذاب مى شود.
۱۳- ضربات شکنجه بر صورت و پشت منافقان، بازتاب روى آورى به کافران و اعراض از اهل ایمان * «قالوا ... سنطیعکم ... یضربون وجوههم و أدبرهم»
ضمیر «هم» احتمالاً به منافقانى بازمى گردد که در آیه قبل، روى آورى پنهانى آنان به کافران مطرح شده است. با توجه به این نکته، احتمال مى رود که وجود شکنجه براى آنان از دو سو، از آن جهت باشد که اولاً رو به کفر کرده و ثانیاً پشت به ایمان و مؤمنان کرده اند.
۱۴- همکارى و همدلى با دشمنان اسلام، حتى در برخى زمینه ها، موجب عذاب فراگیر به هنگام مرگ «قالوا ... سنطیعکم فى بعض الأمر ... فکیف إذا توفّتهم الملئکة یضربون وجوههم و أدبرهم»
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اعراض از مؤمنانآثار ذکر فناپذیری دنیاآثار همکاری با دشمنانآثار همکاری با کافرانتعدد ملائکه قبض روحسختی مرگ سست ایمانانسختی مرگ منافقانشکنجه منافقانضربه بر صورت منافقانضربه بر پشت منافقانعذاب خائنانعوامل مؤثر در ارزشگذاریفرجام توطئه منافقانفرجام هواپرستی منافقانقانونمندی کیفر منافقانمرگ خائنانکیفر توطئه منافقانآثار ذکر فرجام امورقبض روحخیانت منافقانمرگ منافقانکیفر سختنقش روحبقای روحعذاب منافقانآثار ذکر مرگنقش مرگموانع گمراهیحقیقت انسانآثار نفاقمراتب کیفرحقیقت مرگموانع گناهعلم غیب خداموجبات عذاب
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۳)
- منافقان، مستحقّ کیفر و عذاب الهی پس از ارتداد با وجود تمام شدن حجّت از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله) بر انان+۲ آیه
- ضربههای تازیانه فرشتگان قبض روح، بر کافران مرتد، به هنگام احتضار انان+۱ آیه
- ضربههای تازیانه فرشتگان قبض روح، بر مرتدّ محتضر+۱ آیه
- کفر پس از ایمان، سبب دشواری جاندادن+۱ آیه
- پیروی از منهیّات خدا، باعث دشواری جاندادن+۲ آیه
- ناخشنودی از رضای الهی، سبب سختی جاندادن+۲ آیه
- بهسختی جانگرفتنِ ملایکه از کافران، هنگام قبض روح انان+۲ آیه
- عذاب شدن مرتدّان هنگام مرگ از سوی ملایکه+۱ آیه
- پیروی منافقان از بیگانگان و دشمنان، درپیدارنده عذاب، هنگام قبض روح+۲ آیه
- حرمتِ ارتداد از دین حق+۴ آیه
- حرمت ارتداد و رویگردانی از ایمان به شرک+۴ آیه
- ناخشنودی از رضای خداوند، موجب عذاب، به هنگام مرگ+۱ آیه
- بقای روح ادمی، در عالم پس از مرگ+۴ آیه
- روح، امری مجرّد از مادّه و مستقلّ از بدن و باقی پس از مرگ+۶ آیه
- روح انسان، تمام حقیقت وی+۴ آیه
- جدایی روح از بدن، هنگام مرگ+۴ آیه
- قبض روح انسانها به هنگام مرگ، به دست فرشتگان+۶ آیه
- دشواری و سختی قبض روح بر مرتدّان، به وسیله فرشتگان+۱ آیه
- نواختن تازیانه از سوی فرشتگان بر پشتها و گونه های مرتدّان، هنگام قبض روح+۱ آیه
- سختگیری ملایکه بر کافران، هنگام مرگ انان+۲ آیه
- ضربه های تازیانه فرشتگان قبض روح، بر مرتدّ محتضر+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتد فریب خورده شیطان، هنگام جان کندن، مورد سؤال تعجّب برانگیز از جانب خدا+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتدّان، هنگام جان کندن و احتضار، مورد پرسش تعجّب برانگیز از جانب خدا+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتدّ به هنگام جان کندن، مورد سؤال تعجّب برانگیز خدا+۱ آیه
- شکنجه شدن کافران، به هنگام جان کندن، از جانب فرشتگان+۲ آیه
- صورت مرتدّان، اماج ضربات فرشتگان به هنگام مرگ، به علّت فراهم کردن موجبات خشم خدا (گناهان)+۲ آیه
- ضربه های فرشتگان بر صورت و پشت کافران و مرتدّان، هنگام احتضار انان+۲ آیه
- کیفر انسانهای بدکار، بازتاب و نتیجه اعمال خود انها+۱ آیه
- قبض روح مرتدّان، از سوی عزراییل و فرشتگان مرگ، با ضرب بر صورت و پشت انان+۱ آیه
- علم خداوند، مبنای مجازاتهای او+۱ آیه
- عذاب گناهکاران به هنگام مرگ، نمود خشم الهی بر انان+۱ آیه
- همکاری و سازش با کافران علیه دین، موجب گرفتاری به عذابی دشوار، هنگام مرگ+۱ آیه
- قبض روح کافران، با شکنجه و سختی+۳ آیه
- شکنجه شدن کافران، هنگام جان کندن، از جانب فرشتگان+۲ آیه
- عذاب و شکنجه شدن کافران از سوی فرشتگان، در عالم برزخ+۳ آیه
- منافقان، مستحقّ کیفر و عذاب الهی پس از ارتداد، با وجود تمام شدن حجّت از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله بر انان+۱ آیه
- توجه به عمر محدود دنیا و گرفتاریهای لحظه مرگ، بازدارنده انسان از ارتداد و نفاق در ایمان به قران و ایمان به همه ایات ان+۱ آیه
- مرگ مرتدّان با شکنجه دادن به انان به وسیله ملایکه مرگ+۱ آیه
- فراهم کردن خشم و غضب خداوند و ناخشنودی از رضوان الهی، سبب دشوار شدن مرگ منافقان و بیماردلان+۱ آیه
- مرگ منافقان و بیماردلان به وسیله ملایکه، مرگی بسیار سخت و دشوار+۱ آیه
- مرگ بیماردلان، در صورت استمرار بیماردلی، مرگی در حال کفر+۱ آیه
- ارتداد (کفر پس از ایمان) و بقای بران تا هنگام مرگ، موجب حبط اعمال در دنیا و اخرت+۲ آیه
- مردن و گرفته شدن جان مرتدان به وسیله ملایکه، بسیار دشوار و سخت+۱ آیه
- طالب غضب خدا بودن و ناخشنودی از جلب رضایت او، عامل مرگ مرتدان به سختی و دشواری+۲ آیه
- مرگ مرتدان با شکنجه دادن انان از سوی فرشتگان+۱ آیه
- ضربات ملایکه بر صورت و پشت مرتدان و گناهکاران، هنگام جان دادن+۱ آیه
- گرفته شدن جان ادمی به صورت کامل، از سوی فرشتگان+۵ آیه
- اصرار منافقان بر کفر و ارتداد، در پی دارنده عذاب دردناک برای انان+۳ آیه
- شکنجه منافقان از سوی ملایکه، با زدن بر صورت و پشت انان، به هنگام مرگ+۱ آیه
- منافقان، گرفتار عذاب الهی+۱ آیه
- مرگ همراه با شکنجه سخت ملایکه، فرجام منافقان توطیه گر+۳ آیه
- شکنجه سخت منافقان به هنگام مرگ، کیفر توطیههای خاینانه انان+۱ آیه
- مرگ منافقان، پایان توطیهگری و اغاز عذاب و شکنجه منافقان+۱ آیه